तदा महद् कबंधस्य शरीरं घृतपिण्डसदृशं शनैः शनैः वह्निना दग्धं, स्नेहस्य स्रवता सह विलीनमिव दृष्टम्। ततः स महाबलः कबंधः शीघ्रम् अग्निशालात् निष्क्रम्य, धूमरहिताग्निसदृशः, निर्मलवस्त्रधारी, दिव्यगन्धानुलेपनविभूषितः, परमशक्तिमान् अभवत्। स त्वरया अग्निकुण्डात् उत्पत्य, प्रभया दीप्तमानः, निर्मलवस्त्रसंवितः, सर्वाङ्गेषु भूषणैः शोभितः, प्रमुदितः तिष्ठन् दृष्टः। स दिव्यः विहायसयान् हंसयुक्तं रथं समारुह्य, तेजसा सर्वदिशः प्रकाशयन्, कीर्तिमान् विराजमानः तत्र तिष्ठन्। तदा कबंधः आकाशे सञ्चरन् रामं प्रति उवाच— "राघव, शृणु, सत्यं वक्ष्यामि यथा सीतां प्राप्स्यसि। राम, अस्मिन्लोके षड्विधानि उपायानि यैः सर्वं विचिन्त्यते; दशमांशेन परीक्ष्य, दशमांशेन सेव्यते। त्वं च लक्ष्मणेन सह दशमांशं प्राप्तः, तत्रापि न्यूनः; अतः तव दुःखम्, भार्याहरणम् अभवत्। तस्मात्, सखे श्रेष्ठ, कर्तव्यमेव कार्यम्; अकुर्वन् ह्यहं न पश्यामि तव सिद्धिम्, यथाऽहम् अनुस्मरामि। शृणु राम, वानरः सुग्रीवः नाम, भ्रात्रा इन्द्रपुत्रेण वालिना क्रुद्धेन निर्गतश्च। स ऋश्यमूकस्य महतो गिरेरन्ते पम्पासमीपे शोभनः, चत्वारः वानरैः सह वसति, संयतः, वीर्यवान्। स वानराधिपः महाबलः, अपारतेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, धृतिमान्, बुद्धिमान्, महात्मा च। कौशलसम्पन्नः, धैर्ययुक्तः, दीप्तमान्, महाबलपराक्रमः, भ्रात्रा राज्यकारणात् निर्वासितः। स एव सीतायाः अन्वेषणे तव मित्रं सहायकश्च भविष्यति; निश्चिन्तः भव, राम, दुःखं मा कुर्याः। एतत् अवश्यं भविष्यति, न चान्यथा; इक्ष्वाकुवृषभ, कालः अतिदुस्तरः हि। शीघ्रं गच्छ सुग्रीवम् प्रति, तं महाबलिनम्; राघव, अद्यैव गत्वा मित्रं कुरु। सौमित्रे, मित्रार्थं तं सम्प्राप्य, वह्निवत् सन्दीप्तः भव; वानराधिपं सुग्रीवं मा अवज्ञाय। स कृतज्ञः, कामरूपधारी, मित्रकामः, महाबलः; अद्य तव कार्यसिद्ध्यर्थे उभौ समर्थौ। स सफलो वा असफलो वा, भल्लूकपुत्रः तव कार्यं करिष्यति; स पम्पासमीपे विहरन्, सततम् सजाग्रः। सूर्यपुत्रः, वालिना पीडितः, ऋश्यमूके वसति, शस्त्रं त्यक्त्वा; स वानरश्रेष्ठः। राघव, सत्येन तं वनचरं वानरं मित्रं कुरु; स हि वानरश्रेष्ठः, सर्वं देशं वेत्ति। स ह्यस्मिन्लोके मानवमांसभक्षादपि कौशलसम्पन्नः; राघव, न किञ्चिद् अस्मिन्लोके तस्मात् अज्ञातम्। यावत् सहस्ररश्मिः सूर्यः दीप्तिमान्, तावत् स नदीन्, महागिरिं, गिरिदुर्गाणि, गुहानि च विचिन्वन्। स वानरैः सह तव भार्यां अन्वेष्टुम् अर्हति; राघव, स महाबलवान् वानरान् प्रेषयिष्यति। स सर्वदिशं वानरान् प्रेषयित्वा, सीतायाः अन्वेषणे प्रवृत्तः, रावणालये मैथिलीम् अपि अन्वेष्टुम् अर्हति। यद्यपि तव निष्कलङ्का प्रिया मेरौ वा, पाताले वा निहिता, स वानरवरः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं दास्यति। शृणु, राम, इदानीं सप्तत्रिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। एवं रामाय सीतान्वेषणाय मार्गं दर्शयित्वा, बुद्धिमान् कबंधः पुनः प्रोवाच— "एष, राम, पुण्यः पन्थाः, यत्र एते सुमनोहरद्रुमाः, पश्यन्तः पश्चिमदिशं तिष्ठन्ति। अत्र जम्बू, प्रियाल, फणस, न्यग्रोध, उदुम्बर, तिन्दुक, पिप्पल, कर्णिकार, आम्रादयः च वृक्षाः वर्धन्ते। तत्र नागवृक्षाः, तिलकाः, रात्रीषु कुसुमवन्तः, नीलाशोकाः, कदम्बाः, करवीराः च शोभन्ते। दीप्तमानः अशोकः, गाढरक्तः परिभद्रकः च; तेषां आरोहणेन वा बलात् पतननेन वा— —तव मधुरफलानि, अमृतसदृशानि भक्षयित्वा, ततः गन्तव्यम्। ततः ककुत्स्थ, अन्यद् वनं पुष्पितद्रुममयम्, उत्तरकुरवणस्य सदृशं, नन्दनस्यानिव शोभनम्। तत्र चैत्ररथवन्निव, सर्वाः ऋतवः दृश्यन्ते; फलभारवतः, विशालच्छायावन्तः द्रुमाः सर्वत्र शोभन्ते। तत्र मेघगिरिसदृशाः वृक्षाः सर्वत्र तिष्ठन्ति; तेषां आरोहणेन वा, सुलभेन पतननेन वा— —लक्ष्मणः तव अमृतोपमं फलम् उपनयिष्यति; युयोः पर्वतपर्वतं, वनवनं विचरतोः। ततः, वीरौ, पम्पाख्यं पद्मसरोवरं प्राप्स्यथः, यत्र न कण्टकं, न विक्षोभः, समं, अतीव शुद्धम्। राम, तस्य रजः नूतनम्, पद्मैः, उत्पलैः शोभितम्; हंसाः, प्लवङ्गाः, बकाः, कुरराः च तत्र, हे राघव। मधुरस्वराः तानि पम्पाजले गायन्ति; तानि दृष्ट्वा मानुषाद् अभयम्, अहिंस्राणि, शुभानि च। तानि बृहद्विहंगमाणि, घृतपिण्डसदृशानि, रक्तवर्णानि, वक्रचञ्चूनि, शरःसदृशानि मत्स्यान् च, राघव, भक्षयिष्यसि।