ततः स गृध्रराजः, यशस्वी महद् दुष्करं कर्म कृत्वा, रणभूमौ पतितः; स तु महर्षिवत् पूजितः स्वर्गलोकं प्राप्तवान्। तस्य पक्षिराजस्य जलकृत्यं विधाय, तौ रामलक्ष्मणौ सीतायाः अन्वेषणाय मनः संधाय, इन्द्रविष्णुवत् वनं प्रविविशतुः। एवं तस्य पक्षिराजस्य जलकृत्यं कृत्वा, तौ राघवौ पुनः वनं प्रविश्य, सीतायाः अन्वेषणाय पश्चिमदिशं प्रति जग्मतुः। ततः दक्षिणदिशं गच्छन्तौ, धनुः शरासि-धारिणौ, तौ इक्ष्वाकू, अविघ्नेन मार्गे प्रस्थितौ। तद्वनं तु तृणवृक्षलताभिः समन्तात् आवृतं, दुस्तरं, घनं, भयानकदर्शनं च। तत् शीघ्रं तीर्त्वा दक्षिणदिशं प्रति, तौ वीरौ तं भीषणं महावनं व्यतीत्य जग्मतुः। ततः जनस्थानात् त्रिक्रोशं गत्वा, तौ महाबलौ राघवौ घनं क्रौञ्चवनं प्रविविशतुः। तद्वनं विविधमेखलाभ्रसमं, सर्वतः रमणीयं, नानावर्णपुष्पशोभितं, मृगपक्षिसंघैः पूर्णं दृष्ट्वा, तौ वैदेह्याः दर्शनकाङ्क्षिणौ, तत्र तत्र विचरन्तौ, सीताहरणदुःखेन शोकाकुलौ च। ततः त्रिक्रोशं पूर्वदिशं गत्वा, तौ भ्रातरौ क्रौञ्चवनं व्यतीत्य, मातङ्गाश्रमस्य समीपं आगतम्। तत्र तौ भीषणं वनं दृष्ट्वा, बहुभयङ्करमृगपक्षिसंकीर्णं, नानावृक्षसमावृतं, महावृक्षैः संपूर्णं च। तत्र दशरथसुतौ गिरौ एकां गुहां दृष्ट्वा, याम् अधोऽधःसंपातसमां, नित्यं तमसावृतां च। तस्याः गुहायाः समीपं गत्वा, तौ व्याघ्रविक्रमौ भ्रातरौ, द्वारात् न दूरं, महाकायां विकृताननाम् एकां राक्षसीं अपश्यताम्। सा च दुर्बलानां भीषणा, विकटा, घोरदर्शना, लम्बोदर्या, तीक्ष्णदंष्ट्रा, उग्रवर्णा, कठोरचर्मा च। सा भयङ्करमृगभक्षिणी, विकृताकारिणी, विरूपकेशी च तत्र रामलक्ष्मणौ दृष्ट्वा, अग्रे भ्रातरं गच्छन्तं समीपं आगता। सा उवाच—"आगच्छ, रमामहे" इति, सौमित्रिं गृहीत्वा आलिङ्ग्य, "अहं आयोमुखी नाम, त्वं भाग्यवान्, प्रियः मे" इति अभाषत। "अत्र गिरिप्रदेशेषु, नदीतीरेषु च, त्वं मया सह दीर्घं कालं रमस्व, वीर" इति उक्ता, लक्ष्मणः क्रोधात् खड्गमुत्सृज्य, रिपुसूदनः, तस्याः कर्णौ नासिकां स्तनौ च छित्त्वा। सा कर्णनासिकाछिन्ना, करुणं रुरोद, सा भीषणदर्शना राक्षसी यथागतम् अपसरत्। तस्याः निर्गतायाः पश्चात्, तौ रामलक्ष्मणौ रिपुसूदनौ, उत्साहेन घनं वनं प्रविविशतुः। तत्र महातेजाः, स्थिरः, धर्मात्मा, शुचिः लक्ष्मणः, कराभ्यां अञ्जलिं कृत्वा, भ्रातरं तेजस्विनं इदं वचनं उवाच— "मम बाहुः स्फुरति, मनश्च विक्षिप्तं, अनेकानि चापशकुनानि पश्यामि। तस्मात् आर्य, सावधानो भव, मम एते शकुनाः शीघ्रं भीतिं सूचयन्ति। एष वञ्जुलकः नाम पक्षी, अत्यन्तं भीषणः, युद्धविजयं घोषयन्निव क्रोशति।" एवं तौ उत्साहेन विचरन्तौ, तस्मिन् वने महद् शब्दम् उत्पन्नम्, यः वनं कम्पयन्निव आसीत्। स शब्दः वनस्य मध्ये, वातेन संवृतमिव, सर्वं काननं पूरयन् इव प्रतीतिः। तं शब्दं ज्ञातुम् उत्सुकः रामः, खड्गपाणिः, भ्रात्रा सह, महाकायं, विस्तीर्णवक्षसं राक्षसं अपश्यत्। तौ भ्रातरौ तं राक्षसं प्रति अग्रेस्थितं, शिरोहीनं कण्ठहीनं, उदरे मुखं कबंधं ददृशतुः। तीक्ष्णकेशसंवृतं, पर्वतसमं, मेघाभं, भीषणं, गर्जितेन मेघघोषसमं च। प्रदीप्तभालं, अग्निसंकाशं, विशालपिङ्गपक्षधरं च। एकं विकटमक्षं वक्षसि विराजमानं, महादंष्ट्रं, विशालमुखं जिह्वया च लिलिहानं। सः भयङ्करभल्लूकसिंहमृगपक्षिभक्षः, द्वाभ्यां भुजाभ्यां, योजने दीर्घाभ्यां, उभौ भ्रातरौ आकृष्य, मृगपक्षिसंघांश्च गृह्णन्, बहून् पशुप्रधानांश्च आकृष्य। तौ भ्रातरौ मार्गं प्रति स्थितं, कबंधं दूरात् एकक्रोशं दृष्ट्वा, तस्य समीपं आगम्य, तं अतिभीषणं, विकटदर्शनं, बाहुसंवृतं, स्थूलकायं कबंधं दृष्ट्वा। स महाबाहुः, विशालभुजौ प्रसार्य, उभौ राघवौ दृढेन वेगेन गृहीत्वा। तौ भ्रातरौ, खड्गधनुष्मन्तौ, बलिनौ, तेजस्विनौ, तेन महाबलेन आकृष्टौ, किञ्चित् अशक्तौ अभवताम्। तत्र वीर्यशालिनः रामस्य हृदयं नापि कम्पितम्; लक्ष्मणस्तु, तरुणत्वात्, अनाथत्वाच्च, कम्पितः एव।