रामः पम्पातटं प्रति गच्छन् तत्र उत्तमं मत्स्यं पश्यति स्म। सः मत्स्यः तत्रैव पम्पातीरात् नूतनः ग्रहीतः, त्वग्विहीनः, पृष्ठविहीनः, सुप्तपक्वः, स्निग्धः, एकैकशल्ययुक्तश्च। तं मत्स्यं लक्ष्मणः, रामे भक्त्या परिपूर्णः, पुष्पैः पम्पातटात् संकलितैः सह, रामाय समर्पयति स्म। रामः तान् मत्स्यान् खादन् पुष्पाणि चास्वादयन् सुखं प्राप्नोति स्म। लक्ष्मणः पम्पायाः सुगन्धिनः पङ्कजगन्धयुक्तस्य शीतलस्य शुद्धस्य स्फटिकसदृशस्य चोदकस्य आहरणं कृत्वा, तं कमलपत्रेण रामाय ददाति स्म। तत्रैव सः रामाय तान् महान् गुहावासिनः पर्वतविहारिणः वानरान् अपि दर्शयति स्म। सायं समये, यदा रामः विहरति स्म, लक्ष्मणः तान् जलत्यागिनः लोभात् नदन् वृषभानिव, तत्र दर्शयति स्म। तत्र पम्पायां पिङ्गलवर्णान् महान् वानरान् रामः पश्यति स्म; सायं समये, पुष्पमालाभिरलङ्कृतान् वृक्षान् अपि विलोकयति स्म। पम्पायाः शुभोदकं दृष्ट्वा, रामस्य दुःखं विसृज्यते स्म; तत्र तिलकन्यक्तमालिकाः पुष्पैः विराजमानाः वृक्षाः सन्ति। तत्र कमलानि कुमुदानि च विकसन्ति, तानि केनापि न पुरुषेण तत्र स्थापिता मालाः, न च ताः पुष्पमालाः म्लायन्ति, न पतन्ति च। मटङ्गस्य शिष्याः तत्र मुनयः सन्ति, ध्याननिष्ठाः, तैः गुरोः कृते वन्यधारणेन क्लान्ताः शीघ्रं स्वेदबिन्दवः भूमौ पतिताः। तस्मात् मुनिभिः तपसा उत्पन्नाः ताः मालाः स्वेदबिन्दुषु जाताः, न च नश्यन्ति, हे राघव। तत्रैव अद्यापि मटङ्गशिष्यानां परिचारिका शबरी नाम दीर्घायुषी तापसी दृश्यते, सा सर्वेषां प्राणिनां पूजिता, धर्मे स्थिता, सा त्वां दिव्यरूपं रामं दृष्ट्वा स्वर्गलोकं प्राप्स्यति। ततः ककुत्स्थनन्दन! त्वं तं गूढं परममाश्रमं पश्यसि, यः पम्पासरः पश्चिमे तटे स्थितः। तत्र मटङ्गमुनिना नियोजितम्, हस्तिनः अपि न तं आश्रमं न तद्वनं प्रविशन्ति। रघुनन्दन! तत् वनं मटङ्गवनमिति प्रसिद्धम्, नन्दनवनसदृशं, देववनोपमं च। तस्मिन् वने, बहुविहङ्गनिनादिते, त्वं राम! परमसुखेन रमसे; पम्पायाः पुरतः ऋश्यमूकः पर्वतः स्यात्, वृक्षैः पुष्पितः। सः पर्वतः अतीव दुर्गमः, युवराजहस्तिभिः रक्षितः, ब्रह्मणा प्राचीनकाले निर्मितः। हे राम! यः पुरुषः तस्य पर्वतस्य शिखरे शय्यां करोति, सः स्वप्ने यत् धनं पश्यति, तत् जागरिते प्राप्नोति। यदि तु कश्चन पापकर्मा दुष्टाचारः तं पर्वतं आरोहति, तत्र राक्षसाः तं निद्रायाम् उपविष्टं गृहीत्वा हन्ति। तत्र पम्पायां क्रीडन्तानां मटङ्गाश्रमवासिनां युवराजहस्तीनां महान् निनादः श्रूयते। ते महाबलिनः हस्तिनः, रक्तधाराभिः शरीरं लिप्तवन्तः, पृथग्विचरन्ति, मेघसङ्काशाः शीघ्रगामिनश्च। ते तत्र शीतलमन्दसुगन्धि निर्मलम् अमृतोपमं जलं पीत्वा तृप्ताः भवन्ति। तृप्ताः ते वनवासिनः हस्तिनः, भल्लूकव्याघ्रैः सह, मृदुलनीललोमशोभितैः, विहरन्ति। त्वं तत्र मृगान्, वराहान्, निर्भयान् हरिणान् च दृष्ट्वा दुःखं विस्मरसि, राम। तत्र महद्गुहायाः शोभा अपि तं पर्वतं विराजयति। सा गुहा शिलासंवृता, दुर्गमप्रवेश्या, तस्यां पूर्वद्वारे महद् शीतलम् अमृतरससम्पूर्णं जलाशयं पश्यसि, यत्र नानावृक्षसमाकीर्णं, मूलफलसमृद्धं च। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वानरैः सह वसति। कदाचित् कबंधः अपि तस्य पर्वतस्य शिखरे स्थित्वा, रामलक्ष्मणयोः मार्गदर्शनं करोति। सः कबंधः, माल्यान्वितः, सूर्यसमप्रभः, दिवि दिव्यरूपेण प्रकाशते स्म; रामलक्ष्मणौ तं दृष्ट्वा, समीपे स्थितं तम् उक्तवन्तौ—"गच्छ, प्रयाहि" इति। सः प्रत्युवाच—"गच्छतं, यथा कार्यं सिद्ध्येत" इति। ततः ताभ्यां अनुमते लब्ध्वा, कबंधः तुष्टः प्रस्थितः। सः कबंधः स्वस्वरूपं प्राप्य, तेजसा विराजमानः, आकाशे रामस्य पुरतः प्रकट्य, "मित्रं कुरु" इति उक्तवान्। एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, चतुर्सप्ततितमे सर्गे कथा प्रवर्तते। ततः कबंधेन पम्पासरः समीपस्थे वने मार्गः दर्शितः। तौ नरश्रेष्ठसुतौ रामलक्ष्मणौ पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितौ। गच्छन्तौ रामलक्ष्मणौ, पुष्पफलसमृद्धवृक्षैः मधुरमधुना आच्छादितान् बहून् पर्वतान् दृष्ट्वा, सुग्रीवं अन्वेषयन्तौ, गिरिशिखरे निवासस्थानं कृत्वा, रघुनन्दनौ पम्पायाः पश्चिमतटं प्राप्तवन्तौ। पम्पायाः शोभनस्य पश्चिमे तटे तौ शबर्याः रमणीयमाश्रमं दृष्ट्वा, तत्र बहुवृक्षसंवृतं शोभनं तं आश्रमं दृष्ट्वा, शबरीं प्रति जग्मतुः। तौ दृष्ट्वा, सिद्धतपसी शबरी उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, रामलक्ष्मणयोः पादौ स्पृष्टवती। सा ताभ्यां पाद्यं अर्घ्यं च यथान्यायं दत्वा, रामः तां धर्मनिष्ठां भक्तां तपस्विनीं शबरीं सम्बोधितवान्—"कच्चित् ते विघ्नाः निवारिताः? कच्चित् तपो वृद्धिं गच्छति? कच्चित् क्रोधः निगृहीतः? कच्चित् आहारः नियम्यते, हे तपोधन!" इति।