लक्ष्मणेन एवं उक्तः कबंधः, इन्द्रवचांसि स्मरन्, हृष्टः तस्य प्रत्युवाच। स तौ नरव्याघ्रौ समागतौ दृष्ट्वा हर्षपूर्णः अभवत्, उवाच च—"स्वागतं वः, नरशार्दूलौ! सौभाग्येन यूयं मया दृष्टौ, सौभाग्येन च मम बाहू यैः यूयं बद्धाः, तैः एव छिन्नाः। शृणु, नरशार्दूल, यथा अहं स्वकर्मणा एषः विकृतः अभूत्, सत्यं ते कथयामि।" अथ कबंधः रामं प्रति स्ववृत्तान्तं विस्तरेण उक्तुम् आरब्धवान्—"पुरा, राम महाबाहो, मम रूपं अतुलबलवीर्यम् आसीत्, यत् त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धम्। सूर्यचन्द्र्रेंद्रोपमं तेजस्वि रूपम् अहम् प्राप्तवान्, तेन रूपेण लोकान् संत्रासयामास। अहं वनवासिनः ऋषीन् सर्वत्र त्रासयन् चरामि स्म। तदा स्थूलशिरा नाम महर्षिः मया कुपितः अभवत्। सः महर्षिः वन्यं संचितुम् आगतः, तस्य तत्राहम् उपद्रवम् अकरवम्। सः मां दृष्ट्वा घोरं शापं दत्तवान्—'एषः क्रूरः ते रूपं नश्यतु' इति। ततः अहम् तं महर्षिं शम्यर्थं प्रार्थितवान् यथा शापस्य अन्तः स्यात्। सः शापकर्ता माम् इदं प्रोवाच—'यदा रामः बाहू छित्त्वा एकान्तवने त्वां दहिष्यति, तदा त्वं स्वं विशालं शोभनं रूपं प्राप्स्यसि। लक्ष्मण, त्वं दानुपुत्रः इति विद्धि।' 'इन्द्रस्य कोपात् अहम् युद्धे एतादृशं रूपं प्राप्नवम्। तपसा पितामहम् अहम् तुष्टवान्, सः माम् दीर्घायुषं कृतवान्। दीर्घायुषः जातः, इन्द्रः किं करिष्यति?' इति चिन्तयन्, अहम् इन्द्रम् युद्धे आह्वयम्। सः शतचक्रेण वज्रेण मम ऊरू शिरश्च विदार्य शरीरे निवेशितवान्। अहम् तं प्रार्थितवान् यथा माम् यमस्य लोकं प्रेषयेत्, किन्तु सः न प्रेषितवान्। सः इन्द्रः माम् उक्तवान्—'पितामहस्य वचनं सम्पद्यताम्' इति। एवं वज्रहतेन ऊरुशिरसा मुखेन च अहम् दीर्घकालं जीवितुम् अशक्तः। ततः इन्द्रः मम बाहू योजनमात्रान् कृत्वा, उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं मुखं निर्माय, एतेन रूपेण मां स्थितवान्। एतेन दीर्घबाहुना अहम् अत्र वनवासिनः गृहीत्वा, सिंहगजमृगव्याघ्रांश्च सर्वतः खादामि। ततः इन्द्रः माम् उक्तवान्—'यदा रामः लक्ष्मणेन सह युद्धे बाहू छित्त्वा त्वां दहिष्यति, तदा त्वं स्वर्गं यास्यसि।' एवं रूपेण अहम् अत्र वने यद् पश्यामि तत् हर्षेण हर्तुम् इच्छामि। नूनं रामः माम् हर्तुम् आगमिष्यति इति निश्चित्य, अहम् एतद् देहम् धारयन् क्लान्तः अस्मि। त्वं रामः, राघव, त्वम् एव मां हन्तुं समर्थः, अन्येन न शक्यः। यथोक्तं महर्षिणा, स एव हन्तुं शक्यः। अहम् ते हितं मार्गं च वक्ष्यामि। मित्रधर्मान् अपि वह्निसंस्कृतान् शिक्षयिष्यामि।" कबंधेन एवं उक्तः धर्मात्मा राघवः, लक्ष्मणस्य सन्निधौ, प्रत्युवाच—"मम धर्मपत्नी सीता रावणेन नीताऽस्ति। जनस्थानात् भ्रात्रा सह निर्गम्य, तस्य राक्षसस्य केवलं नाम जानामि, रूपं न जानामि। न वयं तस्य वासं शक्तिं वा विद्मः; दुःखितौ, अनाथौ, क्लेशितौ वयं विचरामः। यथाकालं गजैः भग्नकाष्ठान् आनयन्तः यथा उपकुर्वन्ति, तथा उपकारः कर्तव्यः। वयं त्वां वीर, गाढकूपे दग्ध्वा, सीतायाः कथय—कः वा कुत्र वा तां नीतवान्? यदि जानासि, महत् उपकारं कुरु।" रामेण एवं उक्तः बलवान् कबंधः प्रत्युवाच—"न मम दिव्यदृष्टिः अस्ति, न मैथिली ज्ञायते। यदा अहम् दग्धः स्याम्, तदा तां जानाति कोऽपि राक्षसः, तम् ते दर्शयिष्यामि। अदग्धः अहम् तां ज्ञातुं न समर्थः, राघव। यः तव सीतां नीतवान् बलवान् राक्षसः, सः मया न ज्ञायते। शापात् मम महद् विज्ञानं नष्टम्, स्वकर्मणा एषः रूपं लब्धम्, लोके गर्हितम्। सूर्यस्य श्रान्तस्य अस्तं गच्छतः पूर्वं मां कूपे दग्ध्वा, राघव, यथान्यायं कुरु। यदा त्वया दग्धः स्याम्, तदा तं बलवन्तं वीरं वक्ष्यामि यः तं राक्षसं अन्वेष्टुम् समर्थः। तेन त्वया मित्रं कर्तव्यम्, सः धर्मात्मा, त्वां शीघ्रं उपकारम् उपादास्यति। तस्मिन त्रिषु लोकेषु किंचिद् अपि न अज्ञातम्; सर्वैः भूतैः परिवृतः सः अन्यकारणेन विचरन् आसीत्।" एवं कबंधेन उक्तौ तौ नरश्रेष्ठौ गिरिदरं प्रति अगच्छताम्, वह्निं च प्रज्वालयामासतुश्च।