ततः तयोः भ्रातयोः त्रयः क्रोशान् पूर्वदिशं गच्छतोः, क्रौञ्चवनं परिगम्य मातङ्गस्य आश्रमस्य समीपं प्राप्तम्। तत्र तौ भ्रातरौ तद् भीषणं वनं दृष्टवन्तौ, यत्र बहूनि भीषणारि मृगपक्षिणि सन्ति, विविधैः वृक्षैः समाकीर्णम्, महावृक्षैः घनत्वेन पूर्णम्। तत्र दशरथस्य पुत्रौ गिरौ गह्वरं दृष्टवन्तौ, यद् पातालसमानं गम्भीरम्, यत्र नित्यं तमः आच्छन्नम्। तौ पुरुषसिंहौ तस्य गह्वरस्य समीपं आगत्य, द्वारात् न दूरं, विकृतवदनां विशालरूपां राक्षसीं दृष्टवन्तौ। सा दुर्बलहृदयेषु भीषणा, विकृतदर्शना, लम्बोदरवती, तीक्ष्णदंष्ट्रा, क्रूरा, कठोरत्वचा च। सा भीषणमृगाणि खादन्ती, विकृतरूपा, विकृतकेशा, तत्र रामलक्ष्मणौ तां अपश्यत्। तौ वीरौ यदा आगच्छतौ, अग्रे सौमित्रिः स्थितः, सा राक्षसी आगत्य "आगच्छतं, रमामहे" इति उक्त्वा लक्ष्मणं गृहीत्वा। सौमित्रिं आलिंग्य सा उवाच— "अहं आयोमुखी नाम्ना, त्वं भाग्यवान्, त्वं मम प्रियः।" "हे नाथ, पर्वतानां गुहासु, नदीतीरेषु च, त्वं मया सह दीर्घायुः रमिष्यसि, हे वीर।" इति उक्ता लक्ष्मणः कोपात् खड्गं उद्धृत्य, शत्रुनाशनः, तस्याः कर्णौ नासिका स्तनौ च छित्त्वा। कर्णनासिकयोः छेदनेन सा राक्षसी कण्ठस्वरेण आर्तस्वरं कृत्वा, भीषणदर्शना, यथा आगता तथा पलायिता। तस्याः गत्वा, रामलक्ष्मणौ शत्रुनाशनौ उत्साहेन घनवनं प्रविष्टौ। ततः लक्ष्मणः महातेजाः, स्थिरः, धर्मात्मा, शुद्धः, भ्रातृं तेजस्विनं समाह्व्य, अञ्जलिं कृत्वा उवाच— "मम भुजः स्फुरति, मनः च व्याकुलम्, बहूनि अशुभानि निमित्तानि पश्यामि। अतः हे आर्य, तवाकर्ण्यं तव श्रवणीयम्; मम निमित्तानि शीघ्रं भयमावेदयन्ति।" "एष वञ्जुलकः पक्षी भीषणः, युद्धविजयं घोषयन्निव क्रन्दति।" इति तयोः उत्साहेन विचरतोः, तस्मिन्नेव वने महान् शब्दः उत्पन्नः, यः वनं भङ्गयन्निव आसीत्। तस्य वने शब्दः वातेन ताडितः इव, सर्वं वनं व्याप्य स्थितः। तस्य शब्दस्य आकाङ्क्षया रामः खड्गं गृहीत्वा भ्रात्रा सह, महाकायं विशालवक्षसं राक्षसं अपश्यत्। तौ भ्रातरौ तस्य राक्षसस्य समीपं गतौ, यः शिरोविहीनः, ग्रीवाविहीनः, कबंधः, उदरे मुखं धृत्वा स्थितः। तीक्ष्णचिकुरैः आवृतः, महान् पर्वतसदृशः, वर्षमेखलाभः, भीषणः, वज्रनिनादः आसीत्। ज्वलज्जिह्वः, ताम्रपक्षैः विस्तारितैः। वक्षसि एकं भीषणं स्पष्टं चक्षुः, महादंष्ट्रः, विशालं मुखं च लिलिहन्। भीषणानि भल्लूकसिंहहरिणपक्षिणि खादन्, द्वौ भीषणौ भुजौ, प्रत्येकः योजनमात्रः, प्रसारितौ। हस्ताभ्यां विविधान् भल्लूकान्, पक्षिसंघान्, हरिणान् च गृहित्वा, बहूनां गणपतिं आकृष्य च। तौ भ्रातरौ यदा अग्रे गच्छतौ, तस्य मार्गं निवार्य स्थितः, क्रोशमात्रं दूरं कबंधं दृष्टवन्तौ। तं महाकायं, भीषणं, विकृतदर्शनं, बाहुभिः आवृतं, गूढरूपं कबंधं दृष्ट्वा। स महाबाहुः बाहुं विस्तार्य, तौ राघवौ बलात् गृहीत्वा। तौ भ्रातरौ खड्गधनुष्मन्तौ, उग्रतेजसौ, महाबाहू, तेन बलिना आकृष्टौ, निर्बलौ अभवताम्। तत्र रामः वीर्येण न व्याकुलः, लक्ष्मणः तु युवत्वात्, अनाश्रयात्, सन्तप्तः अभवत्। स दुःखितः सौमित्रिः रामं उवाच— "पश्य माम्, निर्बलम्, हे वीर, राक्षसस्य वशे पतितम्।" "त्वमेव मुक्तः भव, राम; आत्मानं मोचय; माम् भूतानां बल्यर्थं समर्प्य, यथेष्टं पलायस्व।" "त्वं शीघ्रं वैदेहीं प्राप्स्यसि, मम निश्चितम्; हे काकुत्स्थ, पितृपैतामहं राज्यं पुनः प्राप्स्यसि।" "तत्र, हे राम, राज्ये स्थितः, मम स्मरणं कुर्याः।" इति सौमित्रिणा उक्तः, रामः तं प्रत्युवाच— "वृथा न भैः, हे वीर; त्वादृशः न विषादं कुर्यात्।" एतस्मिन्नेव समये, स क्रूरः कबंधः रामलक्ष्मणयोः समीपं आगच्छत्। ततः महाबाहुः कबंधः, दानवानां श्रेष्ठः, तौ उवाच— "कौ यूवां, वृषभस्कन्धौ, महाखड्गधनुष्मन्तौ?" "यूवां भीषणं स्थलं आगतम्, दैवेन मम दृष्टिपातेन पतितम्; किं कारणम्, किमर्थम् आगतम्?" "अत्र अहं क्षुधया पीडितः स्थितः; धनुष्खड्गायुधौ वृषभशृङ्गवत् स्थितौ।" "यूवां शीघ्रं मम समीपं आगतम्; जीवितं दुर्लभम्।