सूर्यपुत्रः, वानराणां प्रमुखः, वालिना कृतप्रपञ्चः, ऋष्यमूकगिरौ शस्त्राणि उपसंहर्य निवसति। स वानरश्रेष्ठः, हे राघव, त्वया सत्येन मित्रत्वं कर्तव्योऽस्ति; स सर्वविषयाणां सम्यक् विज्ञाता। अस्मिन्संसारे मानवमांसभोजीभ्यः अपि कौशलात् अधिकः स वानरः, हे राघव, तस्मादस्य गृहे किंचिदपि नास्ति यद् अज्ञातम्। सहस्रकिरणः सूर्यः यावत् प्रज्वलति, तावत् स वानरः नद्यः, महान् पर्वतान्, गिरीदुर्गाणि, गुहाश्च अन्वेष्टुम् शक्तः। स वानरैः सह तव भार्यां अन्वेष्यति; महाबलवन्तः वानराः अपि तव कार्यार्थं प्रेष्यन्ते। दिशः सर्वाः अन्वेष्टुं स वानरश्रेष्ठः वानरान् प्रेष्यति, सीतायाः अन्वेषणार्थं, या तव वियोगे दुःखिता; रावणस्य गृहे तां मैथिलिम् अन्वेष्यति। यदि तव निर्दोषा प्रिया मेरुगिरौ वा, पाताले वा गूढा भवेत्, स वानरश्रेष्ठः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं प्रत्यापयिष्यति। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणस्य अरण्यकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः प्रारभ्यते। ततो बुद्धिमान् कबन्धः, सीतायाः अन्वेषणमार्गं रामाय दर्शयित्वा, वस्तुनि सम्यक् विज्ञाय पुनः उवाच। “एष, हे राम, शुभः मार्गः, यत्र पश्चिमाभिमुखाः पुष्पिताः वृक्षाः रम्यदर्शनीयाः स्थिताः। जम्बू, प्रियालः, पनसः, वटः, उडुम्बरः, तिन्दुकः, अश्वत्थः, कर्णिकारः, आम्रः, अन्ये च वृक्षाः अत्र वर्धन्ते। नागवृक्षाः, तिलकः, रात्रीपुष्पः, नीलाशोकः, कदम्बः, करवीरः च सन्ति। दीप्ताशोकाः, गम्भीररक्तपरिभद्रकाः वृक्षाः तत्र; तान् आरोह्य वा, बलात् भूमौ पतयित्वा वा, तेषां मधुरफलानि भोक्तुं शक्यन्ते। तानि आम्रफलानि, मधुरसदृशानि, भुक्त्वा तत्र आगच्छ। ततः, हे ककुत्स्थवंशज, अन्यः वनः अस्ति, यत्र पुष्पिताः वृक्षाः, उत्तरकुरवद् रम्याः, नन्दनवनसदृशाः। तत्र चैत्ररथसदृशे, सर्वऋतवः विद्यमानाः, वृक्षाः फलेन समृद्धाः, विशालच्छायाः, सर्वत्र दीप्तिमन्तः। तत्र मेघसदृशाः, पर्वतसदृशाः वृक्षाः सर्वत्र स्थिताः; तान् आरोह्य वा, सरलतया भूमौ पतयित्वा वा, लक्ष्मणः तुभ्यं अमृतसदृशानि फलानि दास्यति; यदा यूवां पर्वतं पर्वतं वनं वनं विचरिष्यथः। ततः, हे वीरौ, पम्पासरः नाम कमलिनीसरोवरं प्राप्तं, यः शिलातलरहितः, अशान्तः, समः, तृणरहितः। तस्य रेतः नूतनम्, कमलैः शतदलं, शैवालैः शोभितम्; तत्र हंसाः, प्लवकाः, बकाः, कुरराः च सन्ति, हे राघव। तेषां मधुरस्वरः पम्पायाम् जलमध्यम् गायन्ति; मानवदर्शनात् न भीताः, अहिंस्राः, शुभाः। तत्र तव भोज्यं, घृतपिण्डसदृशं, विशालं, रक्तं, वक्रचञ्चुकं, तृणवासि मत्स्यं च, हे राघव। तत्र पम्पायाः उत्तममत्स्यं तव भोजनम्, ताजम्, त्वचाहीनम्, पृष्ठिकाहीनम्, तप्तम्, कृशम्, एकपृष्ठिकम्। लक्ष्मणः, तव भक्त्या, तान् मत्स्यान् समर्पयिष्यति; तव भोजनकाले, पम्पायाः पुष्पाणि सन्निहितानि। लक्ष्मणः तुभ्यं जलं पम्पातः, कमलगन्धयुक्तम्, शुभम्, शीतलम्, निर्मलम्, रजतस्फटिकसदृशम्, आनयिष्यति। ततः लक्ष्मणः तुभ्यं कमलपत्रेण जलं दास्यति; तथा पर्वतगुहावासिनः वानरान्, वनचरान्, समर्पयिष्यति। सायं, तव विचरणे, लक्ष्मणः तुभ्यं दर्शयिष्यति, ये लोभेन जलं त्यक्त्वा, वृषभवत् गर्जन्ति। तत्र, हे नरश्रेष्ठ, पम्पायां विशालपीतवर्णाः दृश्यन्ते; सायं, तव विचरणे, हे राम, पुष्पमालाविभूषिताः वृक्षाः दृश्यन्ते। पम्पायाः शुभं जलं दृष्ट्वा, तव शोकः परित्यज्यते; तत्र वृक्षाः पुष्पैः - तिलकपुष्पैः, रात्रीपुष्पैः - शोभिताः। तथा कमलानि, शैवालानि, हे राघव; न तानि मालाः मानवैः स्थापिता। न च तानि पुष्पमालाः म्लायन्ति वा, पतन्ति वा, हे राघव; मातङ्गस्य शिष्याः मुनयः तत्र, गम्भीरध्याननिष्ठाः। ये गुरुकार्यार्थं वन्यं वहन्तः शीघ्रं स्वेदबिन्दून् भूमौ पतितवन्तः। तेषां तपस्याः प्रसादात्, स्वेदबिन्दुभ्यः उत्पन्नाः मालाः तत्र जाताः, न नश्यन्ति, हे राघव। अद्यापि तेषां सेविका दृष्टव्या, शबरी नाम, दीर्घायुषी तपस्विनी, हे ककुत्स्थवंशज। सा धर्मनिष्ठा, सर्वभूतैः पूजिता, त्वां दृष्ट्वा, हे राम, दिव्यरूपम्, स्वर्गलोकं प्राप्स्यति। ततः, हे ककुत्स्थवंशज, तं अतुलं, गुह्यम् आश्रमं द्रक्ष्यसि, यः पम्पायाः पश्चिमतटे स्थितः। तत्र, मातङ्गमुनिप्रणीतात्, गजाः अपि न प्रवेशन्ति, न आश्रमं, न तद्वनम्। हे रघुप्रिया, तद्वनं मातङ्गवनं नाम प्रसिद्धम्, नन्दनवनसदृशम्, देववनसदृशम्। तत्र वनं, विविधपक्षिस्वरैः गुञ्जितम्, तत्र त्वं, हे राम, पूर्णसुखं अनुभविष्यसि; पम्पायाः पुरतः ऋष्यमूकः स्थितः, पुष्पितवृक्षैः शोभितः। स पर्वतः अतिदुर्गमः, युवगजैः रक्षितः, प्राचीनकाले ब्रह्मणा निर्मितः।