तयोः संवादं श्रुत्वा, स कोपितः राक्षसः भीममुखः ताभ्यां व्याप्तमुखः तौ भक्षयितुम् आरब्धवान्। तदा तौ राघवौ देशकालवित् खड्गाभ्यां प्रमुदितौ, तस्य भुजौ स्कन्धदेशे छित्त्वा अपातयेताम्। ततः रामः शीघ्रं स्वखड्गेन तस्य राक्षसस्य दक्षिणं भुजम् अपातयत्, लक्ष्मणश्च वीर्यवान् वामं भुजम् अछिनत्। भुजच्छेदेन तं महाबाहुं भीमस्वनं कृत्वा, स भूमौ पपात, तस्य निनादः गगनं पृथिवीं दिशश्च सम्पूरयामास, इव मेघगर्जनः। स राक्षसः, स्वभुजौ छिन्नौ दृष्ट्वा, रक्तधाराभिः सिक्तः, दुःखितः तौ वीरौ पप्रच्छ—"कौ युवाम्?" इति। एवं वदतः तस्य, लक्ष्मणः शुभलक्षणः, महाबलिनं कबंधं ककुत्स्थवंशस्य वृत्तान्तं निवेदयामास। "अयं रामः इक्ष्वाकुवंशसम्भवः प्रसिद्धः, माम् तस्य अनुजं लक्ष्मणं विद्धि। अस्य मातरः राज्यं निषिद्ध्य तम् अरण्यं प्रस्थापितवती, सोऽयं मया सह भार्यया च महद्वनं विचरति। अस्य दिव्यबलस्य वनवासे, भार्या राक्षसेन हृता; तां वयं अन्विष्यामः। त्वं पुनः कः, कबंधसदृशः, कस्य हेतोः इदं वनं विचरस्युत, वदनदीप्तं वक्षसि, भग्नजंघश्च?" एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, कबंधः इन्द्रवचः स्मृत्वा हृष्टः प्रत्युवाच—"स्वागतम्, नरव्याघ्रौ! सौभग्येन युवाम् अद्य मया दृष्टौ, सौभग्येनैव मम भुजौ युवाभ्यां छिन्नौ। शृणु, नरश्रेष्ठ, यथा अहं स्वकर्मणा एतादृशं विकृतरूपं प्राप्तवान्, यथार्थं वक्ष्यामि।" "पूर्वं, राम महाबाहो, अहं अतुलबलपराक्रमरूपवान् आसम्, यः त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः। मम रूपं सूर्यचन्द्रेन्द्रतेजसा सदृशं, तेन रूपेण अहं लोकेषु भयङ्करः अभवम्। राम, मुनीन् वनवासिनः सर्वत्र सन्त्रासयामासम्। तदा स्थूलशिरा नाम महर्षिः मया क्रुद्धः अभवत्। सः यदा वन्यफलमूलानि सञ्चिन्वन्, तदा मया बाधितः; ततः सः मम अत्यन्तं शापं दत्तवान्।" "सः उवाच—'एष ते क्रूररूपः नश्यतु!' इति। ततः अहं क्रुद्धः तं शमाय याचितवान्। सः शापकर्ता उवाच—'यदा रामः तव भुजौ छित्वा एकान्ते दग्ध्वा, तदा त्वं स्वं विशालं दिव्यं रूपं पुनः लप्स्यसे।' लक्ष्मण, त्वं दानुपुत्रः इति विद्धि।" "इन्द्रकोपात् युद्धभूमौ एतादृशं रूपं प्राप्तवान्। तपसा पितामहं तुष्ट्वा, सः मम दीर्घायुष्यम् अददात्; तेन मोहः नाभूत्, दीर्घायुष्यम् लब्ध्वा इन्द्रः मम किं करिष्यति इति मत्वा, तं समरं प्रार्थितवान्। सः शतशृङ्गेण वज्रेण मम जंघांश्च शिरश्च विदार्य, तानि शरीरमध्यं प्रवेश्य, माम् यमलोकं न प्रेषितवान्।" "सः उवाच—'पितामहस्य वचनं सत्यम् अस्तु' इति। तदा अहम्, अनाहारः भग्नजंघशिरमुखः, वज्रहतः, दीर्घकालं कथं जीवामि इति चिन्तितवान्। तदा इन्द्रः मम भुजौ योजनमात्रौ कृत्वा, मुखं च उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं निर्माय, एतेन दीर्घभुजेन वनवासिनः गृहीत्वा, सिंहगजमृगव्याघ्रांश्च सर्वतः खादामि। तदा इन्द्रः उवाच—'यदा रामः लक्ष्मणेन सह युद्धे तव भुजौ छिनत्ति, तदा त्वं स्वर्गं गमिष्यसि।'" "एवं रूपेण, राजश्रेष्ठ, अस्मिन् वने यत् पश्यामि तत् हर्तुम् इच्छामि। निश्चित्य, रामः माम् गन्तुं आगमिष्यतीति मत्वा, एतस्मिन् शरीरधारणे श्रान्तः, त्वां रामं विदित्वा, त्वं राघव, अन्येन न हन्तुं शक्यः। महर्षिवचनानुसारं हन्तुं शक्यम्; अहं तव हितं मार्गं च उपदिश्यामि। मित्रधर्मान् अग्निसंस्कृतान् अपि युवां उपदिश्यामि।" एवं कबंधेन उक्ते, धर्मात्मा राघवः लक्ष्मणस्य उपस्थितौ उवाच—"मम महाभागा भार्या सीता रावणेन हृता। जनस्थानात् भ्रात्रा सह गत्वा, तस्य राक्षसस्य नाम केवलं जानामि, रूपं न जानामि। तस्य वासं वा बलं वा न वेद्मः; वयं शोकाभिभूताः, अनाथाः, दुःखिताः विचरामः। यथायोग्यं, यः एवं कृतवान् तस्मै दया कर्तव्या, यथा गजैः भग्नं काष्ठं यथाकालं समर्प्यते। वयं त्वां वीर महाकुण्डे दग्ध्वा, तव वाक्यं श्रोतुम् इच्छामः—कः वा कुत्र वा सीतां नीतवान्। यदि जानासि, महद् उपकारं कुरुष्व, सत्यम् आख्याहि।" एवं रामेण उक्तः, स महाबलः राक्षसः प्रत्युवाच।