पम्पासरस्य जलमध्ये तत्र सुरम्यस्वरेण गायतः पक्षिणः दृश्यन्ते, ये निर्दोषाः, शुभाः, मानवदर्शनं न भीषन्ते, हान्यरहिताः। तान् बृहन्तः पक्षिणः, घृतपिण्डसदृशाः, रक्तवर्णाः, वक्रचञ्चवः, तृणवासिनः मत्स्याः च, हे राघव, त्वं खादिष्यसि। तत्र पम्पायाः उत्तमान् मत्स्यान् त्वं खादिष्यसि, ये ताज्याः, त्वच्विनः, पृष्ठिकाविनः, तिक्ताः, एकपृष्ठिकाः, सम्यक् भक्षिताः। लक्ष्मणः, भक्तिपरायणः, तान् मत्स्यान् तव सेवा करिष्यति; पम्पायाः पुष्पाणि संगृह्य, तव भोजनकाले सेवां करिष्यति। स पम्पायाः जलं तव कृते आनयिष्यति, यः कमलगन्धयुक्तः, शुभः, शीतलः, निर्मलः, रजतः स्फटिकसदृशः। ततः लक्ष्मणः कमलपत्रेण तव जलं दास्यति; तथा पर्वतगुहावासिनः बृहन्तः कपिनः, वनविहारिणः, तव समर्पयिष्यति। सायं कालं, यदा त्वं विहरिष्यसि, लक्ष्मणः तव दर्शयिष्यति, ये लोभात् जलं त्यक्त्वा, वृषभनादेन गर्जन्ति। तत्र, पुरुषश्रेष्ठ, पम्पायां बृहन्तः पीतवर्णाः दृश्यन्ते; सायं कालं, यदा त्वं विहरिष्यसि, वृक्षाः पुष्पमालाभिः भूषिताः दृश्यन्ते। शुभं पम्पाजलं दृष्ट्वा, तव शोकः विसृज्यते; तत्र वृक्षाः पुष्पैः अलङ्कृताः—तिलकाः, रात्रिजस्मिनः च। तत्र, हे राघव, कमलानि, शतदलानि च विकसन्ति; तेषां पुष्पमालाः तत्र पुरुषैः न स्थापिताः। न ताः पुष्पमालाः शुष्यन्ति, न पतन्ति, हे राघव; मातङ्गस्य शिष्याः ऋषयः तत्र सन्निहिताः, गम्भीरध्याननिष्ठाः। ये गुरोः कृते वन्यफलभारं वहन्तः, शीघ्रं शरीरात् स्वेदबिन्दून् भूमौ पतितवन्तः। तेषां तपसा ताः पुष्पमालाः स्वेदबिन्दुभ्यः उत्पन्नाः, न नश्यन्ति, हे राघव। अद्यापि तत्र सेविका दृश्यते, शबरी नाम, दीर्घायुषी तपस्विनी, हे ककुत्स्थनन्दन। सा धर्मनिष्ठा, सर्वभूतैः पूजिता, त्वां दिव्यरूपं दृष्ट्वा, स्वर्गलोकं प्राप्स्यति। ततः, हे ककुत्स्थनन्दन, तद् अतुलं, गुह्यं आश्रमं पश्यसि, यः पम्पासरस्य पश्चिमे तटे स्थितः। तत्र मातङ्गमुनिविधिना, गजाः अपि तदाश्रमं वा तद्वनं प्रवेशितुं न शक्नुवन्ति। रघुवंशानन्दन, तद्वनं मातङ्गवनं नाम्ना प्रसिद्धं, नन्दनवनसदृशं, देववनसमानं च। तस्मिन्नेव वने, नानापक्षिस्वरैः नादिते, त्वं, हे राम, पूर्णसुखे रमिष्यसि; पम्पाया अग्रे ऋश्यमूकः पर्वतः स्थितः, वृक्षैः पुष्पितः। स पर्वतः अतीव दुर्गमः, युवगजैः रक्षितः, ब्रह्मणा प्राचीनकाले उत्तमेन रूपेण निर्मितः। हे राम, यः पुरुषः तस्य