रामः तदा भीषणं संकटं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं समुपेत्य तं सम्बोधयामास। लक्ष्मणः, दुःखेन अभिभूतः, राघवम् उवाच— “त्वमेव मुक्तः भव, राघव। आत्मानं उद्धर। माम् भूतयज्ञाय समर्प्य यथेष्टं पलायस्व।” तदा सः पुनः विश्वासपूर्वकं राघवम् अवोचत्— “त्वं शीघ्रं वैदेहीं समासाद्य, काकुत्स्थवंशसमुद्भव, पितृपितामहराज्यं पुनः प्राप्स्यसि। राज्ये प्रतिष्ठितः सदा मां स्मर।” इत्येवं लक्ष्मणेन उक्तः, रामः सुमित्रानन्दनं प्रत्युवाच— “वीर, व्यर्थं मा भीतः भव; त्वद्विधः पुरुषः नैव शोकः कर्तुं अर्हति।” एतस्मिन्नेव काले, दारुणः कबन्धः भ्रातृद्वयं रामलक्ष्मणौ समीपमागच्छत्। स बलवान् दानवश्रेष्ठः कबन्धः तौ उभौ वीरौ, वृषभस्कन्धौ, महाशस्त्रधारिणौ दृष्ट्वा, तान् उवाच— “कौ युवाम्, वृषभस्कन्धौ, महान् खड्गधनुष्मन्तौ? किमर्थं भाग्यवशात् इदं भयानकं देशं आगतम्? किम् प्रयोजनं, किम् आगमनम्?” पुनः सः उवाच— “अहं भूख्षतः अस्मि, अत्र स्थितः; धनुष्कोटिसमायुक्तौ युवाम् इदं स्थानं प्रविष्टौ; जीवितं दुःसाध्यं भवति।" कबन्धस्य दुष्टवचनानि श्रुत्वा, रामः शुष्कमुखः लक्ष्मणं प्रत्युवाच— “सखे, पूर्वेभ्यः अधिकं महद् आपदं प्राप्तः अस्मि। मृत्युः समायातः, प्रियतमा न पुनः प्राप्ता। कालस्य महत्त्वं सर्वेषु प्राणिषु दृश्यते। लक्ष्मण, पश्य, भाग्येन यौ तौ दुःखेन मोहितौ। भाग्यस्य भारः सर्वेषु प्राणिषु दुष्प्राप्यः। वीराः अपि, शस्त्रविदः अपि, कालेन युद्धे पतन्ति, यथा वालुकास्तम्भः पतति।” इत्येवं उक्त्वा, दशरथनन्दनः, प्रसिद्धः, साहसी, सौमित्रिं दृष्ट्वा, आत्मनं धैर्ये स्थिरीकृत्य स्थितः। ततो सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। तदा कबन्धः, भ्रातृद्वयं रामलक्ष्मणौ बाहुपाशेन बद्धौ दृष्ट्वा, वचनं उवाच— “वीरौ, भूख्षतः मां दृष्ट्वा स्थिता: किम्? भाग्येन इह आगता:; इदानीं भोजनार्थम्।" ततः लक्ष्मणः, दुःखेन अभिभूतः, परन्तु कृत्ये दृढः, रामं उवाच— “दुष्टः राक्षसः शीघ्रं तौ उभौ ग्रहीष्यति; अतः, खड्गेन तस्य बाहू शीघ्रं छिन्धाव।" सः भीषणः महाकायः राक्षसः, बाहुबलसम्पन्नः, जगत् विजित्य, तौ हन्तुम् इच्छति। लक्ष्मणः रामम् उवाच— “राज्ञः, निर्बलानां वधः लज्जास्पदः, यथा यज्ञमध्ये पशुवधः।” तयोः संवादं श्रुत्वा, राक्षसः कोपितः, विकटमुखः, तौ भक्षणाय प्रवृत्तः। तदा तौ राघवौ, कालदेशविदः, हर्षेण, खड्गेन तस्य बाहू कन्धरे छिन्ध्वा। रामः द्रुतं दक्षिणं बाहुं छिनत्ति, लक्ष्मणः वीरः वामं छिनत्ति। बाहू छिन्नौ, महाबलः कबन्धः गर्जितं कृत्वा, आकाशभूमिदिशः नादयन्, महतीं पतनं कृतवान्। रक्तधाराभिः सिक्तः, बाहू छिन्नौ दृष्ट्वा, राक्षसः विषण्णः, तौ वीरौ पप्रच्छ— “कौ युवाम्?” इत्येवं उक्तः, लक्ष्मणः, शुभलक्षणः, कबन्धं काकुत्स्थवंशं विषये उक्तवान्— “अयं रामः, इक्ष्वाकुवंशसमुद्भवः; अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः। राज्यं मातुः कारणेन अस्मै न दत्तम्; अतः वनं प्रविष्टः, मया सह, भार्यया सह विचरति। दिव्यबलसम्पन्नः अयं वनान्तरे स्थितः, तस्य पत्नी राक्षसैः हृता; ताम् अन्वेष्टुं इह आगतौ। त्वं कः, किमर्थं कबन्धसदृशः, वनं विचरन्, वक्षसि मुखं, भग्नपादः, इह स्थितः?” एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, कबन्धः, इन्द्रवचनं स्मृत्वा, हर्षितः प्रत्युवाच— “स्वागतं युवाभ्यां, नरश्रेष्ठौ; भाग्येन युवौ मया दृष्टौ; भाग्येन बाहू मया छिन्नौ। शृणु, नरश्रेष्ठ, मम विकृतस्वरूपस्य कारणं, यथार्थं वक्ष्यामि।” अथ एकसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। कबन्धः रामं उवाच— “पूर्वं, राम महाबाहो, मम स्वरूपं अद्भुतबलवीर्ययुक्तं आसीत्; त्रीणि लोकानि प्रसिद्धम्। सूर्यचन्द्र्रइन्द्रप्रभासदृशं स्वरूपं मम आसीत्; तद्वेषं धारयित्वा, लोकान् भयम् उपजनयामि। राम, मुनीन् वनवासिनः सर्वत्र तर्जयामि; तदा स्थूलशिराः नाम महर्षिः कुपितः अभवत्। सः, वनसंपदः संग्रहणं कृत्वा, मया तर्जितः; तं दृष्ट्वा सः मम कृते घोरं शापं दत्तवान्। सः उवाच— ‘दुष्टस्वरूपं तव नाशयिष्यामि!’ क्रुद्धः, शापपरिहारार्थं तं याचितवान्। सः शापकर्ता उवाच— ‘यदा रामः, तव बाहू छित्वा, वनान्तरे दहेत्, तदा शापपरिहारः भविष्यति।