राघवः पम्पातीरं प्रति गच्छन् तत्र तानि बृहन्ति पक्षिणः पश्यति, घृतपिण्डसदृशानि, रक्तवर्णानि, वक्रचञ्चलानि, तथा काष्ठवासिनः मत्स्यान् च। तत्र, राघवः, पम्पायाः उत्तमं मत्स्यं खादति, ताजं, त्वक्-पक्षवर्जितं, सुपक्वं, शुष्कं, एकपृष्ठिकं च। लक्ष्मणः, भक्तिपूर्वकं, तान् मत्स्यान् समर्पयति, पम्पासंलक्षितैः पुष्पैः सह राघवः तान् खादति। लक्ष्मणः पम्पायाः वारि अपि आनयति, पद्मगन्धयुक्तं, शुभं, शीतलम्, निर्मलं, रजत-स्फटिकसदृशम्। ततः लक्ष्मणः पद्मपत्रेण वारि ददाति, तथा पर्वतगुहावासिनः बृहन्तः वानरान् च उपहरति, ये वनं विचरन्ति। सायं समये, राघवः विचरन् लक्ष्मणः तस्य जलं लोभात् परित्यक्तान् वृषसदृशगर्जनान् वानरान् दर्शयति। पम्पायां बृहन्तः पीतवर्णाः वानराः सायं समये राघवः पश्यति, तथा वृक्षाः पुष्पमालाभिः अलङ्कृताः। पम्पायाः शुभं वारि दृष्ट्वा राघवः शोकं त्यजति; तत्र वृक्षाः पुष्पैः अलङ्कृताः—तिलकः, रात्रीजस्मिन् च। तथा पम्पायां विकसिताः पद्माः, शतदलानि, राघवः पश्यति; तेषां पुष्पमालाः तत्र कश्चन न स्थापयति। न तानि पुष्पमालाः शुष्यन्ति, न पतन्ति, राघवः; तत्र मातङ्गस्य शिष्याः ऋषयः स्थिताः, गम्भीरध्याननिष्ठाः। ये गुरोः कृते वन्यं भारं वहन्तः शीघ्रं तुषारबिन्दून् भूमौ पतितवन्तः, तेषां तपःप्रभावात् तानि पुष्पमालाः उत्पन्नानि, तुषारबिन्दूनिः जातानि, न नश्यन्ति, राघवः। अद्यापि तत्र शबरी नाम सेविका दृश्यते, दीर्घायुषी तपस्विनी, ककुत्स्थवंशसम्भव। सा, धर्मनिष्ठा, सर्वभूतैः पूजिता, त्वां दृष्ट्वा, दिव्यरूपं राघवम्, स्वर्गलोकं लभते। ततः ककुत्स्थवंशसम्भव, त्वं तं अद्वितीयं गुह्यं आश्रमं पश्यसि, पम्पायाः पश्चिमतटे स्थितम्। तत्र मातङ्गमहर्षेः विधिना, गजाः अपि तं आश्रमं वा तद्वनं प्रविष्टुं न शक्नुवन्ति। रघुवंशविभूषण, तत् वनं मातङ्गग्रामः प्रसिद्धः, नन्दनवनसदृशः, देववनमिव। तस्मिन्नेव वने, नानापक्षिस्वरैः निनादिते, राघवः पूर्णसुखेन रमते; पम्पायाः पुरतः ऋष्यमूकः पर्वतः स्थितः, वृक्षैः विकसितः। स पर्वतः अतीव दुर्ग्राह्यः, युवागजैः रक्षितः, प्राचीनकाले ब्रह्मणा निर्मितः। राघवः, यः पुरुषः तस्य शिखरे शय्यां करोति, जागरितः स्वप्ने यत् धनं पश्यति, तत् लभते। यः दुष्टाचारः पापकृत् तं आरोहति, तत्र राक्षसाः तम् सुप्तं गृह्य हन्ति। तत्र अपि पम्पायां क्रीडन्ति युवा गजाः, मातङ्गाश्रमवासिनः, तेषां महान् गर्जः श्रूयते। ते बलीयांसः गजाः रक्तधाराभिः शरीरं रञ्जयन्तः, समागत्य पृथक् पृथक् विचरन्ति, मेघसदृशाः शीघ्रगामिनः। तत्र, निर्मलं, रम्यं, शीतलम्, सर्वगन्धयुक्तं वारि पीत्वा, तृप्तिम् उपगच्छन्ति। तृप्ताः ते वनवासिनः ततः वनं विचरन्ति, भल्लूकैः व्याघ्रैः च सह, येषां कोमलनीलवर्णम् चमः दीप्तिमान् अस्ति। राघवः, मृगान्, वराहान्, निर्भयशृगालान् पश्यन्, तव शोकः विनश्यति; ऋष्यमूकपर्वते महान् गुहा शोभते। ककुत्स्थवंशसम्भव, सा गुहा शिलाभिः आच्छादिता, दुर्गमप्रवेश्या; तस्य पूर्वद्वारे महती शीतलवारिप्रपातः अस्ति, रम्या, नानामूलफलैः पूर्णा, नानावृक्षैः समाकीर्णा। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वानरैः सह निवसति। कदाचित् कबन्धः अपि तस्य पर्वतः शिखरे स्थित्वा, रामं लक्ष्मणं च एवं उपदिशति। स पुष्पमालाभिः अलङ्कृतः, सूर्यसदृशः दीप्तिमान्, महाबलः कबन्धः आकाशे प्रकटितः, रामः लक्ष्मणः च तम् दृष्ट्वा। स आकाशे समीपस्थः, रामलक्ष्मणौ तं उचतुः—"गच्छ, प्रस्थितः भव!" स च प्रत्यवदत्—"गच्छताम्, यथा कार्यसिद्धिः भवेत्।" अनुज्ञां लब्ध्वा, कबन्धः प्रसन्नः सन्तुष्टः प्रस्थितः। स कबन्धः, स्वस्वरूपं धृत्वा, सर्वाङ्गदीप्तिमान्, शोभामण्डितः, आकाशे रामस्य पुरतः प्रकटितः, उवाच—"मैत्रीं कुरु!" अथ वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, चतुश्चत्वारिंशतितमः सर्गः। कबन्धेन पम्पातीरस्य वनमार्गः दर्शितः, तदनन्तरं द्वौ राजपुत्रौ, नरश्रेष्ठसुतौ, पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितौ। रामः लक्ष्मणः च, गच्छन्तौ, नानापुष्पफलसंपन्नान् मधुरसंपन्नान् पर्वतान् पश्यन्तौ, सुग्रीवम् अन्वेषन्तौ। पर्वतस्यान्ते विश्राम्य, रघुवंशजौ पम्पायाः पश्चिमतटे आगच्छतौ। पम्पायाः पश्चिमतटं रम्यं प्राप्तौ, तत्र शबर्याः रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा। तं आश्रमं, नानावृक्षैः परिवृतम्, अतीव रम्यं दृष्ट्वा, शबर्यं समीपं गच्छतौ। तौ दृष्ट्वा, सिद्धा तपस्विनी शबरी उत्तिष्ठति, अञ्जलिं कृत्वा, रामस्य लक्ष्मणस्य च चरणौ गृहीत्वा। सा पाद्यं अर्घ्यं च विधिवत् उपनयति; ततः रामः धर्मनिष्ठां भक्तां तपस्विनीं शबरिं संबोधितवान्।