श्रूयतां, राम, कथयामि ते—सुग्रीव इति नाम वानरः अस्ति, यं भ्राता रोषयुक्तः वालिः, इन्द्रतनयः, राज्यहेतोः निर्हृत्य परित्यक्तवान्। स स्वसंयतः, वीर्यशाली च, पम्पासमीपे शोभनस्य ऋश्यमूकस्य पुण्ये पर्वते, चत्वारः वानरान् सहितः, निवसति। स वानरराजः महाबलः, अप्रमेयतेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, धृतिमान्, बुद्धिमान्, उन्नतः च। स दक्षः, उत्साही, दीप्तिमान्, महाबलपराक्रमसंपन्नः च; भ्रात्रा महात्मना राज्यस्य कृते निर्वासितः। स ते मित्रं सहायकं च भविष्यति सीतायाः अनुसंधाने; नूनं, राम, शोकं मनसि मा कृथाः। एष एव भविष्यति, अन्यथा न शक्यते, हे इक्ष्वाकुवृषभ, कालः दुस्तरः हि। शीघ्रं गच्छ त्वं, वीर, तं बलिनं सुग्रीवं प्रति; अद्यैव गत्वा तं मित्रं कुरु, राघव। सख्यं तेन संप्राप्य, यथा वह्निः प्रज्वलति, सुग्रीवं वानरेश्वरं अवमान्य न कर्तव्यः। स कृतज्ञः, कामरूपी, मित्रकामः, बलवान् च; अद्य तौ उभौ तस्य कार्यसिद्धौ समर्थौ। स यश्च, कार्यसिद्धौ वा कार्यविघ्नौ वा, स राजा ऋक्षराजपुत्रः तव वशे स्थित्वा करिष्यति; स पम्पासमीपे विचरन्, सततं सावधानः वर्तते। स सूर्यसूनुः, वालिना पीडितः, ऋश्यमूके वसति, शस्त्राणि त्यक्त्वा, वानरश्रेष्ठः। तं वनचरं वानरं, राघव, सत्येन सख्यं कुरु; स हि वानरश्रेष्ठः सर्वं देशं सम्यग्वेत्ति। अस्मिन्लोके सः मानुषमांसभक्षकानपि कौशलात् अतिशेते; न किञ्चित् जगति तस्मात् अज्ञातम् अस्ति, हे राघव। यावत् सहस्रकिरणः सूर्यः दीप्तिमान् अस्ति, तावत् सः नदीन्, महापर्वतान्, गिरिदुर्गाणि, गुहाश्च विचिन्वन् भविष्यति। स वानरैः सह तव भार्यां अन्वेष्टुम् आरभ्यते; स च, राघव, महाबलान् वानरान् प्रेषयिष्यति। स सर्वदिशः प्रेषयित्वा वानरान् सीतायाः अन्वेषणे, रावणालये मैथिलीं च अन्वेष्टुम् यतिष्यते। यदि ते निर्दोषा प्रिया मेरौ स्थिता वा, अथवा पाताले गुहायां निहिता वा, वानरर्षभः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं प्रत्यापयिष्यति। शृणु तु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतायामरण्यकाण्डे सप्तत्रिंशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। तदा रामाय मार्गं दर्शयित्वा, सीतायाः अन्वेषणाय, प्राज्ञः कबन्धः, तत्त्वमवगम्य, पुनः वाक्यमुवाच। एष, राम, पुण्यः पन्थाः, यत्रेते पुष्पिततरवः, शोभनदर्शनाः, पश्चिमाभिमुखाः स्थिताः। जम्बू, प्रियालः, फणसः, वटः, उदुम्बरः, तिन्दुकः, अश्वत्थः, कर्णिकारः, आम्रः, अन्ये