तत् काले कबंधः लक्ष्मणं प्रति उवाच—"यदा त्वं युद्धे रामेण सह मम बाहू छिन्त्स्यसि, तदा त्वं स्वं विशालं तेजस्वि रूपं महिमान्वितं प्राप्स्यसि। विद्धि, लक्ष्मण, त्वं दानु:पुत्रः। अहं च इन्द्रस्य कोपात् युद्धभूमौ एतत् विकृतं रूपं प्राप्तवान्। पूर्वं तु महातपसा पितामहम् आराध्य दीर्घायुषत्वं लब्धवान्। तेन च दीर्घमायुर्लाभेन मोहः मां न स्पृशति। दीर्घायुषा सति, इन्द्रः मयि किं करिष्यति?" "एवं चिन्तयन् अहम् इन्द्रं युद्धाय आह्वयम्। स च शतशृङ्गिणा वज्रेण मम ऊरू शिरश्च आहतवान्। तदा मम ऊरू शिरश्च शरीरे प्रविष्टौ। मया यमसदनं प्रार्थितं, किन्तु स तत् न दत्तवान्। स उवाच—'पितामहस्य वचनं सत्यमस्तु'। अहं तु अनाहारः भग्नऊरुशिरमुखः वज्रहतः कथं चिरंजीवी स्याम्?" "एवं उक्त्वा इन्द्रः मम बाहू योजनपरिमाणौ कृतवान्, उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं मुखं च निर्मितवान्। एतेन दीर्घबाहुना अहं अत्र अरण्यवासिनः गृहीत्वा सिंहगजमृगव्याघ्रांश्च सर्वतः खादामि। ततो इन्द्रः उवाच—'यदा रामः लक्ष्मणेन सह युद्धे तव बाहू छिन्त्स्यति, तदा त्वं स्वर्गं यास्यसि। एतत् रूपेण, राजश्रेष्ठ, अत्र वनान्तरे यत् किंचिद् पश्यामि, तत् सर्वं हर्तुम् इच्छामि। नूनं रामः मां हर्तुम् आगमिष्यति'।" "एवं निश्चित्य, एतद् शरीरधारणात् क्लान्तः, त्वां प्रति वदामि—त्वं एव रामः, राघव, अशंसनं ते। अन्येन न शक्यः अस्मि हन्तुम्। महर्षिणा यथार्थं उक्तं—हतुं शक्यः। अहं तव साहाय्यं मन्त्रं च दास्यामि, नरश्रेष्ठ। अहं मित्रधर्मानपि वह्निसंस्कारान् शिक्षयिष्यामि।" एवं कबंधेन उक्ते, धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणस्य साक्षात् श्रवणे तं प्रत्युवाच—"मम धर्मपत्नी सीता रावणेन नीताः। जनस्थानात् भ्रात्रा सह गच्छन्, तस्य राक्षसस्य नाम केवलं जानामि, रूपं न। न तस्य वासं न बलं जानावः। दुःखितौ, अनाथौ, विह्वलौ वयं विचरामः।" "एवं कुर्वतोः, यथा गजेन्द्रैः भग्नं काष्ठं समाहितं समये समुपनयन्ति, तथा युक्तं दयां कर्तुं साहाय्यं च दातुम्। वयं त्वां, वीर, महागर्ते दग्धुं समुपस्थिताः। तस्मात् सीतायाः कः वा कुतः वा हरणं कृतवान्, तत् वद। यदि जानासि, महत् उपकारं कुरु।" एवं रामेण उक्तः, बलवान् स राक्षसः प्रत्युवाच—"न मम दिव्यं ज्ञानं, न मैथिलीमपि जानामि। यदा अहं दग्धः स्याम्, तदा स्वं रूपं प्राप्य, तव तां कथयिष्यामि येन सा ज्ञायते।" "अदग्धस्य मम तद् ज्ञानशक्ति नास्ति, प्रभो। यः तव सीतां हरन् स महाबलः राक्षसः—मम ज्ञानं शापेन नष्टम्, राघव। स्वकर्मणा एतत् रूपं प्राप्तवान्, येन लोके निन्द्यः अस्मि।" "अतः, सूर्यः श्रान्तः अस्तं यावत् न गच्छति, तावत् मां गर्ते क्षिप्य दह, राम। तदा अहं तव तं महाबलिनं कथयिष्यामि, येन राक्षसः स ज्ञायते। तेन त्वं, राघव, सख्यं कुरु; स धर्मात्मा, शीघ्रं ते साहाय्यं करिष्यति। तस्मिन् त्रिषु लोकेषु किंचिदपि न अज्ञातं, राघव। स सर्वैः भूतैः परिवृतः किञ्चिद् अन्यकारणात् विचरन् आसीत्।" इति द्विसप्ततितमः सर्गः समाप्तः। एवं कबंधेन उक्तौ तौ नरश्रेष्ठौ रामलक्ष्मणौ पर्वतस्य विवरं गत्वा वह्निं प्रज्वालयामासताम्। लक्ष्मणः सर्वतः ज्वलद्भिः काष्ठैः चितां प्रज्वाल्य दीपयामास, सा च सर्वतः दीप्तिमती अभवत्। कबंधस्य महत् शरीरं, घृतपिण्डवत्, शनैः शनैः वह्निना पच्यमानं, तस्य च मेदसा स्रवता पच्यमानमिव आसीत्। सः शीघ्रं चितां निष्क्रान्तः, धूमरहिताग्निवत्, निर्मलवस्त्रधारी दिव्यविलसितमाल्यविभूषितः, महाबलः आसीत्। सः शीघ्रतया चितात् उत्पत्य, दीप्तः, निर्मलाम्बरधारी, सर्वाङ्गेभ्यः भूषणैरलङ्कृतः, हृष्टः आसीत्। सः हंसयुक्ते दिव्ये विमानस्थः, महातेजाः, सर्वदिशः स्वतेजसा प्रकाशयन्, तत्र स्थितः। कबंधः, दिव्यरूपेण गगनं गच्छन्, रामं प्रति उवाच—"शृणु, राघव, यथार्थं ते कथयामि, यथा सीतां पुनः प्राप्स्यसि।" "राम, लोके षड्विधाः उपायाः सन्ति, येन सर्वं विचार्यते; दशमांशेन परीक्ष्य, दशमांशेन सेव्यम्। त्वं राम, लक्ष्मणेन सह, दशमांशं प्राप्तौ, तस्मात् दुःखं प्राप्तवान्, भार्याहरणं च।" "तस्मात्, मित्रश्रेष्ठ, कर्तव्यं कर्तव्यमेव। अकुर्वाणस्य ते सिद्धिं न पश्यामि, विचारयन् अपि।" "शृणु, राम, वक्ष्यामि—सुग्रीव इति नाम वानरः, भ्रात्रा कुपितेन वालिना, इन्द्रपुत्रेण, निष्कासितः।