तेन ज्वलज्जिह्वेन, अग्निसमदृशेन भ्रुवाणि दीप्तमानानि, विशालैः पिङ्गलैः प्रसारितैः पक्षैः शोभमानः कबंधः तत्र आसीत्। तस्य वक्षसि एकं भयङ्करं स्पष्टं नेत्रं दीप्तमानं दृष्ट्वा, महतीभिः दंष्ट्राभिः विवृत्तमुखं जिह्वया च विशालं मुखं च लिलिह्यमानं तौ भ्रातरौ अपश्यताम्। स भीमकराः रीक्षान् सिंहान् मृगान् पक्षिणः च भक्षयन्, द्वाभ्याम् अत्यन्तभीमाभ्याम् बाहुभ्याम्, योजने दीर्घाभ्याम्, विचलन् आसीत्। तस्य हस्ताभ्यां विविधान् रीक्षान् पक्षिसंघान् मृगान् च गृहीत्वा, अनेकान् गणपतीन् आकृष्य, तान् मार्गे स्थितः आसीत्। रामलक्ष्मणौ अग्रे गच्छन्तौ, कबंधं दूरात् एकक्रोशपरिमिते स्थले दृष्ट्वा, तस्य भीमं विशालं विकृतं बाहुभिः आच्छादितं घोररूपं कबंधं कूटवद् रूपं च अपश्यताम्। स बलवान् बाहुवीर्यसम्पन्नः कबंधः, बाहू प्रसार्य, तौ राघवौ सम्यक् बलात् गृहीत्वा आकर्षति स्म। तौ भ्रातरौ शूरौ शस्त्रधारिणौ धनुष्मन्तौ, तेन शक्तिमता राक्षसेन आकृष्टौ, किंचिद् अशक्तौ अभवेताम्। तत्र रामः साहसवशात् न किञ्चिद् व्यथितः; लक्ष्मणः तु, युवान् अनाथः च, व्यथितः अभवत्। स दुःखितः लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, रामं उवाच—“पश्य माम् अशक्तं, वीर, राक्षसवशं प्राप्तम्।” “त्वमेव विमुक्तः भव, राघव; आत्मानं मोचय। माम् पिशाचेभ्यः बलिदानं कृत्वा यथेष्टं पलायस्व।” “त्वं शीघ्रं वैदेहीं प्राप्तः भविष्यसि, मम निश्चयः; ककुत्स्थवंशज, पितृपैतामहं राज्यं पुनः प्राप्स्यसि।” “तत्र राम, राज्ये स्थितः, मम स्मरणं सदा कुरु।” इति लक्ष्मणेन उक्तः रामः सुमित्रानन्दनं उवाच—“व्यर्थं मा शङ्कस्व, वीर; त्वद्विधः न विषादम् अर्हति।” एवं तयोः संवादे, क्रूरः कबंधः तयोः रामलक्ष्मणयोः समीपम् आगच्छत्। ततः बाहुवीर्यसम्पन्नः कबंधः, दानवानां श्रेष्ठः, तौ उवाच—“कौ युवां, वृषभस्कन्धौ, महाधनुष्कौ शस्त्रधारिणौ?” “दुर्गमे स्थले आगतम्, भाग्येन मम दृष्टिपथे पतितम्; किं कारणं, किमर्थम् आगतम्?” “अत्र अहं क्षुधार्तः स्थितः; धनुष्मन्तौ शस्त्रधारिणौ वृषभशृङ्गवत् तिष्ठथः।” “शीघ्रं मम समीपम् आगतम्; जीवितं दुर्लभं भवति।“ एवं कबंधस्य वचः श्रुत्वा, रामः तृषार्तः लक्ष्मणं उवाच—“इदं आपदं प्राप्तम्, पूर्वापदः अतिवर्तिता, वीर; मृत्युं दायिनी, प्रियम् अप्राप्त्वा। कालस्य शक्ति सर्वेषु प्राणिषु महती, लक्ष्मण।” “पश्य, पुरुषशार्दूल, त्वं च अहं च दैवेन मोहितौ; भाग्यस्य भारः सर्वेषु प्राणिषु नातिवहनीयः, लक्ष्मण।” “शूराः अपि, बलवन्तः, शस्त्रविद्यायुक्ताः, युद्धे कालाघातेन पतन्ति, सागरतीरस्य बालुकावत्।” इत्येवं वचः कृत्वा, दृढव्रतः, सत्यवीर्यः दशरथनन्दनः, प्रसिद्धः, सामित्रिं दृष्ट्वा, आत्मानं सम्यक् धैर्ये स्थापयामास। सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। शृणु। ततः कबंधः तौ रामलक्ष्मणौ बाहुपाशेन बद्धौ दृष्ट्वा उवाच—“किम् स्थिता, क्षुधार्तं मां दृष्ट्वा, श्रेष्ठयोद्धारौ? भाग्येन अत्र प्रेषितौ, ग्रस्तेन्द्रियौ, मम खाद्याय।” तस्य हितवचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः दुःखार्तः, परन्तु कृत्यनिश्चयः, ततः उवाच। “शीघ्रं, स दुष्टः राक्षसः त्वां माम् च गृहीत्वा खादिष्यति; अतः शीघ्रं तस्य बाहू तलोत्कृष्टैः शस्त्रैः छिन्दावः।” “एष घोरः विशालः राक्षसः, बाहुबलसम्पन्नः, जगत् विजित्य, अद्य त्वां माम् च हन्तुम् इच्छति।” “राघव, राज्ञः निर्बलानां वधः निन्द्यः, यज्ञमध्यगतां पशून् हत्वा यथा।” तयोः संवादं श्रुत्वा, राक्षसः क्रुद्धः, भीममुखः, तौ खादितुम् आरभत्। ततः तौ राघवौ, कालदेशविदः, हर्षेण, शस्त्राभ्यां तस्य बाहू कन्धदेशे छिन्त्वा। ततः रामः शीघ्रं दक्षिणं बाहुं शस्त्रेन छित्त्वा, लक्ष्मणः वीरः वामं छित्त्वा। बाहुच्छेदेन, स बाहुवीर्यसम्पन्नः कबंधः, महान् शब्दं कृत्वा, आकाशं पृथिवीं दिशः च गर्जितवत् मेघवत् पतितः। बाहू छिन्नौ, रक्तधाराभिः सिक्तं आत्मानं दृष्ट्वा, राक्षसः दुःखितः, तौ वीरौ पप्रच्छ—“कौ युवाम्?” एवं उक्ते, लक्ष्मणः शुभलक्षणः, कबंधं बलवन्तं उवाच—“एष रामः, इक्ष्वाकुवंशे प्रसिद्धः; माम् तस्य अनुजं लक्ष्मणं जानिहि।” “राज्यं मातृया न दत्तम्; ततो रामः वनवासः प्राप्तः; स मया सीतया च महावने विचरति।” “एष दिव्यवीर्यः वनान्तरे स्थितः, तस्य पत्नी राक्षसेन हृता; ताम् अन्वेषणाय वयं अत्र आगतौ।” “त्वं कः, कबंधवत् रूपधारी, वनं किमर्थं विचरस्य? वक्षसि दीप्तं मुखं, भग्नपादः च अस्ति; कारणं वद।” एवं कबंधस्य भीमं रूपं, तस्य बाहुबलं, तयोः रामलक्ष्मणयोः साहसं, तेषां संवादं च कबंधस्य बाहुच्छेदनं, तयोः आत्मनः परिचयः, सर्वं एकसमीक्ष्यं कथा आसीत्।