सर्वे ते पुष्पाणि येन देवार्थं दीर्घकालं समर्पितानि, नीलोत्पलैः सह, न म्लानानि भवन्ति—एषा कथा शृणुता। ततः शबरी रामलक्ष्मणयोः समक्षं समस्तं वनं दर्शयित्वा, तस्याः इतिहासं अपि कथयित्वा, अनुमतिं प्राप्य देहत्यागस्य अभिलाषं प्रकटयति। सा उवाच—"येषां महात्मनाम् ऋषीणां आश्रमं पूर्वं सेवितवती, तेषां समीपं गन्तुम् इच्छामि।" शबरीस्य धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह अतुलां हर्षानुभूतिं प्राप्य, "किम् अद्भुतम्!" इति सस्मितं वदति। ततः रामः व्रतानुष्ठिता शबरीं प्रतिपद्य, "त्वं मां सत्कारं कृतवती, शुभे! यत्र इच्छसि, यथा इच्छसि, तत्र गच्छ," इति अनुमतिं दत्तवान्। तदा शबरी, वल्कलचर्मवस्त्रधारिणी, जटाधारिणी, रामस्य अनुमतिं लब्ध्वा, स्वं देहं अग्नौ समर्पयति। सा ज्वलदग्निसमा, दिव्याभरणैः भूषिता, दिव्यगन्धैः दिव्यपुष्पमालाभिः च अभिषिक्तमना, स्वर्गं गता। तत्र दिव्यवस्त्रधारिणी, मनोहरदर्शना, विद्युत्समा, तं देशं प्रकाशयन्ती प्रकटिता। शबरी ध्यानबलात् तेषां पुण्यात्मनां महर्षीणां स्थितिं प्राप्तवती। एवं वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, पंचसप्ततितमः सर्गः प्रवृत्तः। शबरी स्वध्यानबलात् स्वर्गं प्राप्तवती, तदा राघवः लक्ष्मणेन सह चिन्तयितुं प्रारभते। तेषां महात्मनां महत्त्वं विचिन्त्य, धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणं प्रति वदति—"सौम्य! अहं तेषां संयतात्मनां ऋषीणां आश्रमं दृष्टवान्, यत्र व्याघ्राः मृगैः सह निर्भयतया वसन्ति, विविधाः पक्षिणः अपि निवसन्ति।" सप्तसिन्धूनां तीर्थेषु, लक्ष्मण, यथाक्रमं स्नानं कृत्वा, पितृभ्यः तर्पणं च अर्पितम्। अशुभं नष्टम्, शुभं प्राप्तम्; अतः हृदयम् आनन्दितम्, लक्ष्मण। नरश्रेष्ठ, शुभलक्षणं हृदये जायते; अतः चल, रम्यं पम्पासरोवरं गच्छाम। तत्र, समीपे, ऋश्यमुखपर्वतः प्रकाशते, यत्र धर्मात्मा सूर्यपुत्रः सुग्रीवः निवसति। सदा वालिनः भयात्, अन्यैः चतुर्भिः वानरैः सह तत्र स्थिता; अहं सुग्रीवस्य मिलनं इच्छामि, वानरेषु श्रेष्ठस्य। सीतायाः अन्वेषणं तस्य अधीनम्; एवं रामः उक्तवान्, सौमित्रिः तं वीरं प्रत्युवाच—"शीघ्रं तत्र गच्छाम; मम मनः अपि तत्र प्रेरयति।" ततः आश्रमात् निर्गत्य, नरपतिः प्रस्थितवान्। तदनन्तरं, महाबलिः रामः लक्ष्मणेन सह पम्पासरोवरं प्राप्तवान्, पुष्पितवृक्षान् सर्वतः निरीक्ष्य। तद्वनं कोयष्टिक, अर्जुनक, शतपत्र, किरकादि पक्षिणां शब्दैः निनादितम्। रामः, कामाग्निना दग्धः, विविधान् वृक्षान्, सरांसि च, महान् सरः गच्छन् अपश्यत्। दूरात् मातङ्गस्य सरः नाम वारिसम्पन्नम् सरः प्राप्त्वा, रामः तत्र प्रविष्टवान्। तत्र, रघुवंशस्य पुत्रौ, शान्तचित्तौ, गतौ; किन्तु रामः, दशरथस्य पुत्रः, शोकग्रस्तः अभवत्। सः रम्यं कमलसरोवरं प्रविष्टवान्, यत्र पूर्णोत्पलानि, तिलक, अशोक, पुन्नाग, बकुल, उदालकवृक्षैः परिवृतम्। तद्वनं, सघनं, रम्यं, शुद्धजलयुक्तं, समशिलासंवृतम्, मनोहरम्। मीनकूर्मैः समाकीर्णं, तटवृक्षैः शोभितम्, लतानां समूहेन इव मित्रैः आवृतम्। किंनर, नाग, गन्धर्व, यक्ष, राक्षसैः सेवितम्, विविधवृक्षलतानां छायया आच्छादितम्, शीतलवारिसम्पन्नम्। रक्तोत्पलैः, सुगन्धिकुमुदैः, नीलोत्पलैः शोभितम्, चित्रपटस्य इव रूपम्। कमलैः, नीलोत्पलैः, सुगन्धिकमलैः पूर्णम्, आम्रवनैः सीमितम्, मयूरनिनादैः गुञ्जितम्। तदा पम्पाम् दृष्ट्वा, रामः सौमित्रिणा सह, दशरथनन्दनः, शोकम् अभ्यवदत्। तिलक, बीजपूर, वट, श्वेतवृक्षैः, पुष्पितकरवीरैः, पूर्णपुन्नागैः शोभितम्। मल्लिका, कुन्द, बन्धीर, निकुल, अशोक, सप्तपर्ण, कतक, अतिमुक्तवृक्षैः, अन्यैः विविधवृक्षैः रम्यं, प्रियायाः इव शोभितम्; तस्य तटे पूर्वोक्तः पर्वतः खनिजैः भूषितः स्थितः। ऋश्यमुखः नाम, विविधवर्णपुष्पितवृक्षैः शोभितः; तत्र ऋक्षराजस्य पुत्रः निवसति। महाबली सुग्रीवः, सुप्रसिद्धः, तत्र वसति; नरश्रेष्ठ, सुग्रीवं वानरराजं समीपं गच्छ। एवं वीरः पुनः लक्ष्मणं प्रति वदति—"लक्ष्मण, सीता विना कथं जीवामि?" एवं उक्त्वा, प्रेमवेदनया पीडितः, मनः अन्यत्र न स्थापयन्, लक्ष्मणेन सह रम्यं कमलसंपन्नं पम्पासरोवरं प्रविष्टवान्, परमं शोकं उच्चारयन्। शनेन गच्छन्, वनं निरीक्षन्, पम्पां दृष्टवान्, यत्र वनानि मनोहराणि, विविधपक्षिणः समाकीर्णानि, लक्ष्मणेन सह तत्र प्रविष्टवान्।