कबन्धः तदा राजन् युद्धे ते बाहू छित्त्वा स्वर्गं यास्यसीति न्यवेदयत्। अस्मिन्नेव रूपे, हे नृपश्रेष्ठ, अस्मिन्वने यद्यद् अहं पश्यामि, तत्सर्वं स्पृहयन् गृहीतुं इच्छामि। नूनं रामः माम् एव गृहीतुं समायास्यतीति मे निश्चितम्। एतस्मिन् निश्चये स्थित्वा, शरीरधारणक्लान्तः सन्, त्वां प्रति वदामि—त्वमेव रामः, राघव, त्वं स्वस्ति; अन्येन न शक्योऽहं हन्तुम्। महर्षिणा यथार्यं उक्तं, स हन्तुं शक्यः; तस्मात् अहम् उपदेशं साहाय्यं च दास्यामि, पुरुषर्षभ। अहम् अपि युष्मान् अग्निसंस्कृतं सख्यविधिं शंसिष्ये। एवं उक्ते धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणेन सह शृण्वता वाक्यम् उक्तवान्—मम पत्नी जनकात्मजा सीता रावणेन हृता। जनस्थानात् भ्रात्रा सह निर्गम्य तस्य राक्षसस्य केवलं नाम जानामि, रूपं न जानामि। न वासस्थानं न च शक्तिं विद्मः; वयं शोकेन पीडिताः, अनाथाः, विपन्नाश्च विचरामः। यथोचितकाले हस्तिभिः भग्नं शुष्कदर्भं यः आनयति, तस्मै दया साहाय्यं च कर्तव्यम्। त्वां महाकुण्डे दीप्यमाने दग्ध्वा, वीर, वयं पृच्छामः—कः, कुत्र वा, सीतां नीतवानिति। यदि जानासि सत्यमेव हितं कुरु; तत् प्रकाशय। एवं रामेण पृष्टः स महाबलः राक्षसः प्रत्युवाच। वाक्यविशारदः स राघवं प्रति अवदत्—न मम दिव्यं ज्ञानं अस्ति, न मैथिलीमपि जानामि। यदा दग्धोऽहं स्वं रूपं प्राप्स्यामि, तदा तां जानाति योऽसौ राक्षसः, तम् अहं ते कथयिष्यामि। अदग्धः न जानाति शक्तिं, राम; या तव सीता हृता, स महाबलः राक्षसः। शापेन मे महद् विज्ञानं नष्टम्, राघव; स्वकर्मणा लब्धं रूपं इदं जगदवर्जितम्। किन्तु सूर्यस्य श्रान्तस्य अस्तात् पूर्वं, मां कुप्ते कुण्डे दग्ध्वा, राम, यथान्यायं कुरु। राघव, यदा त्वया दग्धोऽहं, तदा तं महावीर्यं यो राक्षसं वेत्स्यति, तम् अहं ते वक्ष्यामि। तेन सख्यं कर्तव्यम्, राघव; स धर्मात्मा; स त्वां शीघ्रं साहाय्यं विधास्यति। तस्मिन् त्रिषु लोकेषु न किञ्चित् अज्ञातं तस्य, राघव; स सर्वैः भूतैः परिवृतः, अन्यकारणेन च चरितवान्। एवं सप्तत्यधिकद्विसप्ततितमे सर्गे समाप्ते, शृणु। कबन्धेन एवमुक्तौ तौ नरश्रेष्ठौ गिरिदरं प्रति जग्मतुः, वह्निं च प्रज्वालयामासताम्। लक्ष्मणः अग्निशिखाभिः सर्वतः चितां सन्ददाह, सा चिता सर्वतो दीप्तिमती बभूव। कबन्धस्य महद् देहम्, घृतपिण्डसमं, शनैः शनैः वह्निना दग्धं, मज्जं च स्रवन् विलीनम्। कबन्धः शीघ्रं चितां निष्क्राम्य, धूमरहिताग्निवत्, निर्मलवस्त्रधरः, दिव्यमाल्यविभूषितः, महाबलः बभूव। ततः स त्वरया चितायाः निर्गत्य, शोभनवस्त्रधरः, प्रमुदितः, सर्वाङ्गेषु भूषणैः विभूषितः, विराजमानः तिष्ठन् दृष्टः। दिव्ये हंसयुक्ते विमानस्थः, प्रख्यातः, महातेजाः, स सर्वदिशः प्रकाशयन् तत्र स्थितः। कबन्धः, दिव्यरूपधारी, गगनचरी रामं प्रति उवाच—शृणु राघव, यथार्थं ते कथयामि, येन त्वं सीताम् अवाप्स्यसि। राम, षड्विधं साधनं लोके दृश्यते; दशमांशेन परीक्ष्य, दशमांशेन सेव्यते। त्वं च लक्ष्मणेन सह दशमांशं प्राप्तः, हीनः; तस्मात् दुःखं प्राप्तवान्, भार्याहरणमपि। तस्मात् कर्तव्यं निश्चित्य कार्यं, सखे; अकुर्वन् न तव सिद्धिं पश्यामि, यद्यपि चिन्तयामि। शृणु राम, वक्ष्यामि—सुग्रीवः नाम वानरः, भ्रात्रा क्रुद्धेन वालिना, इन्द्रपुत्रेण, अपवर्जितः। स ऋश्यमूकपर्वते, पम्पासमीपे, चतुर्भिः वानरैः सहितः, आत्मसंयमी, वीर्यवान् वसति। स वानरराजः महाबलः, अपारतेजाः, सत्यनिष्ठः, विनीतः, स्थिरः, बुद्धिमान्, कुलीनश्च। कौशलसम्पन्नः, साहसी, दीप्तमान्, महाबलपराक्रमी, स भ्रात्रा राज्यकारणात् निर्गमितः। स ते सख्यं च मित्रं च भविष्यति सीतासंधाने; नूनं राम, दुःखेन मनः न क्लेशय। एषा एव स्थितिः, अन्यथा न सम्भाव्यते; हे इक्ष्वाकुवृषभ, कालस्य दुष्प्राप्यता। शीघ्रं गच्छ सुग्रीवस्य समीपं, महाबलस्य; त्वं तं मित्रं कुरु, राघव, अद्यैव। सख्यं सम्पाद्य तं प्रति, वह्निवत्, सुग्रीवं वानरपतिं न अवज्ञाय। स कृतज्ञः, रूपविक्रमसम्पन्नः, मित्रार्थी, महाबलः; अद्य तौ कार्यसिद्धौ समर्थौ। सफलः वा विफलः वा, ऋक्षराजपुत्रः तव कार्यं करिष्यति; स पम्पासमीपे विचरन्, सततं सावधानः।