च वृक्षाः अत्र वर्धन्ते। नागवृक्षाः, तिलकाः, रात्रीषड्भिः पुष्पिताः मालती, नीलाशोकाः, कदम्बाः, कुरबकाः च अत्र दृश्यन्ते। अग्निवर्णाशोकाः, गाढरक्तपरिभद्रकवृक्षाः च; तान् आरोह्य वा, भूमौ बलात् पतयित्वा वा—तत्फलानि मधुराणि, अमृतसदृशानि भुक्त्वा, अग्रे गन्तव्यम्। ततः, हे ककुत्स्थ, अन्यद् वनम् अस्ति, पुष्पिततरुभिः युक्तम्, यथा उत्तरकुरवकानां वनानि, नन्दनसदृशं शोभते। तत्र, चैत्ररथवने इव, सर्वे ऋतवः सन्ति; तरवः फलभारार्द्राः, विशालच्छायाः, सर्वत्र शोभन्ते। तत्र मघनिभाः, गिरिसदृशाः च वृक्षाः सर्वत्र तिष्ठन्ति; तान् आरोह्य वा, सुलभेन भूमौ पतयित्वा वा—लक्ष्मणस्ते अमृतोपमं फलम् उपहरिष्यति; युष्माभ्यां पर्वताद् पर्वतं, वनाद् वनं विचरद्भ्याम्। ततः, वीरौ, तौ पम्पाख्यं पद्मवन्तं सरः प्राप्स्यथः, यः शुष्कशिलाविरहितम्, समं, निर्मलम्, शान्तम्, शरविलम्बनरहितम् च। राम, तस्य रजः नूतनम्, तत्र पद्मैः शतपत्रैः च शोभितम्; तत्र हंसाः, प्लवङ्गाः, बकाः, कुरराः च दृश्यन्ते, हे राघव। मधुरस्वराः ते पम्पाजले गायन्ति; न तैः नरात् भीतिः, ते अहिंस्राः, पुण्यलक्षणाः च। तत्र तानि विहङ्गमांसानि भक्षयिष्यसि, स्थूलानि, घृतपिण्डसदृशानि; रक्तवर्णानि, वक्रचञ्चूनि, तृणवासिनः मत्स्यांश्च, हे राघव। तत्र, राम, उत्तमान् पम्पासमुत्थान् मत्स्यान् भक्षयिष्यसि, ताज्यान्, त्वचाविनिहीनान्, शल्करहितान्, शुष्कान्, एकैकशृङ्गलान् च। लक्ष्मणः, भक्त्या परिपूर्णः, तान् मत्स्यान् उपसेविष्यति; तेषां भक्षणे पम्पासमुत्थितैः पुष्पैः सेविष्यसे। स ते पम्पाजलम् उपनेष्यति, पद्मगन्धि, पुण्यम्, शीतलम्, निर्मलम्, रजतमणिसदृशम्। ततः लक्ष्मणः पत्रेण जलं दास्यति; च पर्वतगुहावासिनः, वनचारिणः, स्थूलवानरान् अपि उपनेष्यति। सायं समये, गच्छन्, लक्ष्मणस्त्वां दर्शयिष्यति, हे राम, ये लोभात् जलात् निवृत्ताः, वृषराविणः। तत्र, पुरुषश्रेष्ठ, पम्पायां स्थूलपीतान् पशून् द्रक्ष्यसि; सायं गच्छन्, हे राम, पुष्पमालाभिः भूषिततरून् च पश्यसि। पुण्यं पम्पाजलं दृष्ट्वा, शोकं त्यक्ष्यसि; तत्र तरवः पुष्पैः भूषिताः—तिलकाः, रात्रीषड्भिः च। तथा, राघव, पुष्पिताः पद्माः, शतपत्राणि च; न तत्र नरैः मालाः स्थापिता इति। एवं स रामः, कबन्धस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवसख्यं कर्तुं, सीतायाः अन्वेषणाय, पम्पासरः प्रति लक्ष्मणेन सह प्रयातुम् उद्युक्तः अभवत्।