रामः लक्ष्मणं प्रति स्नेहपूर्वकं उवाच—“पश्य लक्ष्मण, यथा त्वं अहं च विपत्तिभिः मोहितौ। सर्वेषु प्राणिषु भाग्यस्य भारः न किञ्चित् अतिक्रान्तः अस्ति।” पुनः सः अवदत्—“यथा वालुकाश्रयः पतति, तथा वीराः अपि शस्त्रविद्यायाः निपुणाः महाबलिनः कालप्रहारात् रणभूमौ पतन्ति।” एवं उक्त्वा, सत्यप्रतिज्ञः वीरः दशरथस्य पुत्रः कीर्तिमान् रामः सौमित्रिं वीर्यशालिनं दृष्ट्वा मनः स्थिरं कृतवान्। ततः सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। शृणु। तत्र रामः लक्ष्मणः च तिष्ठन्तौ दृष्ट्वा, बाहुपाशेन बद्धौ, कबन्धः तयोः प्रति इदं वचनम् उवाच—“युद्धशास्त्रेषु श्रेष्ठौ, मम दर्शनं कृत्वा, किमर्थं स्थिता? भाग्येन यूयं इह आगता, ग्रस्तेन्द्रियौ, मम भोजनाय।” तस्य हितवचनं श्रुत्वा, दुःखेन पीडितः अपि, लक्ष्मणः कृतनिश्चयः वाचं प्राह—“अत्यन्तं शीघ्रं, सः घोरः राक्षसः, त्वां माम् च गृहीत्वा, बाहुबलेन निहन्ति; अतः, वयं तस्य बाहू उच्छिन्तयामः।” सः विशालाङ्गः राक्षसः, शक्तिमान्, जगत् विजित्य, अद्य उभौ हन्तुम् इच्छति। राघव, राज्ञः निर्बलानां वधः निन्दनीयः, यथा यज्ञविधौ पशूनां वधः। तयोः संवादं श्रुत्वा, क्रुद्धः राक्षसः, विकटमुखः, तौ भक्षणाय आरभत। ततः तौ राघवौ, कालदेशकुशलौ, हर्षेण, तलस्य शस्त्राभ्यां, कन्धं बाहू उच्छिन्तयताम्। ततः रामः त्वरया दक्षिणं बाहुं शस्त्रेण छित्त्वा, वीरः लक्ष्मणः वामं छित्त्वा। बाहुच्छेदेन, सः महाबाहुः, महाशब्देन, आकाशं भूमिं दिशः च नादयन्, घनस्य गर्जनवत्, पपात। रक्तधाराभिः सिक्तः, बाहुच्छेदं दृष्ट्वा, शोकविह्वलः राक्षसः, तौ वीरौ पप्रच्छ—“कः भवतः?” तस्य वाक्यं श्रुत्वा, लक्ष्मणः शुभलक्षणः, महाबलिनं कबन्धं ककुत्स्थवंशं कथयामास। “अयं रामः इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः जनसमाजे प्रसिद्धः; अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः। मातृभिः राज्यं न प्राप्तम्, अतः रामः वनवासाय निर्गतः; सः मया सीतया च सह महावने विचरति। वनान्तरे वसन्, दिव्यबलः अयं, तस्य पत्नी राक्षसैः हृताः; तां वयं अन्वेषयामः। त्वं कः, कबन्धवत्, वनं किमर्थं विचरस्य, उदरस्थं दीप्तमुखं, भग्नपादः अपि?” एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, कबन्धः इन्द्रस्य वचनं स्मृत्वा, हर्षेण प्रत्युवाच—“स्वागतं युष्माकं, पुरुषसिंहौ; भाग्येन युयोः दर्शनं, भाग्येन बाहू मया छिन्नौ। शृणु, यथा मम दुष्कृत्येन, इदं विकृतरूपं प्राप्तम्, सत्यं कथयामि।” एक सप्ततितमः सर्गः समाप्तः। शृणु। कबन्धः उवाच—“पूर्वं, राम महाबाहो, मम रूपं अतुलबलं, अतुलवीर्यं, त्रैलोक्ये प्रसिद्धम्। सूर्यचन्द्र्रइन्द्रस्य प्रकाशवत्, मम रूपम्; एतद् धारयित्वा, लोकान् भयङ्करः अभवम्। राम, मुनीन् वनवासिनः इह तत्र च भयम् जनयामि; तदा स्थूलशिराः ऋषिः मम कृते क्रुद्धः अभवत्। सः वन्यं संगृह्य, मया बाधितः, तदा तेन घोरशापः दत्तः। सः उवाच—‘क्रूररूपं ते नष्टम् अस्तु!’ क्रुद्धः, शापान्तं याचितवान्। सः शापकर्ता उवाच—‘यदा रामः तव बाहू छित्त्वा, एकान्तवने दहेत्—’ ‘—तदा त्वं स्वं विशालं शोभनं रूपं पुनः प्राप्स्यसि, कीर्तिमण्डितम्। लक्ष्मण, त्वं दानुसुतः इति विद्धि।’ इन्द्रस्य कोपेन, युद्धभूमौ, एतं रूपं प्राप्तवान्; तपसा पितामहं तुष्ट्वा, दीर्घायुं प्राप्तवान्। दीर्घायुं लब्ध्वा, इन्द्रः किम् करोतु? इति चिन्तयन्, इन्द्रं युद्धाय आह्वयम्। सः शतचक्रवज्रेण, मम उरू शिरः च विदारयामास। उरू शिरः च उदरे प्रक्षिप्तम्; यमलोकं गन्तुम् याचितः अपि, इन्द्रः न अनुमन्यते। इन्द्रः उवाच—‘पितामहस्य वचनं सिध्यतु।’ अहं, अनाहारः, भग्नपादः शिरः मुखः च, वज्रेण आहतः, दीर्घकालं कथं जीवामि? इति उक्तः, इन्द्रः मम बाहू योजनायामौ कृतवान्। उदरे तीक्ष्णदंष्ट्रं मुखं निर्मितवान्। दीर्घबाहुभिः, वने वासिनः गृहीत्वा, सिंहान् गजान् मृगान् व्याघ्रान् च सर्वतः खादामि। इन्द्रः पुनः उवाच—‘यदा रामः लक्ष्मणसहितः, युद्धे तव बाहू छित्त्वा, तदा स्वर्गं गमिष्यसि।’ एतद् रूपेण, राजश्रेष्ठ, वने अहम् इदानीं विचरामि।” एवं कबन्धस्य दुःखमूलं, रामलक्ष्मणयोः द्वारा बाहुच्छेदं, तस्य शापविमोचनं च, विनयपूर्वकं कथितम्।