ततः कबन्धेन उपदिष्टौ तौ नरश्रेष्ठौ रामलक्ष्मणौ गिरिगह्वरं समीपं गतौ अग्निं च प्रज्वलितवन्तौ। लक्ष्मणः सर्वतः दह्यमानैः ज्वलितैः काष्ठैः चितां प्रज्वलयन् सर्वदिशः प्रकाशयामास। तत्र कबन्धस्य महत् शरीरं घृतपिण्डसदृशं शनैः शनैः दह्यमानं स्नेहस्य विलयनात् अग्निना विलीनम् अभवत्। शीघ्रं चितात् उत्थाय कबन्धः धूमरहिताग्निसदृशः, निर्मलवस्त्रधारी, दिव्यवनमालया भूषितः, महाबलसम्पन्नः अभवत्। ततः सः वेगात् चितात् निष्क्रान्तः, उज्ज्वलः, शुद्धवस्त्रधारी, हृष्टः, सर्वाङ्गेषु भूषणैः विभूषितः, तिष्ठन् दिव्ये हंसयुक्ते विमानं आस्थितः, कीर्तिमान् महातेजाः दश दिशः तेजसा प्रकाशयामास। ततः कबन्धः आकाशमार्गे गच्छन् रामं प्रति उवाच— "श्रुणु राघव, सत्यं ते कथयामि, कथं सीतायाः प्राप्तिः भविष्यति।" "राम, संसारस्य षड् उपायाः संति, येन सर्वं विचार्यते; दशमांशेन परीक्षणं कृत्वा दशभागेन सेवितं भवति।" "त्वं राम लक्ष्मणेन सह दशभागं प्राप्तः, तत्र अभावः, अतः तव दुःखं, भार्यायाः अपहरणं जातम्।" "तस्मात् निःसन्देहं कर्तव्यम्, मित्रश्रेष्ठ, अन्यथा किमपि सिद्धिं न पश्यामि, चिन्तयन् अपि।" "शृणु राम, कथयामि— सुग्रीवः नाम वानरः अस्ति, भ्रातृभिः, क्रुद्धेन वालिना, इन्द्रपुत्रेण, निष्कासितः।" "सः स्वनिग्रहितः, वीरः, चत्वारः वानरैः सह, ऋष्यमूकनाम्नि पुण्ये गिरेः, पम्पासमीपे शोभनः, निवसति।" "सः वानरराजः महाबलः, अपरिमिततेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, धृतिमान्, बुद्धिमान्, महात्मा च।" "कुशलः, धीरः, तेजस्वी, महाबलपराक्रमी, सः भ्रातृभिः, महात्मना, राज्यहेतोः, निष्कासितः।" "सः सीतायाः अन्वेषणे तव मित्रं सहायकं च भविष्यति; निःसन्देहं राम, शोकं न कर्तव्यम्।" "एतत् अवश्यं भविष्यति, अन्यथा न, इक्ष्वाकुवृषभ, कालः दुरत्ययः।" "शीघ्रं सुग्रीवम्, महाबलम्, गच्छ, तं मित्रं कुरु, राघव, अद्यैव।" "सः मित्रार्थम् उपगन्तव्यः, यथा अग्निः ज्वलति; सुग्रीवम् वानराधिपतिम् अवमानं मा कुरु।" "सः कृतज्ञः, रूपान्तरकः, मित्रान्वेषी, महाबलः; अद्य तव कार्यसिद्धौ समर्थौ।" "सफलः वा, असफलः वा, ऋक्षराजपुत्रः तव कार्यं करिष्यति; सः पम्पासमीपे विचरति, सततं च सतर्कः।" "सूर्यपुत्रः, वालिना पीडितः, ऋष्यमूकगिरौ अस्ति, शस्त्रं त्यक्त्वा, वानरनायकः।" "राघव, सत्येन तं वनवासिनं वानरं मित्रं कुरु; सः वानरेषु श्रेष्ठः सर्वं स्थलं वेत्ति।" "अयं संसारः, मानवभक्षकेभ्यः अपि, कुशलतया अतिक्रान्तः; राघव, तस्य ज्ञाने जगति न किञ्चिद् अज्ञातम्।" "यावत् सहस्रकिरणः सूर्यः तपति, तावत् नदीनां, महागिरिणां, गिरिदुर्गाणां, गुहानां च अन्वेषणं करिष्यति।" "वानरैः सह तव भार्यां अन्वेष्यति; राघव, महाबलवान् वानरान् प्रेषयिष्यति।" "सः सर्वदिशः सीतायाः अन्वेषणाय महाबलवान् वानरान् प्रेषयिष्यति; रावणालये मैथिलीं अन्वेष्यति।" "यद्यपि निर्दोषा तव प्रिया मेरुशिखरे वा, पाताले गूढा वा, वानरवृषभः राक्षसान् हत्वा तां तुभ्यं दास्यति।" एवं सप्तत्रिंशसर्गस्य आरम्भः श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, श्रूयते। कबन्धः, रामाय सीतायाः अन्वेषणमार्गं दर्शयित्वा, पुनः तत्त्वज्ञः उवाच। "एषः राम, शुभः मार्गः, यत्र पश्चिमाभिमुखाः सुमनोहराः पुष्पिताः वृक्षाः सन्ति।" "जम्बू, प्रियालः, कटहलः, वटः, उदुम्बरः, तिन्दुकः, अश्वत्थः, कर्णिकारः, आम्रः, अन्ये च वृक्षाः तत्र वर्धन्ते।" "नागवृक्षः, तिलकः, रात्रीपुष्पः, श्यामाशोकः, कदम्बः, करवीरः पुष्पितः च तत्र दृश्यते।" "दीप्तः अशोकः, गम्भीररक्तः परिभद्रकः च; तान् आरोह्य वा, बलात् भूमौ पतयित्वा वा—" "—फलानि, अमृतसदृशानि, भक्ष्य, ततः गन्तव्यम्।" "ततः ककुत्स्थवंशज, अन्यः वनः अस्ति, पुष्पितवृक्षैः युक्तः, उत्तरकुरवः वनवत्, नन्दनसदृशः।" "तत्र चैत्ररथवनवत् सर्वाः ऋतवः सन्ति; वृक्षाः फलेन समृद्धाः, महान् छायाः युक्ताः, सर्वत्र शोभन्ते।" "तत्र मेघसदृशाः, पर्वतसदृशाः वृक्षाः सर्वत्र सन्ति; तान् आरोह्य वा, सरलतया भूमौ पतयित्वा वा—" "लक्ष्मणः तुभ्यं अमृतसदृशानि फलानि दास्यति; युवां पर्वताद् पर्वतं, वनात् वनं च विचरिष्यथः।" "ततः वीरौ, पम्पा नाम पद्मसरोवरं गमिष्यथः; यत्र न कण्टकः, न विक disturbance, समतलम्, न तृणानि।" "राम, तस्य रजः नूतनं, सः पद्मैः, शतदलैः, शोभितः; तत्र हंसाः, प्लवगाः, बकाः, कुरराः च सन्ति, राघव।" एवं कबन्धस्य उपदेशेन, रामलक्ष्मणौ सीतायाः अन्वेषणाय मार्गं प्रतिपद्य, सुग्रीवस्य मित्रत्वं स्वीकरोमि इति निश्चित्य, पम्पासरोवरं प्रति गन्तुं उद्युक्तौ।