स तु शापकर्ता मम इदं वचनम् अब्रवीत् — "यदा रामः ते बाहू विच्छित्य एकान्ते वनान्तरे त्वां दहिष्यति, तदा त्वं स्वं विशालं दिव्यं रूपं पुनः प्राप्स्यसि, कीर्त्या भूषितं। जानिहि, लक्ष्मण, त्वं दानु-पुत्रः असि।" इन्द्रस्य कोपेन अहं युद्धभूमौ एतत् विकृतं रूपं प्राप्तवान्, यतः तपसा पितामहं तुष्टावम्। स मे दीर्घायुः वरं दत्तवान्, अतः मम बुद्धि-भ्रंशः न अभवत्। दीर्घायुः प्राप्तः, तस्मात् इन्द्रः मम किम् करोतु? इत्येव चिन्तयन् अहं इन्द्रं युद्धे आह्वयम्। स शत-प्रभ्रम् वज्रं मम ऊरूषु शिरसि च प्राहरत्। मम ऊरूः शिरः च शरीरे प्रविष्टे; यदा अहं यम-लोकं गन्तुं याचितवान्, तदा स न अनुमन्यत। इन्द्रः अब्रवीत् — "पितामहस्य वचनं सिध्यतु।" कथं अहं अनाहारः भग्न-ऊरू-शिरो-मुखः वज्रेण अभिहतः दीर्घकालं जीवेम्? इत्युक्त्वा इन्द्रः मम बाहू योजने दीर्घं कृतवान्, उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं मुखं च निर्मितवान्। एतेन दीर्घबाहुना अहं वनवासिनः गृहीत्वा सर्वतः सिंहान् गजान् मृगान् व्याघ्रान् च खादामि। ततः इन्द्रः उक्तवान् — "यदा रामः लक्ष्मणेन सह युद्धे ते बाहू विच्छिन्ति, तदा त्वं स्वर्गं गमिष्यसि।" एतेन रूपे, राजश्रेष्ठ, अहं वने यत् पश्यामि तत् गृहीतुं इच्छामि। निश्चितं रामः मम गृहीतुं आगमिष्यति इति मन्ये। एतद् धृत्याः अहं कष्टं शरीर-धारणे क्लान्तः, तव प्रति वदामि — त्वं रामः असि; राघव, शुभं ते अस्तु; अन्येन मम वधः न शक्यः। महर्षिः यथार्थं उक्तवान्, वधः साध्यः; अहं उपदेशं साहाय्यं च दास्यामि, नरश्रेष्ठ। स्नेहस्य विधिं अग्निसंस्कारं च युवाभ्याम् उपदिश्यामि। इत्युक्ते धर्मात्मा राघवः तं वचनम् अब्रवीत्, लक्ष्मणः शृण्वन् — "मम धर्मपत्नी सीता रावणेन हृता।" जनस्थानं भ्रातृसहितं त्यक्त्वा, तस्य राक्षसस्य नाम केवलं ज्ञातम्, रूपं न। निवासः शक्तिः वा न ज्ञातम्; शोकाकुलौ, अनाथौ, दुःखितौ विचरामः। यथायोग्यं, दयां कृत्वा साहाय्यं प्रदातव्यम्, यथा काले गजैः भग्नं शुष्कं काष्ठं आनयन्ति। महाकूपे सम्यक् निर्मिते त्वां दास्यामः, वीर; अतः सीतायाः कथय — केन वा कुत्र वा हृता। यदि ज्ञातवान् असि, महत् उपकारं कुरु; प्रकाशय। इत्युक्तः रामेण, बलवान् राक्षसः प्रत्युवाच। वाक्यकुशलः स राघवाय वदति — "मम दिव्यं ज्ञानं नास्ति, मैथिलीं न जानामि। यदा अहं दग्धः स्याम्, स्वं रूपं प्राप्तवान्, तदा तस्य ज्ञाता राक्षसस्य नाम रामाय कथयिष्यामि।" "अदग्धः अहं ज्ञातुं न समर्थः, प्रभो; किन्तु यः बलवान् राक्षसः तव सीतां हृतवान् — मम महाज्ञानं शापात् नष्टम्, राघव; स्वकर्मणा एतत् जगत्-निन्दितं रूपं प्राप्तवान्।" "सूर्यः श्रान्तः अस्तं गच्छेत् पूर्वं, कूपे मां दाहय, राम, यथायोग्यं। न्यायेन कूपे दग्धः त्वया, रघुनन्दन, तं महावीरं कथयिष्यामि यः तं राक्षसं अन्वेष्टुं शक्नोति।" "तस्मै स्नेहं कुरु, राघव, स धर्मात्मा; वीर, शीघ्रं उपायं तव साधयिष्यति। तस्य त्रिषु लोकेषु किंचिद् न अज्ञातम्, राघव; सर्वभूतैः परिवृतः, अन्यकारणेन एकदा विचरितवान्।" इति द्वावपि नरश्रेष्ठौ कबंधेन उक्त्वा पर्वतगह्वरे अग्निं प्रज्वालयाम्। लक्ष्मणः सर्वतः दाह्यं चितां दीप्यमानां ज्वालाभिः प्रज्वालयाम्, सा चिता सर्वतः दीप्तिमती अभवत्। कबंधस्य महाकायः घृतपिण्डवत् शनैः अग्निना दग्धः, तैलं गलितम्। शीघ्रं चितां समुत्सृज्य, कबंधः धूमरहिताग्निवत् उत्थाय, निर्मलवस्त्रधारी, दिव्यहारभूषितः, महान् बलवान् अभवत्। स शीघ्रं चितात् उत्पत्य, उज्ज्वलवस्त्रधारी, हृष्टः, सर्वाङ्गेषु भूषितः। दिव्यं हंसयुक्तं विमानं समारुह्य, प्रसिद्धः, महाप्रभः, सर्वदिशः तेजसा प्रकाशयन् स्थितः। कबंधः आकाशे विचरन् रामाय वदति — "राघव, शृणु, यथार्थं ते कथयिष्यामि यथा सीता पुनः प्राप्तव्या।" राम, लोके षड्विधाः उपायाः यैः सर्वं विचार्यते; दशमांशेन परीक्ष्य, दशमांशेन सेवितम्। त्वं राम, लक्ष्मणेन सह, दशमांशं प्राप्तः, तत्र अभावः; तस्मात् तव दुःखं, पत्न्याः अपमानम् अभवत्। तस्मात् निश्चितं कार्यं कर्तव्यम्, मित्रश्रेष्ठ; अकार्ये, चिन्तयन् अपि, तव सिद्धिः न दृश्यते। इति कबंधस्य उपदेशं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणः च, तस्य साहाय्यं स्वीकर्तुं उद्युक्तौ अभवत्।