तदा भगवान् विश्वामित्रः, रामं प्रति प्रीत्या प्रोवाच—“प्रस्वापनं प्रषमं सौम्यं चास्त्रं ते ददामि, हे राघव; वर्षणं शोषणं सं तापनं विलापनं च। मदनं दुर्जयं कामप्रियं चास्त्रं, गन्धर्वाणां प्रियम् मानवं नामास्त्रं च। पिशाचानां प्रियं मोहना नामास्त्रं गृहाण, नरश्रेष्ठ राजपुत्र। तामसं च महाबाहो, सौम्यं च बलवत्तरं, दुर्जयं संवर्तं, मौसलं च गृहाण, राजन्। सत्यं चास्त्रं, परमं मायामयं च; सौरं तेजःप्रभं च, परतेजःहरणं गृहाण। सोमं शिशिरं नाम, भीमं त्वष्ट्रम्, उग्रं भागं, शीतेषुं, मानवं च। हे राम महाबाहो, एतान्यस्त्राणि रूपाण्यन्यथाकर्तुं समर्थानि, महावीर्याणि, परमोत्कृष्टानि त्वरया गृहाण। ततो महर्षिः स्वं शुद्धं कृत्वा, पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, प्रहर्षेण रामाय परममन्त्रसमूहं दत्तवान्। तदनन्तरं स महर्षिः राघवाय तान्यस्त्राणि प्रदर्शयामास, यानि देवैरपि सुलभानि न स्युः। यदा विश्वामित्रः स्वमन्त्रान् जपन् स्थितः, तदा सर्वाण्यस्त्राणि दिव्यानि राघवस्य समीपं समीयुः। तानि सर्वाण्यस्त्राणि हर्षयन्ति, रामं प्रांजलयः प्रणम्य वचः ऊचुः—‘राघव, वयं तव दासाः, भगवन्, किं करवाम?’ इत्युक्त्वा सर्वेऽपि तस्य कामान् साधयिष्यामः इत्युक्त्वा, रामः तेषां वचनेन सान्त्वितचित्तः अभवत्। तदनन्तरं रामः हर्षपूर्णहृदयः, तेजसा समन्वितः, महर्षिं विश्वामित्रं प्रणम्य प्रस्थितवान्। इदानीं अष्टाविंशस्सर्गः श्रूयताम्। एष श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बालयाण्दे अष्टाविंशस्सर्गः। यदा रामोऽस्त्राणि लब्ध्वा शुद्धचित्तः, प्रहृष्टवदनः, काकुत्स्थः विश्वामित्रं प्रस्थितः, तदा स प्राह—‘भगवन्, अस्त्राणि लब्ध्वाहं देवैरपि दुर्जयः अभवम्। किन्तु, भगवन्, तेषां प्रत्याहारमपि ज्ञातुमिच्छामि।’ एवमुक्ते काकुत्स्थेन, विश्वामित्रो महातपाः, स्थिरः, नियमवान्, शुचिः, प्रत्याहारविद्यां तस्मै प्रदत्तवान्। सत्यवन्तं, सत्यकीर्तिं, धृष्टं, रभसं, प्रतिहारतरं, प्रतिमुखान् च, प्रत्याहारान् च तस्मै उपदिदेश। लक्ष्यम्, अलक्ष्यम्, दृढनाभं, सुनाभकं, दशाक्षं, शतवक्त्रं, दशशीर्षं, शतोदरं च। पद्मनाभं, महानाभं, दुन्दुनाभं, सुनाभकं, ज्योतिषं, शकुनं, नैरास्यं विमलं च। यौगन्धरं, विनिद्रं, राक्षसविनाशनं, शुचिबाहुं, महाबाहुं, निष्कलिं, विरुचं, सार्चिर्मालिं, धृतिमालिं, वृत्तिमन्तं, रुचिरं च। पित्र्यं, सौमनसं, विधूतमकरद्वयं, परवीरं, रतिं, धनधान्यं च राघव। कामरूपं, कामरुचिं, मोहमावरणं, जृम्भकं, सर्वनाभं, पन्थनवरुणं च। हे राम, कृत्स्नशक्तिसम्पन्नान्, रूपान्यन्यथाकर्तुं समर्थान्, कृशाश्वस्य पुत्रान् मम गृहाण; त्वं तदर्हसि, शुभं ते अस्तु। काकुत्स्थः प्रत्युवाच—‘नूनम्’ इत्यन्तःप्रहृष्टमानसः। ततः दिव्यानि तेजस्विनि साकाराण्यस्त्राणि समुपस्थितानि, हर्षं वहन्ति। केचित् ज्वलन्त इव, केचित् धूमायमानाः, केचित् सोमसूर्यसमप्रभा, केचित् प्राञ्जलयः स्थिताः। ते प्राञ्जलयः मधुरभाषिणः रामं ऊचुः—‘वयं समुपस्थिताः, नरश्रेष्ठ; किं करवाम?’ इति। रामः तान् ऊचुः—‘यथेष्टं गच्छत, रघुनन्दनाः; यदा आवश्यकं स्यात्, तदा मनसा सहाय्यं करिष्यथ।’ ते रामं प्रदक्षिणीकृत्य, ‘एवं भवतु’ इति काकुत्स्थं उक्त्वा, यथागतं जग्मुः। राघवः तान् विज्ञाय, विश्वामित्रमृषिं प्रति, गच्छन्, मधुरं सान्त्वनं वचनं प्रोवाच। ‘किमेतत् वृक्षसमूहं, मेघसङ्काशं, पर्वतसमीपे दीप्तिमन्तं दृश्यते? मम कौतूहलं तत्र महान्। इदं रम्यं, मृगैः संकुलं, परममनोहरं, विविधैः विहङ्गमैः मधुरस्वरेण शोभितम्। वयम्, महर्षे, तस्माद् घनदुर्गाच्छादितात् काननात् निर्गताः, यत्र अस्माकं हर्षः जातः; अतः अस्य देशस्य सुखत्वं बुध्ये। भगवन्, एष कस्याश्रमः, यत्र त्वां पापकर्माणः, ब्रह्मघ्नाः, दुष्टात्मानः, समुपेत्य विघ्नं कर्तुं प्रयुक्ताः? महर्षे, यत्र तव यज्ञकर्म, तत्र ते दुष्टचित्ताः विघ्नाय समुपेत्य स्थिताः; एष कः देशः, यत्र तव क्रिया आचर्यते?’ श्रूयतां तु नवविंशस्सर्गः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बालयाण्दे। रामस्य प्रश्नं निशम्य, विश्वामित्रः तेजस्वी तस्य व्याख्यानं कर्तुम् आरब्धवान्। ‘अत्र, राम महाबाहो, विष्णुः देवैः पूजितः, वर्षशतानि युगान्यनेकानि वसन् आसीत्। एतेन समयेन, राम, कश्यपः अग्निसमप्रभः, अदित्या सहितः, तेजसा शोभमानः। स भाग्यवान्, देव्या सह, सहस्रसंवत्सरं दिव्यं व्रतम् आचर्य, मधुसूदनं वरदं स्तुतवान्।