तत्र तु रामः लक्ष्मणश्च दशरथात्मजौ तं भीमवनं ददृशतुः, यत्र बहवो भीषणा मृगपक्षिणः संनिविष्टाः, नानावृक्षसमाकीर्णं तद्वनं महावृक्षैः सुसंरुद्धमिवाभवत्। तत्रैव तौ पर्वते गुहां ददृशतुः, या पातालसमानगभीराऽनित्यन्धकारावृताऽभवत्। तां गुहामुपसृत्य, तौ नरव्याघ्रौ नातिदूरे तस्याः द्वारे, भीमाकारां विकृताननाम् राक्षसीं ददृशतुः। सा तु कृशोदराऽतिभीषणा विकटदर्शनाऽतिक्रूरदंष्ट्रा कठोरचर्मा च, दुर्बलानां भीतिजननी बभूव। सा घोरान् मृगान् खादन्ती जटिलकेशिनी, भीमवपुः, तत्र रामलक्ष्मणौ तां ददृशतुः। सा च तावुभौ वीरौ मार्गमाणौ, अग्रे भ्रात्रे लक्ष्मणे स्थिते, समीपमुपेत्य 'आगच्छतं रमावहै' इति लक्ष्मणम् आलिङ्ग्य जग्राह। सौमित्रिं परिष्वज्य सा वाक्यमुवाच—'अहं आयोमुखी नाम, त्वं मे प्रियतमः सौभाग्यवानसि।' 'नाथ, पर्वतकन्दरासु नदीतीरेषु च मया सह दीर्घमायुः रमिष्यसि, वीर।' एवमुक्तः लक्ष्मणः कोपसमाविष्टः खड्गमुद्यम्य रिपुघाती तस्याः कर्णौ नासिकां स्तनौ च छित्त्वा चकार। तस्याः कर्णनासिकच्छेदेन करुणया कण्ठगद्गदया वाचा सा भीषणरूपा राक्षसी यथागतं पलायिता। तस्याः प्रस्थितायाः पश्चात्, तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ रिपुघ्नौ, उत्साहसमन्वितौ तं घनं वनं प्रविविशतुः। तत्र लक्ष्मणः महातेजाः धृतिमान् धर्मात्मा शुचिः च, ससम्मानं भ्रातरं रामं प्राञ्जलिरुवाच—'मे बाहुः स्फुरति, मनश्च विक्षिप्तं, बहून्यप्रशस्तानि निमित्तानि पश्यामि।' 'तस्मात्त्वं महाबाहो सज्जीकृत्यात्मानं मदीयानि वचनानि शृणु; एते हि निमित्तानि मम शीघ्रमेव संत्रासाय सूचयन्ति।' 'एष वञ्जुलकः पक्षी भीषणः शब्दं करोति, यथा विजयं संग्रामे घोषयन् इव।' एवं तौ वीरौ विचिन्वन्तौ तस्मिन्वने महतीः शब्दः समुत्पपात, यः तं वनं कम्पयन्निव बभूव। स तु शब्दः वनं वातेन समन्तात् आवृतमिव सर्वं वनं व्याप्नुवन् प्रतीतिः। तं शब्दं ज्ञात्वा, रामः खड्गहस्तः भ्रात्रा सह तं दिशं जगाम, यत्र महाकायः राक्षसः विस्तीर्णवक्षाः द्रष्टुम् उपस्थितः। तौ तं राक्षसं समीपगतम्, शिरोविहीनं ग्रीवाविहीनं च, उदरे मुखं कबंधं ददृशतुः। स तु तीक्ष्णकुठाररोमशः, महागिरिसमप्रमाणः, मेघाभः, भीषणः, गर्जनसदृशध्वनिः च बभूव। तस्य ललाटं ज्वलनसङ्घातवत् दीप्तिमान् आसीत्, विशालपिङ्गपक्षौ च व्याप्तौ। तस्य वक्षसि एकं विकटं सुस्पष्टं नेत्रं ददृशे, महादंष्ट्रः, जिह्वया उदरमुखं च लिलिहानः। स घोरान् भल्लूकसिंहशरभपक्षिणः खादन्, दीर्घबाहू योजनेषु व्याप्तबाहू, ताभ्यां भीमबाहुभ्यां विविधान् भल्लूकान् पक्षिसंघांश्च हरिणान् च गृह्णन्, अनेकानां पशुपतिनां समूहान् आकृष्य चालयन् ददृशे। तौ भ्रातरौ मार्गमुपगच्छन्तौ, स तु मार्गं विदधत्, क्रोशमात्रे स्थितः, कबंधम् अतिभीमकायं विकटदर्शनं बहुबाहुं काष्ठसदृशं ददृशतुः। स तु महाबाहुः कबंधः, बाहू प्रसार्य, तौ राघवौ सम्यक् गृहीत्वा बलात् पिडयामास। तत्र तौ भ्रातरौ, खड्गधनुष्मन्तौ, पराक्रमसमन्वितौ, तेन बलिना राक्षसेन आकृष्टौ किंचित् अशक्तौ बभूवतुः। तत्र रामः स्वधैर्येण न विचलितः, किन्तु लक्ष्मणः, युवान् अपि, अनाथः सन्तः, संतप्तः बभूव। सच लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, संतप्तः रामं व्याजहार—'पश्य मामनाथं वीर राक्षसबलपातितम्।' 'त्वमेव स्वयमात्मानं मोचय, मां भूतबलये समर्प्य यथेष्टं पलायस्व।' 'त्वं शीघ्रं वैदेहीं प्राप्स्यसि, एष मे निश्चितिः; काकुत्स्थ, पितृपैतामहं राज्यं पुनः प्राप्स्यसि।' 'तत्र, राम, राज्ये प्रतिष्ठितः सदा मां स्मरिष्यसि।' एवमुक्ते सौमित्रिणा, रामः तमुवाच—'मिथ्या न शोचनीयः त्वं वीर; त्वादृशस्य विषादः न युक्तः।' एवमन्तरे, स क्रूरः कबंधः तौ रामलक्ष्मणौ उपजगाम। ततः महाबाहुः कबंधः दानवश्रेष्ठः तौ उवाच—'कौ युवां वृषभस्कन्धौ, महाखड्गधनुष्मन्तौ?' 'किमर्थम् इमं भीमस्थानं प्राप्तौ, दैवयोगेन मम दृष्टिपथं पतितौ? किमर्थं कुतश्च आगतौ?' 'अत्राहं क्षुधार्तः स्थितः, युवां तु खड्गबाणधनुष्मन्तौ वृषभशृङ्गसदृशौ।' 'शीघ्रं मम समीपमागतौ, जीवितं तु दुर्लभम्।' एवमस्य दुष्टस्य कबंधस्य वचः श्रुत्वा, रामः शुष्कवदनः लक्ष्मणम् उवाच—'इदानीं पूर्वात् भीयसी विपत्तिः प्राप्ता, वीर्यवानसि त्वम्।' 'मम प्रियतमा न वाप्सिता, मृत्युमेव विपत्तिमुपस्थिताम्; कालस्य प्रभावः सर्वभूतेषु महान्, लक्ष्मण।