तत्र तु यदि कश्चित् पापाचारः पापकृत् तं गिरिम् आरोहति, तदा तत्र स्थिताः राक्षसाः तम् स्वपन्तम् उपगम्य निगृह्य विनाशयन्ति। तत्र च पम्पासरस्य समीपे मातङ्गाश्रमवासिनां क्रीडन्ति युवा गजानाम् महान् निनादः श्रूयते। बलवन्तः ते गजाः, रक्तधाराभिः शरीरम् अलङ्कृत्य, मेघसमाः शीघ्रगामिनः पृथक् पृथक् सञ्चरन्ति। ते तत्र निर्मलम् रमणीयम् शीतलस्पर्शम् सुरभिगन्धयुक्तम् जलम् पीत्वा सम्पूर्णतृप्तिम् आप्नुवन्ति। तृप्ताः ते वनवासिनः मृदुलनीललोमश् भासमानैः भल्लूकव्याघ्रैः सह विहरन्ति। हरिणान्, वराहान्, निर्भयान् मृगांश् च दृष्ट्वा तव शोको नश्यति, हे राम; तत्र तं गिरिम् एकं महद् गुहाम् भूषयति। सा गुहा, हे काकुत्स्थ, शिलाभिः आवृताः, दुर्गमप्रवेश्या च; तस्या पूर्वद्वारे महद् शीतलजलाशयम् अस्ति, रमणीयम्, नानावृक्षसमाकीर्णम्, मूलफलोपेतम्। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वानरैः सह वसति। कदाचित् कबंधः अपि तस्य गिरिशृङ्गे स्थित्वा रामलक्ष्मणौ एवं उपदिशति। पुष्पमालाभिः विभूषितः, सौर्यसमप्रभः, स बलवान् कबंधः आकाशे प्रादुरासीद्; रामलक्ष्मणौ तं तत्र ददृशतुः। तस्य आकाशे समीपे स्थितस्य तौ रामलक्ष्मणौ तम् ऊचतुः—"गच्छ, प्रयाहि!" स च प्रत्युवाच—"गच्छतम्, यथा वां कार्यसिद्धिः स्यात्।" तयोः अनुमतिम् लब्ध्वा स कबंधः तुष्टः प्रस्थितः। स कबंधः स्वरूपम् आसाद्य, सर्वाङ्गप्रभया दीप्तः, रामस्य पुरतः आकाशे प्रादुरभवत्, उवाच च—"मित्रं कुरुताम्।" एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आरण्यकाण्डे चतुर्सप्ततितमः सर्गः। ततः कबंधेन पम्पासरःसमीपस्थे वनमार्गे दर्शिते, तौ नरश्रेष्ठपुत्रौ पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितौ। रामलक्ष्मणौ पथि गच्छन्तौ मधु-पुष्प-फलसमृद्धानि बहूनि शैलान् ददृशतुः, सुग्रीवं च अन्वेषयन्तौ। गिरिशिखरे निवासं कृत्वा, रघुनन्दनौ पम्पासरस्य पश्चिमतीरम् उपगच्छतुः। तत्र पम्पासरस्य शोभनपश्चिमे तटे रमणीयं शबर्याः आश्रमम् अपश्येताम्। तौ तं बहुवृक्षपरिवृतम् अतीव रमणीयम् आश्रमम् आगत्य निरीक्ष्य शबर्याः समीपम् अगच्छताम्। तौ दृष्ट्वा सा सिद्धा तपस्विनी उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, रामस्य च बुद्धिमतः लक्ष्मणस्य च पादौ गृहीत्वा प्रणनाम। सा पाद्यं अर्घ्यं च सम्यक् विधिना उपहारयत्; ततः रामः धर्मनिष्ठां तपस्विनीं शबरीम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "कच्चित् ते विघ्नाः परिहृताः? कच्चित् तपः वर्धते? कच्चित् कोपः निगृहीतः, कच्चित् आहारः नियंत्रितः, हे तपोधनवते! कच्चित् व्रतानि पाल्यन्ते? कच्चित् मनः शान्तम्? कच्चित् गुरुसेवा फलं दत्तवती, हे मधुरभाषिणि?" इत्येवं रामेण पृष्टा सा सिद्धा, सिद्धैः पूजिता, वृद्धा, स्थिता च शबरी रामम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "अद्य त्वां दृष्ट्वा मम तपसः फलं प्राप्तम्; अद्य मम जन्म सफलम्, मम गुरवः च पूजिताः। अद्य मम साधितं तपः सुफलं जातम्, स्वर्गं च प्राप्स्यामि, यत् त्वं राम, नरश्रेष्ठ, नरदेव, अत्र पूजितः। तव सौम्यदृष्ट्या मम शुद्धिः जाता, तव प्रसादेन, रिपुसूदन, नित्यलोकान् गमिष्यामि। यदा त्वं चित्रकूटं दिव्यरथेन आगच्छः, तदा अहम् अत्र त्वां सेवित्वा स्वर्गं प्राप्तवती। महर्षिभिः धर्मविद्भिः पुण्यैः मम एवमुक्तम्—'रामः तव पुण्ये आश्रमे आगमिष्यति।' 'त्वं तम् अतिथिं सौमित्रिणा सह सत्कारय; दृष्ट्वा च तं परमं नित्यं लोकम् आप्स्यसि।' इत्येवमुक्ता महर्षिभिः, हे नरश्रेष्ठ, अहम् विविधानि वन्यद्रव्याणि सञ्चितवती। तव कृते, हे पुरुषव्याघ्र, पम्पातीरे जातानि, इत्युक्त्वा सा धर्मात्मा शबरी वाक्यम् अब्रवीत्। राघवः तां सदा बहिष्कृतां शबरीं दानवंशसमागतानां महात्मनाम् ऐश्वर्यं पप्रच्छ। "श्रुतम् मया, द्रष्टुम् इच्छामि, यदि अनुमन्यसे," इति रामस्य वचनात्, शबरी तौ तं महद्वनम् दर्शयामास—"पश्य, मेघसंकाशं, मृगपक्षिसमाकीर्णम्।" "एष मातङ्गवनम्, यद् एवम् प्रसिद्धम्, हे रघुनन्दन; अत्र मम महात्मानः गुरुजनाः महातेजसः यज्ञं कृत्वा मण्डपं निर्माय, मन्त्रैः पूजिताः।" "एष पूर्वाभिमुखः वेदिः, यत्र मम पूज्याः गुरुजनाः श्रमक्लान्तहस्ताः पुष्पाणि न्यस्य तर्पणम् अकुर्वन्।" "तपसा तेषां, हे रघुनन्दन, अद्यापि स वेदिः अप्रतिमप्रभया विराजते, सर्वतः प्रकाशते।" "ते उपवासक्लान्ता, क्षीणशक्तयः, अधिकं गन्तुं अशक्ताः, मनसा सप्तसागरान् आह्वयन्, ते अत्र समवेताः—पश्य।" "स्नानं कृत्वा, तेषां वल्कलानि एतेषु वृक्षेषु स्थापिता; अद्यापि, हे रघुनन्दन, न शुष्काणि भवन्ति।" "तेषां दत्तानि पुष्पाणि, नीलोत्पलैः सह, न म्लायन्ति, यद्यपि तानि देवार्थं कृतानि चिरकालात्।" एवं शबरी रामलक्ष्मणयोः समक्षं मातङ्गमहर्षीणां तपोबलं, तेषां पुण्यकृत्यानां च माहात्म्यं विनयपूर्वम् अवर्णयत्।