ऋष्यमूकपर्वते पम्पातीरसंनिहिते, महात्मा वीर्यवान् स्वाधीन इन्द्रियः सुग्रीवः चत्वारः वनरश्रेष्ठान् सह वसति स्म। स वनरराजः अप्रमेयतेजाः सत्यनिष्ठः विनीतः धृतिमान् प्राज्ञः कुलीनश्च महावीर्यसम्पन्नः आसीत्। स कौशलवान् उत्साही दीप्तिमान् महाबलपराक्रमी च स्वभ्रात्रा राज्यहेतोः निर्वासितः अभूत्। स एव ते सीतासन्धानाय सखा सहायकश्च भविष्यति, राम, अतस्त्वं शोकं न कर्तुमर्हसि। एतदवश्यं भवितव्यम्, अन्यथा न शक्यते, हे इक्ष्वाकुवृषभ, कालः दुस्तरः हि। तस्मात् त्वं शीघ्रं गत्वा वीर्यवन्तं सुग्रीवं मित्रं कुरु, अद्यैव राघव, शीघ्रं गत्वा सख्यमाचर। ज्वलनं यथा सख्यम् उपगच्छ, सुग्रीवं वनराधिपतिं तु न अवमन्तव्यम्। स कृतज्ञः कामरूपः मित्रकामः शक्तिमान् च; अद्य तौ उभौ एव कार्यसिद्ध्यर्थं समर्थौ। सफलः वा विफलः स भवतु, स रीक्षराजसुतः तव आज्ञां करिष्यति; स पम्पानिकटे विचरति, सततम् अप्रमत्तः। सूर्यसूनुः वालीना अन्यायेन पीडितः, ऋष्यमूके शस्त्रपरित्यागेन वसति, स एव कपिश्रेष्ठः। तस्मात्, राघव, त्वं सत्येन तं वनचरं कपिमित्रं कुरु; स हि कपिमुख्यः सर्वदेशविज्ञः। इह लोके मानवभक्षकानपि कौशलात् अतिशेते; राघव, न किञ्चिदस्ति यस्य तेन न विज्ञातम्। यावत् सहस्रांशुः सूर्यः प्रकाशते, तावत् स नद्यः, गिरिकूटान्, गुफाः च अन्वेष्टास्यति। स कपिभिः सहितः तव भार्यां अन्वेष्यति, राघव, महाबलिनः कपीन् प्रेषयिष्यति। स तान् सर्वदिक् सीतान्वेषणे प्रेषयिष्यति, रावणगृहे मैथिलीं शोकार्तां च अन्वेष्यति। यदि ते निर्दोषा प्रिया मेरुशिखरे स्थितवति, अथवा पातालगहने निहिता, स कपिवरः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं दास्यति। इदानीं तु, हे राम, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणेऽरण्यकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः शृणु। सीतासन्धानमार्गं दर्शयित्वा, प्राज्ञः कबन्धः पुनः रामं सम्यग्विदित्वा इदं वचनं उवाच। अयं शुभः पन्थाः, यत्र पश्यसि पश्यमानान् पुष्पितान् वृक्षान् पश्चिमाभिमुखान्, शोभनान्। अत्र जम्बूः, प्रियालः, फणसः, वटः, उदुम्बरः, तिन्दुकः, पिप्पलः, कर्णिकारः, आम्रः, अन्ये च वृक्षाः संति। नागवृक्षः, तिलकः, रात्रीजस्मिनः, नीलाशोकः, कदम्बः, पुष्पितः करवीरः चात्र दृश्यते। दीप्तमानः अशोकः, गाढरक्तः परिभद्रकः च; तान् आरोह्य अथवा बलात् भूमौ पतयित्वा— तत्सर्वं मधुरफलान्, अमृतोपमान् भक्षयित्वा, ततोऽन्यत्र गन्तव्यम्। तदनन्तरं, हे काकुत्स्थ, अन्यः काञ्चनवनोपमः पुष्पितवृक्षसमाकीर्णः काननः अस्ति, यः उत्तरकुरवणस्य वनस्य नन्दनस्य च सदृशः। तत्र चैत्ररथवनवत् सर्वऋतवः सन्ति, फलेन नतवृक्षाः महच्छायवन्तः सर्वत्र शोभन्ते। तत्र जलदगिरिसदृशाः वृक्षाः सर्वत्र दृश्यन्ते; तान् आरोह्य अथवा लघुना कम्पयित्वा— लक्ष्मणः तव मधुरफलानि दास्यति, यदा युवां पर्वताद् पर्वतं काननाद् काननं विचरिष्यथः। ततः, हे वीरौ, पम्पानामकं पद्मसरोवरं प्राप्स्यथः, यत् शुष्कशर्कररहितं, समं, शान्तम्, शैवालरहितं च। राम, तस्य बालुकाः नवीनाः, तच्च पद्मोत्पलैः शोभितम्; तत्र हंसाः, प्लवङ्गाः, बकाः, कुरराः च वसन्ति, हे राघव। ते मधुरस्वराः पम्पाजले गायन्ति; मानवदर्शनात् न भीयन्ते, निर्दोषाः शुभाश्च ते। तत्र त्वं स्थूलान्, घृतपिण्डसदृशान् विहगान् भक्षयिष्यसि; रक्तवर्णान्, वक्रचञ्चून्, शैवालवासिनः मत्स्यांश्च, हे राघव। तत्र, राम, पम्पायाः उत्तमान् मत्स्यान् तव भक्ष्यः, ये तु ताज्यान्, त्वङ्गशल्यरहितान्, पिष्टान्, कृशान्, एकशल्यकांश्च। लक्ष्मणः भक्त्युत्साहसमन्वितः तान् मत्स्यान् तुभ्यं समर्पयिष्यति; पम्पासमुच्चयितैः पुष्पैः सह भक्षयिष्यसि। स पम्पाजलात् सुगन्धिनं, शुभं, शीतलं, शुद्धं, रजतमणिसदृशं जलं तुभ्यं आनयिष्यति। ततः लक्ष्मणः कमलपत्रेण तुभ्यं जलं दास्यति; तथा पर्वतगुहावासिनः महाकायान् कपीनपि तुभ्यं दर्शयिष्यति। सायं संचारतः, लक्ष्मणः तुभ्यं दर्शयिष्यति, हे राम, ये लोभेन जलात् निवृत्ताः, वृषभवत् निनदन्तः। तत्र, नरश्रेष्ठ, पम्पायां पीतवर्णान् महान्तः दृष्ट्वा; सायं संचारतः, हे राम, पुष्पमालाभूषितान् वृक्षान् द्रक्ष्यसि। पम्पायाः शुभं जलं दृष्ट्वा, त्वं शोकं विसृज्यसि; तत्र तिलकनक्तमालापुष्पैः वृक्षाः शोभन्ते। तथा विकचानि पद्मोत्पलानि, हे राघव; न तत्र मानवैः मालाः स्थापिताः। नापि ताः कदापि कष्यन्ति, न पतन्ति, हे राघव; तत्र मातङ्गशिष्याः मुनयः सन्ति, गाढतपसा युक्ताः। एवं कबन्धस्य वचः श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणसहितः तेन निर्दिष्टेन पन्था पम्पां प्रति प्रस्थितः, सुग्रीवसख्यप्राप्त्यर्थं, सीतासन्धानाय च।