पम्पासरस्य समीपे मातङ्गाश्रमवासिनां हस्तिशिशूनां क्रीडतो महती घोषा श्रूयते। तत्र महाबलाः हस्तिनः, शोणितधाराभिः शरीराणि रञ्जितानि, मेघसन्निभाः शीघ्रगामिनः पृथक् पृथक् संगम्य विचरन्ति। ते तत्र शुद्धं रमणीयं शीतलस्पर्शं सर्वगन्धान्वितं सलिलं पीत्वा पूर्णतृप्तिम् आप्नुवन्ति। तृप्ताः ते वनचराः मृदुलनीललोमशभासुरैः रीक्षव्याघ्रैः सह विहरन्ति। तत्र मृगान् वराहान् निर्भयान् हरिणांश्च दृष्ट्वा, तव दुःखं नश्यति, हे राम, तत्र च महान् गुहाविशेषः तं पर्वतमलङ्करोति। काकुत्स्थ, सा गुहा शिलाभिः आच्छादिता, दुर्गमप्रवेश्या च। तस्या पूर्वद्वारे महती शीतलसलिलसमृद्धा तडागः अस्ति, यत्र नानावृक्षैः आकुलं मूलफलबहुलं रमणीयं जलं दृश्यते। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वानरैः सह निवसति। कदाचित् कबंधः अपि तस्य पर्वतस्य शिखरे स्थित्वा रामलक्ष्मणौ एवं उपदिशति। पुष्पमालाभिः विभूषितः स सूर्यसंकाशः महाबलः कबंधः आकाशे विराजमानः रामलक्ष्मणाभ्यां दृष्टः। तदा समीपे आकाशस्थितः स ताभ्यां उक्तः—"गच्छ, गच्छ," इति। स च प्रत्युवाच—"गच्छतं, यथा कार्यसिद्धिः भवेत्।" तयोः अनुमतिं लब्ध्वा कबंधः प्रसन्नः प्रस्थितः। स्वस्वरूपं प्राप्य, तेजसा शोभितशरीरः स कबंधः आकाशे रामस्य पुरतः प्रकट्य, "मित्रं कुरु," इति उक्तवान्। ततः वाल्मीकि-रामायणे, आरण्यकाण्डे, चतुर्सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। कबंधेन पम्पासमीपवनमार्गः दर्शितः, तदा नरश्रेष्ठपुत्रौ रामलक्ष्मणौ पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितौ। मार्गे पुष्पफलसमृद्धमधुवृक्षाच्छादितानि बहूनि पर्वतानि दृष्ट्वा, सुग्रीवं अन्वेषयन्तौ गतवन्तौ। पर्वतस्य शिलातले निवासं कृत्वा, रघुनन्दनौ पम्पासरोवरस्य पश्चिमतीरं प्राप्तवन्तौ। तत्र तौ रम्यं शबरीआश्रमं दृष्ट्वा, तं वृक्षसमावृतं शोभनं आश्रमं समीपं गत्वा शबर्याम् उपसंगतान्। तौ दृष्ट्वा, सिद्धा तपस्विनी शबरी उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, रामलक्ष्मणयोः पादौ गृहीत्वा प्रणम्य, पाद्यं अर्घ्यं आचमनीयं च विधिवत् उपाहरत्। ततः रामः धर्मनिष्ठां तां भक्तां तपस्विनीं इदं पप्रच्छ—"कच्चित् विघ्नाः ते जिताः? कच्चित् तपः वर्धते? कच्चित् क्रोधः निगृहीतः, आहारः च नियतः, हे तपोधनवती? कच्चित् व्रतानि पाल्यन्ते? कच्चित् मनः प्रसन्नं? कच्चित् गुरुषु सेवा फलवती?" इति। एवं पृष्टा सा वृद्धा, धर्मिष्ठा, सिद्धैः पूजिता शबरी, रामं प्रत्युवाच—"अद्य त्वां दृष्ट्वा मम तपसः फलम् प्राप्तम्; अद्य जन्म सफलम्, गुरवः पूजिताः। अद्य मम तपः सुफलम्, स्वर्गोऽपि लभ्यते, यतः त्वं नरश्रेष्ठ, नरदेव, अत्र पूजितः। तव अनुग्रहेण अहम् शुद्धा, त्वया संपूजिता, त्वदीयेन प्रसादेन नित्यलोकान् गमिष्यामि। यदा त्वं चित्रकूटं दिव्यरथेन प्राप्तः, तदा अहम् स्वर्गं प्राप्तवती, त्वां सेवित्वा। धर्मज्ञैः महर्षिभिः मम उक्तम्—'रामः तव पुण्येऽश्रमं आगमिष्यति। स त्वं सौमित्रिणा सह अतिथिं सम्यक् पूजय; दृष्ट्वा च तं, परमं नित्यं लोकं लप्स्यसे।' इति। तदुक्ता महर्षिभिः अहं विविधानि वन्यद्रव्याणि संग्रहितवती।" एवं पम्पातटे जातायाः तस्यै धर्मात्मन्याः शबर्याः वचः श्रुत्वा, रामः तां दानुकुलसमुत्पन्नमहात्मनां तपस्विनां शक्तिं पप्रच्छ। "श्रुतं मया, द्रष्टुमिच्छामि," इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, शबरी तौ महद्वनं दर्शयामास—"एष घननीहारसन्निभः मृगपक्षिसमाकुलः वनः।" "एष मातङ्गवनं, रघुनन्दन, यत्र मम महात्मानः गुरवः यज्ञं कृत्वा, मन्त्रैः पूज्य, पूर्वदिशं प्रति वेदिम् अर्चितवन्तः। एषा सा वेदिः, यत्र ते गुरवः श्रमक्लान्तहस्ताः पुष्पाणि न्यवेदयन्। तपसः प्रभावात्, रघुपते, सा वेदिः अद्यापि अप्रतिमतेजसा दिशः प्रकाशयति। उपवासश्रमक्लान्ताः, गन्तुं अशक्ताः, ते मनसा सप्तसिन्धून् आहूय, अत्र संनिहितवन्तः—पश्य। स्नानानन्तरं, ते वल्कलानि एतेषु वृक्षेषु न्यधुः; तानि अद्यापि न शुष्काणि। तैः समर्पितानि पुष्पाणि नीलोत्पलैः सह अपि न म्लायन्ति, यद्यपि तानि देवार्थं कृतानि।" "एवं एतत् वनं दृष्टं, इतिहासः च श्रुतः; अतः तव अनुमत्याः, अहम् एतत् शरीरं त्यक्तुम् इच्छामि।