सा तु निष्क्रान्ता सीता या, रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ रिपुहन्तारौ उत्साहेन तं घनं वनं प्रविविशतुः। तत्र लक्ष्मणः महातेजाः स्थिरः धर्मात्मा शुचिः च, भ्रातरं तेजस्विनं रामं प्राञ्जलिरुवाच—"मम बाहुः सविशेषं स्पन्दते, मनश्च विक्लवम्, अनेकानि चाप्यशुभानि निमित्तानि पश्यामि। अतः आर्य, मम वचनं शृणु, सज्जः भव; ह्येतानि निमित्तानि शीघ्रम् एव भीषयन्ति। अयं च वञ्जुलकनामकः पक्षी भीषणरूपः सम्यक् क्रोशति, इव विजयं युद्धे सूचयन्।" एवं तौ परिशीलयन्तौ उत्साहेन तस्मिन्वने महतः शब्दः समुत्पन्नः, इव तद्वनं विदारयन्। स च शब्दः तेन वने वातेन संवृत इव, सर्वं काननं पूरयन् प्रतीतिः। तं शब्दम् उत्सुकौ रामः खड्गहस्तः भ्रात्रा सह अपश्यत्—महाकायं राक्षसं वितस्तनं। तौ तं राक्षसं समीपगौ अभवताम्, यो अग्रे स्थितः, शिरोविहीनः ग्रीवाविहीनश्च, कबंधः उदरे मुखवान्। तस्य रोमाणि तीक्ष्णानि स्थूलानि च, स महाशैलसमः, मेघसङ्काशवर्णः, भीमः, गर्जननिनादसदृशः। ज्वलज्जिह्वः शिखिसमवदनः, विशालपिङ्गपक्षः। एकं विकटं स्फुटदृश्यम् उरसि नेत्रम्, महादंष्ट्रः, लीलया विशालं मुखं जिह्वया च लिलिहानः। स घोरान् भल्लूकान् सिंहान् मृगान् पक्षिणश्च खादन्, दीर्घभुजौ, योजने प्रत्येकं, विक्षिपन्। हस्ताभ्यां विविधान् भल्लूकान् पक्षिसंघांश्च मृगांश्च गृह्णन्, बहून् पशुप्रधानान् आकृष्य च। तौ अग्रे गच्छन्तौ मार्गं रुद्ध्वा स्थितः, कबंधं दूरात् एकक्रोशमात्रं दृष्टवन्तौ। तं कबंधं, महान्तं, भीषणं, विकृतदर्शनं, बहुभुजं, घोररूपं, वृक्षशाखावत् दृष्टवन्तौ। स महाबाहुः कबंधः, बाहू प्रसार्य, तौ राघवौ समकृष्ट्य दृढेन वेगेन जग्राह। तौ भ्रातरौ, खड्गधनुष्मन्तौ, बलवीर्यसमन्वितौ, तेन बलिना बाध्यमानौ निश्चेष्टौ अभवताम्। तत्र रामः शूरः न किंचित् चचाल, परन्तु लक्ष्मणः, अल्पवयस्कत्वात्, अनाथत्वाच्च, व्याकुलः अभवत्। स च संतप्तः लक्ष्मणः रामं भ्रातरं उवाच—"पश्य माम् अनाथम्, वीर, राक्षसवशं प्राप्तम्। त्वं एव मोक्ष्यसे, राघव; आत्मानं त्रातुं शक्नुष्व; माम् भूतयज्ञाय समर्प्य यथेष्टं पलायस्व। त्वं शीघ्रं वैदेहीं प्राप्स्यसि, एष मे निश्चितिः; ककुत्स्थ, पितृपैतामहं राज्यं च पुनः प्राप्स्यसि। तत्र, राम, राज्ये प्रतिष्ठितः, मां स्मर सदा।" इत्युक्ते लक्ष्मणेन, रामः सुमित्रानन्दनं प्रत्युवाच—"मा विषादीः, वीर; त्वद्विधस्य विषादः न शोभते।" एवमेव, तयोः समीपं क्रूरः कबंधः उपससार। तदा स महाबाहुः कबंधः, दानवश्रेष्ठः, तौ रामलक्ष्मणौ अपृच्छत्—"कौ युवां, वृषाभकन्धरौ, महाखड्गधनुष्मन्तौ? किमर्थं दुर्गमेऽस्मिन देशे प्राप्तौ, मम दृष्टिपातेन नियता? किमर्थं, किमिह आगत्य, ब्रूतम्। अहम् अत्र क्षुधार्तः स्थितः, युवां तु धनुष्खड्गाभ्यां वृषाभशृङ्गवत् तिष्ठथः। शीघ्रमेव मम समीपं प्राप्तौ, दुष्करं जीवितं युवयोः।" एवं दुष्टकबंधस्य वचनं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच—"इदानीं अतिविपत्तिः प्राप्ता, पूर्वात् भीषणा, वीर; प्रिये न लब्धे मृत्युः प्राप्तः। कालस्य बलं महदस्ति सर्वेषां प्राणिनां, लक्ष्मण। पश्य, नरश्रेष्ठ, त्वं च अहं च आपद्भिः मोहिता वयम्; भाग्यस्य भारो न कश्चन, लक्ष्मण। वीराः अपि, शस्त्रविद्यायुक्ताः, युद्धे कालाघातेन पतन्ति, इव वालुकाः।" एवं वदन्, धैर्ययुक्तः रामः, कीर्तिमान्, बलवान्, सुमित्रानन्दनं दृष्ट्वा, स्वचित्तं स्थिरं चकार। तत्र सप्तत्याः सर्गस्य आरम्भः। तदा, तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, कबंधस्य बाहुपाशेन बद्धौ, स कबंधः वाक्यम् अब्रवीत्—"किं स्थिता युवां माम् दृष्ट्वा, क्षुधितं, रणश्रेष्ठौ? नियत्या युवां मम भक्ष्याय प्रेषितौ, इन्द्रियविहीनौ।" तस्य समये हितं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः क्लेशपीडितः, कर्मणि स्थितधीः, वाक्यमुवाच—"अयं पापराक्षसः शीघ्रं त्वां माम् च गृह्णाति; अतः वयं खड्गाभ्यां तस्य महाबलिनो बाहू छित्त्वा विमोक्ष्यामः। अयं घोरः महाकायः महाबलभुजः राक्षसः, जगत् जित्वा, अद्य त्वां माम् च हन्तुम् इच्छति। राघव, राजा अपि अनाथस्य वधः न शोभते, यथा यज्ञमध्यस्थस्य पशोः वधः।" इति तत्र रामलक्ष्मणयोः वनगतयोः, कबंधेन सह अद्भुतः संवादः प्रवृत्तः।