शिखरे शय्यां करोति, जाग्रति च, स्वप्ने यत् धनं पश्यति, तत् प्राप्नोति। यदि तं दुष्टाचारः, पापकर्मा च आरोहति, तत्र राक्षसाः तं शयनकाले गृह्य, तं हन्ति। तत्र अपि क्रीडन्ति मातङ्गाश्रमवासिनां युवगजाः, पम्पायां महान् गर्जः श्रूयते। बलवन्तः गजाः रक्तधाराभिः शरीरं लिप्तवन्तः, समूहम् कृत्वा पृथग् गच्छन्ति, जलदसदृशाः शीघ्रगमनाः। ते तत्र, शीतलस्पर्शं, सुगन्धयुक्तं, निर्मलं, रम्यं जलं पीत्वा, पूर्णतृप्ताः भवन्ति। तृप्ताः ते वनवासिनः, मृगैः, व्याघ्रैः, श्लेष्मलवर्णैः, नीलीवर्णचर्मणः, सह विहरन्ति। मृगान्, वराहान्, निर्भयहरिणान् दृष्ट्वा, तव शोकः नश्यति; तत्र, हे राम, पर्वते महान् गुहा शोभते। हे ककुत्स्थनन्दन, सा गुहा शिलाभिः आच्छादिता, दुर्गमप्रवेश्या; तस्य पूर्वद्वारे शीतलजलयुक्तं महान् सरः, रम्यं, नानामूलफलसङ्कुलं, नानावृक्षसमाकीर्णं च स्थितम्। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः कपिभिः सह वसति। कदाचित् कबंधः अपि तस्य शिखरे तिष्ठति, रामलक्ष्मणयोः इदं मार्गदर्शनं करोति। पुष्पमालाभिः अलङ्कृतः, सूर्यसदृशः, बलवान् कबंधः आकाशे प्रकटितः; रामः लक्ष्मणः च तं दृष्टवन्तौ। स आकाशे समीपस्थः स्थित्वा, तौ रामलक्ष्मणौ तं ऊचतुः—"गच्छ, प्रयाति!" स च प्रत्युवाच—"गच्छतं, तव कार्यसिद्ध्यर्थम्।" तदनन्तरं तयोः अनुमतिं लब्ध्वा, कबंधः सन्तुष्टः प्रययौ। स कबंधः, स्वस्वरूपं धृत्वा, समग्रशरीरं तेजसा शोभितं, आकाशे रामस्य पुरतः प्रकटितः, "मित्रत्वं कुरु!" इति उक्तवान्। एवं श्रीवाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, चतुश्चत्वारिंशत् सप्तचत्वारिंशः सर्गः अस्ति। ततः कबंधेन पम्पासरस्य समीपस्थवनमार्गः दर्शितः, तौ नरश्रेष्ठपुत्रौ पश्चिमदिशं प्रस्थितौ। रामः लक्ष्मणः च यत्र यत्र गच्छन्ति, तत्र तत्र मधुयुक्तं, पुष्पफलयुक्तं, नानापर्वतान् दृष्ट्वा, सुग्रीवस्य अन्वेषणाय प्रयत्नं कुर्वन्तौ। पर्वतस्य शिलातले विश्रान्त्वा, रघुवंशजौ पम्पासरस्य पश्चिमतटे आगच्छतौ। रम्ये पम्पासरस्य पश्चिमतटे आगत्य, तत्र शोभनम् शबरीआश्रमं दृष्ट्वा। तदाश्रमं, नानावृक्षैः परिवृतं, अतीव रम्यं दृष्ट्वा, शबरीं समीपं गन्तुं प्रस्थितौ। तौ दृष्ट्वा, सिद्धा तपस्विनी शबरी, उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, रामस्य, लक्ष्मणस्य च पादौ गृहीत्वा, सस्नेहं प्रणम्य, स्वागतं अकरोत्।