यः किम् अपि पश्यामि, तत् उत्सुकः हरणाय इच्छामि; नूनम् रामः माम् हरणाय आगमिष्यति इति अहम् मन्ये। एतत् निश्चयम् धृत्वा, शरीरस्य धारयणे श्रान्तः, अहम् ते वदामि—त्वम् रामः, राघवः, ते शुभम् अस्तु; अन्येन न हन्तुं शक्यः। यथा महर्षिः सत्यम् उक्तवान्, तमेव हन्तुं शक्यम्; अहम् तव उपदेशम् च साहाय्यम् च दास्यामि, नरश्रेष्ठ। अग्निसंस्कारैः मित्रधर्मम् अपि युवयोः उपदिश्यामि। एवं उक्ते, धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणस्य शृण्वतः इदं वचनम् अब्रवीत्—मम कीर्तिमती पत्नी सीता रावणेन हृता। जनस्थानात् भ्रातृसहितः गत्वा, तस्य राक्षसस्य नाम केवलं ज्ञातवान्, रूपम् न जानामि। न तस्य वासस्थानम् न बलम् जानामः; दुःखेन क्लिष्टौ, अनाथौ, दुःखितौ विचरावः। यथा काले गजैः भग्नं शुष्कं काष्ठं आनयन्ति, तथा कर्तव्यं—यः एवं आचरति, तस्मिन् दया करणीयम्, साहाय्यम् दातव्यम्। महाबन्ध, त्वां महागर्ते दग्ध्वा, वीर, सीतायाः किम् वा केन वा हृता इति वद। यदि सत्यं जानासि, महत् हितम् कुरु; प्रकाशय। एवं रामेण उक्तः, बलवान् राक्षसः प्रत्युवाच। सः वाक्यकुशलः राघवम् एवम् अब्रवीत्—न दिव्यं ज्ञानम् अस्ति, न मैथिलीं जानामि। यदा दग्धः भवामि, तदा स्वस्वरूपम् प्राप्य, ताम् जानन्तम् राक्षसम् ते वक्ष्यामि। अदग्धः अहम् ज्ञातुम् न शक्तः, प्रभो; यः तव सीतां हृतवान् बलवान् राक्षसः— मम महत् ज्ञानम् शापेन नष्टम्, राघव; स्वकर्मणा अहम् इदं रूपम् प्राप्य, लोके निन्दितः। किन्तु, सूर्यः श्रान्तः अस्तं यावत्, मां गर्ते दग्ध्वा, राम, यथायोग्यं कुरु। रघुनन्दन, यथान्यायम् गर्ते त्वया दग्धः, अहम् तं बलवन्तम् वीरम् वक्ष्यामि, यः तं राक्षसम् अन्वेष्टुम् शक्नोति। तेन सह मित्रम् कर्तव्यम्, राघव; सः धर्मात्मा, वीर, तव शीघ्रं साहाय्यम् उपकल्पयिष्यति। त्रिषु लोकेषु तस्य किञ्चित् अपि न अज्ञातम्, राघव; सर्वैः भूतैः परिवृतः, सः अन्यकारणात् विचरन् अभूत्। इति एकसप्तत्युत्तरद्विसप्ततितमः सर्गः समाप्तः। शृणु। एवं कबंधेन उक्तौ तौ नरश्रेष्ठौ पर्वतखण्डम् उपगम्य अग्निम् प्रज्वालयामासतु। लक्ष्मणः सर्वतः दाहशिखैः चिताम् सुस्फुल्लाम् कृत्वा, तां सर्वतः ज्वलयामास। कबंधस्य महत् शरीरम्, घृतपिण्डसदृशम्, शनैः अग्निना दग्धम्, तैलम् गलितम्। त्वरया चितात् निष्क्रान्तः, कबंधः धूमरहिताग्निसदृशः अभवत्, विमलवस्त्रधारी, दिव्यहारयुक्तः, महान् बलवान्। सः शीघ्रं चितात् उत्पत्य, प्रभासम्पन्नः, निर्मलवस्त्रधारी, प्रमुदितः, सर्वाङ्गे आभरणैः भूषितः। दिव्यं हंसयुक्तं विमानम् आरुह्य, दीप्तिमान्, सर्वदिशः तेजसा प्रकाशयन् स्थितः। कबंधः, विमानस्थः, रामम् उवाच—शृणु, राघव, यथार्थं वक्ष्यामि, यथा सीतां पुनः प्राप्स्यसि। राम, लोके षट् उपायाः सन्ति, यैः सर्वम् विचार्यते; दशमभागेन परीक्ष्य, दशमभागेन सेव्यम्। त्वम् राम, लक्ष्मणसहितः, दशमभागम् प्राप्तः, न्यूनः; अतः तव दुःखम्, पत्न्याः अपहरणम् अभवत्। अतः कर्तव्यं ते निश्चितम्, मित्रश्रेष्ठ; अकृत्वा, चिन्तयन् अपि, सिद्धिम् न पश्यामि। शृणु, राम, वक्ष्यामि—सुग्रीवः नाम वानरः, भ्रातृवैरिणा वलिना, इन्द्रपुत्रेण, अपाकृतः। सः स्वनियन्त्रितः, वीरः, चत्वारः वानरैः सह, ऋश्यमूकपर्वते, पम्पातीरे, शोभायमानः वसति। सः वानरराजः महाबलः, अपरिमिततेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, धृतिमान्, बुद्धिमान्, महात्मा। कुशलः, साहसी, तेजस्वी, महाबलपराक्रमी, भ्रातृराज्यहेतोः निष्कासितः। सः तव सीतान्वेषणे मित्रम् च सहायकम् भविष्यति; नूनम्, राम, दुःखेन मनः न क्लिश्येत्। एतत् अवश्यं घटिष्यते, अन्यथा न; इक्ष्वाकुवीर, कालः दुर्निवारः। सः वीर, त्वम् शीघ्रं सुग्रीवम्, महाबलम्, गत्वा मित्रम् कुरु, राघव, अद्यैव। मित्रार्थम् उपगच्छ, यथा अग्निः ज्वलति; सुग्रीवम् वानराधिपतिम् अवमानय न। सः कृतज्ञः, रूपान्तरकः, मित्रान्वेषी, महाबलः; अद्य तौ तस्य कार्यम् साधयितुम् समर्थौ। सफलः वा, असफलः वा, भल्लूकराजपुत्रः तव कार्यम् करिष्यति; सः पम्पासमीपे विचरति, सावधानः। सूर्यपुत्रः, वलिना पीडितः, ऋश्यमूके वसति, शस्त्राणि त्यक्त्वा; सः वानरश्रेष्ठः। इति कबंधस्य उपदेशेन रामः लक्ष्मणः च दुःखपरायणौ, सुग्रीवस्य मित्रार्थम् गन्तुं निश्चितवन्तौ।