रामः महाबलः सत्यपराक्रमः दशरथात्मजः, वीर्येण शौर्येण च कीर्तिमान्, सौमित्रिं पराक्रमे स्थितं समीक्ष्य आत्मानं धैर्येण संन्यस्य तस्थौ। तत्र कदाचित्, रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ तिष्ठन्तौ दृष्ट्वा, कबंधः नाम राक्षसः बन्धनग्रहेण बाहुभ्याम् बद्ध्वा तौ इदं वचनम् अब्रवीत्— “कस्मात् माम् दृष्ट्वा स्थिता भवतः, अहम् तु क्षुधार्तः। भाग्ययोगेन युवां मम आहारार्थं अत्र आगतौ, विक्षिप्तेन्द्रियौ इव।” एवं तस्य वचः श्रुत्वा, लक्ष्मणः दुःखेन पीडितः सन् अपि कर्तव्यनिश्चयवान् इदं वचनम् अब्रवीत्— “सर्वथा शीघ्रमेवायं दुष्टः राक्षसः त्वां माम् च गृह्णीयात्; तस्मात् अस्य महाबलिनः बाहू शीघ्रं खड्गाभ्यां छित्वा विमोचयावः। अयं भीमः विशालदेहः राक्षसः महाबाहुः, जगत् विजित्य, अद्य त्वां माम् च हन्तुम् इच्छति। हे राघव, राज्ञः अशक्तानां वधः निन्द्यः, यथा यज्ञे पाशबद्धानां पशूनां वधः।” तयोः संवादं श्रुत्वा, स राक्षसः क्रुद्धः विकटमुखः विवृतास्यो भूत्वा तौ भोक्तुम् आरब्धवान्। तदा तौ राघवौ देशकालविज्ञौ, हृष्टमनसौ, खड्गाभ्यां अस्य स्कन्धदेशे बाहू छित्वा चिच्छेदताम्। ततः रामः तस्य दक्षिणं बाहुं शस्त्रेण शीघ्रं छित्त्वा, वीर्यवान् लक्ष्मणः च वामं बाहुं चिच्छेद। बाहुच्छेदनात् स महाबाहुः भीमघोषेण पतितः, तस्य निनादः आकाशं पृथिवीं दिशः च व्याप्य मेघनिनादवत् अभवत्। स्वबाहू छिन्नान् दृष्ट्वा, रक्तधाराभिः सिक्तः, स राक्षसः दुःखितः तौ वीर्यवन्तौ पप्रच्छ— “कौ युवाम्?” इति। तस्य एवम् उक्ते, लक्ष्मणः शुभलक्षणः महाबलिनं कबंधं ककुत्स्थवंशं प्रति उक्तवान्— “अयं रामः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, जनैः विख्यातः; माम् तु तस्य अनुजं लक्ष्मणं विद्धि। राज्यं मातरः निषिद्धम्, तेन रामः वनवासाय प्रस्थापितः; सः मया सीतया च सह एषु महावनेषु विचरति। अयं दिव्यबलः एकाकी वने वसन्, तस्य भार्या राक्षसेन हृता; ताम् अन्विष्यावः वयं। त्वम् तु कः? कबंधसदृशः केन हेतुना वने विचरस्यसि, वक्षसि दीप्तमुखः भग्नजङ्घः च किं कारणम्?” एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, कबंधः इन्द्रवचनं स्मृत्वा हृष्टः प्रत्युवाच— “स्वागतम्, नरव्याघ्रौ! भाग्यवशात् युवां पश्यामि; भाग्येनैव मया बद्धौ बाहू युष्माभिः छिन्नाः। शृणु, नरश्रेष्ठ, मम दूषणरूपस्य कारणम्, यथातथ्यं वक्ष्यामि। पूर्वम्, हे राम महाबाहो, अहम् अतुलबलवीर्ययुक्तः रूपवान् त्रिषु लोकेषु विख्यातः आसम्। मम रूपं सूर्यचन्द्रेन्द्रतेजसाम् समम्, तेन रूपेण अहम् लोकान् भीषयन् स्थितः। मुनीन् वने वसतः बहुशः त्रासयामास; तत्र स्थूलशिरा नाम महर्षिः मयि क्रुद्धः अभवत्। सः, वन्यफलानि सञ्चिन्वन्, मया रूपेण विघ्नितः, तं दृष्ट्वा सः भीषणं शापम् अदात्। ‘तव एषः क्रूरः रूपः नश्यतु’ इति शप्त्वा, मया शापान्तः प्रार्थितः। सः शापकर्ता माम् उक्तवान्— ‘यदा रामः बाहू छित्वा त्वां एकान्तवने दहिष्यति, तदा स्वं विशालं शोभनं रूपं पुनः प्राप्स्यसि, यशसा भूषितः। हे लक्ष्मण, त्वं दानुपुत्रः इति विद्धि।’ इन्द्रकोपात् युद्धे अहम् एषः रूपः प्राप्तः, यतः तपसा पितामहं तुष्टावम्। पितामहः दीर्घायुष्यम् अदात्, तेन मोहः न अभवत्। दीर्घायुष्यम् लब्ध्वा, इन्द्रः किं करिष्यति इति चिन्तयन्, तम् युद्धे अहम् अभ्ययम्। सः शतचक्रवज्रेण मे जङ्घे शिरः च विदार्य, तानि अंगानि शरीरमध्ये न्यपातयत्। मया प्रार्थितः सन्, यमलोकं न प्रेषितवान्। सः माम् उक्तवान्— ‘पितामहस्य वचनं सिध्यतु’ इति। कथं तु अहम् अनाहारः भग्नजङ्घशिरोमुखः वज्राहतः दीर्घकालम् जीविष्यामि? इन्द्रः मम बाहू योजनमात्रान् कृत्वा, मुखं तु उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं च अकार्षीत्। एतैः दीर्घबाहुभिः अत्र वनवासिनः गृह्णामि, सिंहगजमृगव्याघ्रांश्च सर्वतः खादामि। इन्द्रः माम् उक्तवान्— ‘यदा रामः लक्ष्मणेन सह युद्धे बाहू छित्त्वा, तदा त्वं स्वर्गं यास्यसि। एतेन रूपेण, नरश्रेष्ठ, अस्मिन्वने यत् पश्यामि, तत् हर्तुम् इच्छामि। नूनम्, मन्ये, रामः माम् गृहीत्वा आगमिष्यति।