रावणः, राक्षसाधिपः, दुर्मेधाः, महान् मायां उपयुज्य घोरवातयुक्ते दिवसे सीताम् आदाय अपक्रान्तः। तदा अहम्, क्लान्तः सन्, तेन निशाचरेण पक्षौ छिन्नः, स च मिथिलेशकन्यां दक्षिणदिशं नीतवान्। जीवः मम निर्गच्छति, दृष्टिः मम भ्रमति, हे राघव, सुवर्णशिखरयुक्तान् वृक्षान् विक्षिप्तशिखरान् पश्यामि। क्षणमात्रेण रावणः सीताम् आदाय गच्छति, यथा स्वामी नष्टं धनं शीघ्रं पुनः लभते। स क्षणः "विन्दः" इति कथ्यते, किंतु स न अवगच्छति; तव प्रियतमा जनकात्मजा सीताम् आदाय रावणः, मत्स्यः इव बडिशं गृहीत्वा, शीघ्रं विनश्यति। तस्मात् त्वं जनककन्यायाः विषये शोकं न कुर्याः; शीघ्रं युद्धे तं हत्वा वैदेह्या सह त्वं सुखं प्राप्स्यसि। यदा गृध्रः, मोहवर्जितः, रामाय उक्तवान्, तदा रक्तमांससंयुक्तः प्रवाहः तस्य मुखात् मरणे स्रवति। स विष्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य च भ्राता, इति उक्त्वा पक्षिराजः दुष्प्राप्यं प्राणं विसृज्य जगाम। रामः, अञ्जलिं कृत्वा, "वद वद" इति पुनः पुनः उक्तवान्, तदा गृध्रस्य जीवः शरीरं त्यक्त्वा आकाशं गतः। शिरः भूमौ स्थापयित्वा, पादौ प्रसार्य, शरीरं विसृज्य, स भूमौ पतितः। तं गृध्रं, ताम्रनेत्रं, मृतं, स्थिरं, पर्वतसमं दृष्ट्वा, रामः, बहुशोकसम्बद्धः, सौमित्रये भाषितवान्— "बहूनि वर्षाणि राक्षसैः सह सुखेन वसन् अयं पक्षिराजः दण्डकारण्ये स्थितः, अद्य विनष्टः। यो बहुवर्षं जीवितवान्, दीर्घकालात् उत्थितः, स अद्य हतः; कालः हि दुस्तरः। पश्य लक्ष्मण, अयं गृध्रः, मम हितैषी, हतः; स सीताम् अदृष्टवान्, यदा सा बलवान् रावणेन अपहृतः। पितामहपितृभ्यः प्राप्तं महद् गृध्रराज्यं परित्यज्य, पक्षिराजः ममार्थे जीवितं त्यक्तवान्। सर्वत्र धर्मिष्ठाः, सत्पथगामिनः, वीराः, शरणदातारः, सौमित्रे, पशुजन्मनि अपि सन्ति। सीताहरणजनितः शोकः, सौम्य, मम न स्पृशति, यथा अयं गृध्रः ममर्थे विनष्टः, शत्रुसूदन। यथा महात्मा दशरथः, मम पिता, पूज्यः, तथा अयं पक्षिराजः अपि पूज्यः। सौमित्रे, काष्ठानि आनय; अहम् अग्निं प्रज्वालयामि, पक्षिराजः ममर्थे मृतः, तं दाहयिष्यामि। पक्षिजगतः रक्षकं श्मशाने स्थापयित्वा, सौमित्रे, तं दानवेन हतम् दाहयिष्यामि। यः यज्ञनिष्ठैः, अग्निपरैः, अनावर्तकैः, भूमिदानैः, प्राप्तं गन्तव्यं— तद् गृध्रराजः प्राप्नुयात्। मया त्वं अनुमतः; उत्तमान् लोकान् गच्छ, पक्षिराजः, महात्मन्; मया पूजितः, प्रस्थितः भव। एवं उक्त्वा, रामः, धर्मात्मा, स्वजनवत् शोकाकुलः, पक्षिराजं दीप्ते चितायां स्थापयित्वा ददाह। ततः रामः सौमित्रिणा सह, वीरौ, वनं गत्वा, महान्तः पशून् हत्वा, तं पक्षिणं तान् निर्वपितवन्तौ। तेषां पशूनां मांसं, खण्डशः कृत्वा, श्रीरामः तं पक्षिणं हरिते रम्ये स्थले निर्वपितवान्। द्विजैः यः पितृकर्म विधीयते, तं रामः तस्य स्वर्गाय पितृकर्म अकुर्वत्। ततः नरश्रेष्ठसुतौ गृध्रराजाय गोदावर्याः जलं प्रदद्वतुः। स्नात्वा, राघवौ पक्षिराजाय शास्त्रविधिना तर्पणं अकुर्वताम्। स पक्षिराजः, महद् दुस्तरं कर्म कृत्वा, रणं पतितः, महर्षिसमः पूजितः, स्वं शुभं स्थानं प्राप्तवान्। पितृकर्म कृत्वा, पक्षिसर्वश्रेष्ठं, तौ सीतासंवेषणाय चित्तं स्थिरं कृत्वा, वनं प्रविष्टौ, इन्द्रविष्णुवत्। शृणु अधुना वाल्मीकिरामायणस्य आरण्यकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः। पक्षिराजाय तर्पणं कृत्वा, राघवौ सीतासंवेषणाय वनं प्रस्थितौ, पश्चिमदिशं जग्मतुः। दक्षिणदिशं गत्वा, धनुः, बाणं, खड्गं धारयन्तौ, इक्ष्वाकू, अविचलितौ, मार्गे अग्रे प्रस्थितौ। वृक्षगुल्मलताभिः घनम्, सर्वतः आवृतम्, दुस्तरम्, घोरदर्शनं वनम् तीव्रं पारं गत्वा, दक्षिणदिशं स्वीकृत्य, तौ महाबलौ तद् भयानकं महावनं अतीतौ। ततः जनस्थानात् त्रिक्रोशं गत्वा, राघवौ, महातेजसौ, घनं क्रौञ्चवनं प्रविष्टौ। नानावर्णमेघसंकाशं, सर्वतो रम्यं, नानापुष्पशोभितम्, मृगपक्षिसमाकीर्णम्। वैदेह्याः दर्शनकामौ, तौ तत्र वनं विचरन्तौ, स्थानस्थानं सीताहरणशोकसम्पन्नौ। त्रिक्रोशं पूर्वदिशं गत्वा, भ्रातरौ क्रौञ्चवनं पारं गत्वा, मातङ्गाश्रमसमीपं प्राप्तौ। तत्र तद् घोरं वनं दृष्ट्वा, बहुभयङ्करमृगपक्षिसमाकीर्णम्, नानावृक्षसंकुलम्, महावृक्षैः घनं सम्पूर्णम्।