ततः समयदेशकुशलौ तौ राघवौ हर्षेण खड्गाभ्यां तस्य राक्षसस्य भुजौ स्कन्धदेशे छित्त्वा तस्थतुः। ततः रामः शीघ्रं दक्षिणं भुजं खड्गेन छित्तवान्, वीरः लक्ष्मणश्च वामं भुजं छित्तवान्। भुजौ छिन्नौ तस्य महाबाहोः स महान् राक्षसः घोरं निनादं कृत्वा व्योम, पृथिवीं, दिशश्च कम्पयन्निव मेघनिनादवत् पपात। स्वभुजौ छिन्नौ दृष्ट्वा रक्तधाराभिः सिक्तः स राक्षसः विषण्णः सन् तौ वीरौ पप्रच्छ—"कौ युवाम्?" इति। एवं वदन्तं तं लक्ष्मणः शुभलक्षणः महाबलिनं कबन्धं काकुत्स्थवंशं निवेदयामास। "अयं रामः इक्ष्वाकुवंशसमुद्भवः लोके विख्यातः; मामपि तस्य अनुजं लक्ष्मणं विद्धि। अस्य मातर्या राज्यं निषिद्धं, ततोऽयं रामः वनवासाय प्रव्रजितः; सः मया सह भार्यया च महावने विचरति। अस्य दिव्यबलस्य रामस्य एकाकिनि वने वसतः भार्या राक्षसैः हृता; तामिह वयं अन्वेषामः। त्वं पुनः कः? केन हेतुनाऽयं कबन्धसदृशः विकृतः रूपेण, वक्षसि दीप्तमुखः भग्नजङ्घश्च, वनं चरसि?" एवं लक्ष्मणेन पृष्टः कबन्धः इन्द्रवचनं स्मृत्वा हर्षेण प्रत्युवाच—"स्वागतम्! पुरुषसिंहौ युवाम्, सौभाग्येन युवां पश्यामि, सौभाग्येन मया बद्धौ भुजौ अपि युवाभ्यां छिन्नौ। शृणु पुरुषर्षभ! कथं अहं स्वकर्मदोषात् एतादृशं विकृतरूपं प्राप्तवान्, सत्यं कथयामि।" "पूर्वं हे राम महाबाहो, मम रूपं अतिबलं महावीर्यं च आसीत्, यत् त्रिषु लोकेषु अपूर्वं प्रसिद्धम्। सूर्यचन्द्रेन्द्राणां प्रभेव मम रूपम्, तेन रूपेण लोकान् भयङ्करः अभवम्। अहं वनवासिनः मुनीन् इह तत्र च भयम् जनयामि स्म; तदा स्थूलशिरा नाम महर्षिः मयि कुपितः। सः वन्यसमाहारे संलग्नः मया तत्र तत्र पीडितः; सः दृष्ट्वा मयि घोरं शापं दत्तवान्।" "सः उवाच—'एष ते क्रूररूपः नश्यतु!' इत्युक्ते, अहं कुपितः तं शापान्तं याचितवान्। सः शापकर्ता मम उक्तवान्—'यदा रामः तव भुजौ छित्वा एकाकिनि वने त्वां दहिष्यति, तदा त्वं स्वं विशालं तेजस्वि रूपं पुनः प्राप्स्यसि। लक्ष्मण! त्वं दानुपुत्रः इति विद्धि।'" "इन्द्रकोपात् अहम् एतद्रूपं संग्रामे प्राप्तवान्, यतः कठोरतपसा पितामहं तुष्टवान्। सः मे दीर्घायुषं वरं दत्तवान्, तस्मात् मम बुद्धिविभ्रमः नासीत्। दीर्घायुषं लब्ध्वा, इन्द्रः किं करिष्यति? इति चिन्तयन्, अहं इन्द्रं युद्धाय आह्वयम्। सः शतशृङ्गेण वज्रेण मम जङ्घे शिरश्च विदारितवान्। मम जङ्घे शिरश्च शरीरे निवेशिते, अहं यमलोकं याचमानः अपि न प्रेषितः।" "सः उवाच—'पितामहस्य वचनं सत्यं स्यात्।' कथं तु अहं अनाहारः भग्नजङ्घश्च, भग्नशिराः भग्नमुखश्च, वज्राहतः, दीर्घकालं जीवेयम्? इति चिन्तयन्, इन्द्रः मम भुजौ योजनमात्रौ कृतवान्। उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं मुखं च निर्मितवान्। एतेन दीर्घभुजद्वारेण अहं वनवासिनः गृहीत्वा, सिंहगजमृगव्याघ्रांश्च सर्वतः खादामि। तदा इन्द्रः उक्तवान्—'यदा रामः लक्ष्मणसहितः युद्धे तव भुजौ छिनत्ति, तदा त्वं स्वर्गं यास्यसि।' "एवं रूपेण, राजश्रेष्ठ, अहं वने यत् पश्यामि तत् गृहीतुं इच्छामि। निश्चितं मन्ये, रामः मां गृहीतुं आगमिष्यति। एतस्मिन् निश्चये स्थितः, कष्टेन शरीरधारणात् क्लान्तः, अहं वदामि—त्वं एव रामः, राघव, स्वस्ति ते; अन्येन मम वधः न शक्यः। यथा महर्षिणा उक्तं, तथा मम वधः सिध्यति; अहं तव उपदेशं साहाय्यं च दास्यामि, नरश्रेष्ठ।" "अहं युवां अग्निसंस्कारयुक्तं सौहार्दव्रतं अपि उपदिश्यामि।" एवमुक्ते, धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणस्य सन्निधौ उक्तवान्—"मम महाभागा भार्या सीता रावणेन हृता। जनस्थानात् भ्रातृसहितः निर्गत्य, तस्य राक्षसस्य नाम केवलं जानामि, रूपं न जानामि। न वयं तस्य वासं न शक्तिं जानामः; वयं दुःखेन पीडिताः, अनाथाः, शोकसन्तप्ताः विचरामः।" "एवं वृत्तानां दीनानां कर्तव्यं दया साहाय्यं च, यथा समये हस्तिभिः भग्नं काष्ठं समाहृत्य। वयं त्वां वीर महागर्ते दग्ध्वा, त्वत्तः सीताया विवरणं वद, केन वा कुत्र वा हृता। यदि जानासि, महत् उपकारं कुरु; यथार्थं वद।" एवमुक्तः रामेण स महाबलः राक्षसः प्रत्युवाच। सः वाक्यविशारदः राघवं प्रति उवाच—"मम दिव्यदृष्टिः नास्ति, न च मैथिलीं जानामि।