सः कपिराजः महाबलवान्, अप्रमेयतेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, दृढसंकल्पः, बुद्धिमान्, महात्मा च आसीत्। सः कौशलवान्, उत्साही, तेजस्वी, महाबलपराक्रमी च, भ्रात्रा महात्मना राज्यहेतोः निर्वासितः आसीत्। सः ते सखाभूतः मित्रं च भविष्यति सीतायाः अन्वेषणे; नूनम्, राम, दुःखेन मनः न क्लेशय। एष एव भविष्यति, अन्यथा न शक्यते, इक्ष्वाकुवृषभ, कालः दुस्तरः हि। शीघ्रं गच्छ, वीर, सुग्रीवम् प्रति, तं महाबलिनं; अद्यैव गत्वा तं शीघ्रं सखायं कुरु, राघव। सख्यं यथा ज्वलनः प्रज्वलति, तेन कुरु; सुग्रीवं, कपिराजं, अवमानं मा कुरु। सः कृतज्ञः, कामरूपः, सख्यं इच्छन्, महाबलश्च; अद्य तौ उभौ तस्य कार्यस्य सिद्धये समर्थौ। सफलः अथवा विफलः, ऋक्षराजपुत्रः तव कार्यं करिष्यति; सः अधुना पम्पासमीपे विचरति, सततं सावधानः। सूर्यपुत्रः, वालिना पीडितः, ऋष्यमूकगिरौ वसति, शस्त्राणि परित्यज्य, कपिसत्तमः सः। राघव, सत्येन तं वनचरं कपिं मित्रं कुरु; सः कपिसत्तमः सर्वं देशं सम्यक् वेद। अस्मिन्लोके सः मानुषमांसभक्षादपि कौशलात् अधिकः; राघव, तस्मै न किञ्चित् अज्ञातं लोके। यावत् सहस्रांशुः सूर्यः प्रकाशते, तावत् सः नद्यः, विशालशैलान्, गिरिदुर्गाणि, गुहाश्च अन्वेष्टुम् अर्हति। सः कपिसङ्घेन सह तव भार्यां अन्वेष्यति; राघव, सः महाबलिनः कपीन् प्रेषयिष्यति। सः सर्वदिशः कपिभिः अन्वेष्टुं प्रेषयिष्यति सीतां, या तव वियोगेन शोचति, रावणालये च मैथिलीं अन्वेष्यति। यदि तव निष्कलुषा प्रिया मेरौ वा, अथवा पातालगहने निहिता, सः कपिवरः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं दास्यति। शृणु अधुना त्रिसप्ततितमं सर्गं श्रीवाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे। सीतान्वेषणमार्गं रामाय दर्शयित्वा, प्राज्ञः कबन्धः, तत्त्वं विज्ञाय, पुनः वचनं अब्रवीत्। एष, राम, शुभः पन्थाः, यत्र एते पुष्पिततरवः, रम्यदर्शनाः, पश्चिमाभिमुखाः तिष्ठन्ति। जम्बू, प्रियाल, कटफल, वट, उदुम्बर, तिन्दुक, अश्वत्थ, कर्णिकार, आम्र, अन्ये च वृक्षाः अत्र वर्धन्ते। नागवृक्षाः, तिलकाः, मालती, शतपर्णी, नीलाशोकाः, कदम्बाः, पुष्पितमन्दाराः च अत्र सन्ति। दीप्यमानाः अशोकवृक्षाः, गाढरक्ताः परिभद्रकाः च; तान् आरोह्य अथवा बलात् भूमौ पतयित्वा— तेषां फलानि, अमृतकल्पानि, भक्षयित्वा आग्रेयः पन्थाः प्रतिपद्यताम्। ततः, काकुत्स्थ, अन्यत् वनं अस्ति, यत्र पुष्पिततरवः, उत्तरकुरवणानि इव, नन्दनवनसदृशानि। तत्र, चैत्ररथवनस्य इव, सर्वाः ऋतवः सन्ति; तत्र वृक्षाः फलेन नताः, विशालच्छायाः, सर्वत्र शोभन्ते। तत्र, मेघगिरिसदृशाः वृक्षाः सर्वत्र सन्ति; तान् आरोह्य अथवा लघुना कम्पयित्वा— लक्ष्मणः तुभ्यं फलानि, अमृतसमानानि, दास्यति; युयुत्सू रामलक्ष्मणौ गिरिगिरि वनवनं विचरिष्यथः। ततः, वीरौ, पम्पेति पद्मसरोवरं प्राप्स्यथः, यत् शुष्कशिलाविवर्जितं, समं, शैवालरहितं च। राम, तस्याः तटः नवान्, पद्मोत्पलैः शोभितः; तत्र हंसाः, प्लवङ्गाः, बकाः, कुरराः च दृश्यन्ते, राघव। मधुरस्वराः ते जलकुक्कुटाः पम्पाजले गायन्ति; ते नराणां दर्शनात् न भीतः, अहिंसकाः, शुभाः च। तानि पक्षिणः, घृतपिण्डसदृशानि, रक्तवर्णानि, वक्रचञ्चूनि, शैवालवासिनः मत्स्यांश्च भक्षयिष्यसि, राघव। तत्र, राम, उत्तमान् पम्पामत्स्यान् भक्षयिष्यसि, नवगृहीतान्, त्वक्पत्रवर्जितान्, पिष्टान्, कृशान्, एकशृङ्गलान्। लक्ष्मणः, तव भक्तिपरः, तान् मत्स्यान् सेविष्यते; तान् भक्षयतः, पम्पासमुद्गृहीतैः पुष्पैः सह। सः तुभ्यं पम्पाजलं आनयिष्यति, पद्मगन्धि, शुभं, शीतलम्, शुद्धम्, रजतमणिसदृशं च। ततः लक्ष्मणः तुभ्यं कमलपत्रेण जलं दास्यति; तथा च, महाकायान्, गुहावासिनः, वनचरान् कपीन् अपि समर्पयिष्यति। सायंकाले, भ्रममाणं त्वां, लक्ष्मणः दर्शयिष्यति, राम, ये लोभात् जलं उपेक्ष्य, वृषराविणः नदन्ति। तत्र, नरश्रेष्ठ, पम्पायां पीतवर्णान् महान्तः द्रक्ष्यसि; सायंकाले, भ्रममाणः, राम, पुष्पमालाविभूषितान् वृक्षान् अपि पश्यसि। शुभं पम्पाजलं दृष्ट्वा, शोकं विसृजिष्यसि; तत्र वृक्षाः पुष्पैः अलङ्कृताः— तिलकाः, मालत्यः च। तथा च विकचपद्मोत्पलाः, राघव; तत्र पुष्पमाला न कस्यचित् पुरुषस्य स्थापिताः। न च ताः कदाचित् म्लायन्ति, न पतन्ति, राघव; मातङ्गशिष्याः, ऋषयः, तत्र स्थिताः, गम्भीरध्याननिष्ठाः। ये गुरवे वन्यसम्भारं वहन्तः शीघ्रं स्वदेहात् स्वेदबिन्दून् भूमौ पतितवन्तः।