एकदा रामः लक्ष्मणश्च वनमार्गे गच्छन्तौ कश्चन भीमः राक्षसः दृष्टः। तस्य वक्षसि एकः स्पष्टः भयानकः नेत्रः आसीत्, महान् दंष्ट्राभिः युक्तः, विशालं मुखं जिह्वया च लिलिहन् तिष्ठति स्म। सः भीषाणान् भल्लूकान् सिंहान् मृगान् पक्षिणः च खादन्, द्वौ विकटौ बाहू योजने दीर्घौ चालयन् वनं विचरति स्म। तेन हस्ताभ्यां विविधाः भल्लूकाः पक्षिसंघाः मृगाः च गृहीत्वा, अनेकान् मृगपतिं बलात् आकर्षन् अपि दृष्टः। सः राक्षसः मार्गे स्थित्वा, अग्रे गच्छन्तौ रामलक्ष्मणौ विहत्य, एकः क्रोषपरिमिते दूरस्थः दृष्टः। तौ भ्रातरौ तं कबंधं महाकायं भीषणं विकृतदर्शनं बाहुसंपन्नं काष्ठदण्डसदृशं रूपेण अपि अपूर्वभीमं दृष्टवन्तौ। ततः सः महाबाहुः कबंधः बाहू प्रसार्य, रामलक्ष्मणौ उभौ बलात् गृहीत्वा दारयन् आसीत्। तयोः भ्रातृयोः शस्त्रधारिणोः, बलिनोः, विक्रान्तयोः, तेन बलिना राक्षसः बलात् आकर्ष्यमाणयोः, किंचित् असहायत्वम् अनुभूतम्। तत्र साहसात् रामः किञ्चित् न व्यथितः, लक्ष्मणः तु यौवनात्, अनाश्रयात् च कम्पितः। दुःखितः लक्ष्मणः रामं प्राह—"अहं असहायः, राक्षसस्य वशे पतितः, पश्य माम्। त्वमेव मुक्तः भव; मां पिशाचेभ्यः बलिदानं कृत्वा यथेष्टं पलायस्व। त्वं शीघ्रं वैदेहीं प्राप्स्यसि, इति मे निश्चितम्; पितामहपितृराज्यं पुनः प्राप्स्यसि। तत्र राज्ये स्थितः, राम, सदा माम् स्मर।" एवं लक्ष्मणेन उक्तः रामः सुमित्रानन्दनं प्रत्युवाच—"निरर्थकं भयमुत्पादय न; वीरः त्वम् अवसादं न गच्छेत्।" इत्थं तयोः संवादे, सः क्रूरः राक्षसः समीपं आगच्छत्। ततः महाबाहुः कबंधः, दानवश्रेष्ठः, उभयोः रामलक्ष्मणयोः अभिप्रायं पृच्छन् उवाच—"कौ युवां, वृषभस्कन्धौ, शस्त्रबाहौ, इह आगतौ?" "दुर्गमे स्थले आगतौ, भाग्येन मम दृष्टिपातेन पतितौ; किं कारणं, किमर्थं आगतौ?" "अत्र अहं क्षुधार्तः तिष्ठामि; धनुष्कोटिसमायुक्तौ, शरासिबलिनौ, वृषभशृङ्गसदृशौ तिष्ठथः। शीघ्रं मम समीपं आगतौ; जीवितं दुर्लभं भवति।" कबंधस्य क्रूरवचनं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणं प्राह—"एवं महती विपत्ति आगता, पूर्वेभ्यः अधिकतरं; मृत्युं समीपं आगतम्। कालस्य महत्त्वं सर्वेषु प्राणिषु दृश्यते, लक्ष्मण।" "पश्य, नरश्रेष्ठ, यथा त्वं अहं च दुःखेन मोहितौ; भाग्यस्य भारः सर्वेषु प्राणिषु नातिक्रमः। वीराः अपि, शस्त्रकुशलाः अपि, युद्धे कालेन पतिताः, यथा शैलः क्षिप्रं पतति।" एतद्वचनं उक्त्वा, दृढव्रतः, साक्षात् वीरः दशरथपुत्रः, कीर्तिमान्, सौमित्रिं दृष्ट्वा, मनः स्थिरं कृत्वा तस्थौ। सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। शृणु। तदा कबंधः, रामलक्ष्मणयोः बाहुग्राहे स्थितयोः, उक्तवान्—"किमर्थं स्थिता, मम क्षुधार्तस्य, योद्धरः श्रेष्ठौ? भाग्येन इह प्रेषितौ, जडितेन्द्रियौ, मम भोजनाय।" एवं हितवचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः दुःखितः अपि, कृतप्रत्ययः, रामं प्राह—"शीघ्रं, सः दुष्टः राक्षसः तव मम च गृहीत्वा खादिष्यति; अतः, अस्य बाहू उभौ शस्त्रेण छिन्दावः। सः भीषणः महाकायः राक्षसः, बलद्वारेण जगत् विजित्य, अद्य तावुभौ हन्तुमिच्छति। राघव, राज्ञः अशरणस्य वधः लज्जाजनकः, यथा यज्ञमध्यस्थस्य पशोः वधः।" एवं तयोः संवादं श्रुत्वा, राक्षसः कोपितः, भीममुखः, तौ खादितुं आरभत। ततः तौ राघवौ, देशकालविचक्षणौ, हर्षेण, शस्त्रेण बाहू उभौ कंधे छित्वा। ततः रामः शीघ्रं दक्षिणं बाहुं छित्तवान्, लक्ष्मणः च वामं। बाहू छिन्नौ सः महाबाहुः कबंधः, महान् गर्जन्, आकाशं भूमिं दिशः च नादयन्, मेघगर्जनसदृशः पतितः। बाहू छिन्नः, रक्तधाराभिः सिक्तः, सः राक्षसः दुःखितः, तौ वीरौ पप्रच्छ—"कौ युवाम्?" तस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः शुभलक्षणः, कबंधं महाबलिनं ककुत्स्थवंशं निवेदितवान्। "एष रामः, इक्ष्वाकुवंशे विख्यातः; अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणः। राज्यं मातृया अपहृतम्, अतः रामः वनवासाय आगतः; सः मया सीता च इमं महावनं विचरति।" "एष दिव्यबलः वनान्तरे स्थितः, तस्य भार्या राक्षसैः अपहृता; तां अन्वेषणाय वयं आगतौ। त्वं कः, कबंधसदृशः, किमर्थं ज्वलन्मुखवक्षसा, भग्नपादः, वनं विचरस्य्?" एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, कबंधः, इन्द्रवचनं स्मृत्वा, हर्षेण प्रत्युवाच।