रामः क्रोधेन विवर्णमुखः लक्ष्मणं प्रति उवाच— "त्वं मां सीतायाः प्रियायाः, या शशिनिभाननाम्ना, यथार्थं न वदसि चेत्, अहं अद्यैव इमां नदीं शोषयामि। अथवा त्वं सर्वत्र अगम्या भविष्यसि, तृणवृक्षपत्रवर्जिता।" एवं क्रोधात् रामस्य दृष्ट्या स सर्वं दग्धुमिव प्रवृत्तः। ततः रामः भूमौ महान् राक्षसपदचिह्नं दृष्टवान्, यत् भीता सीता रामकाङ्क्षिणी, इतस्ततः धावन्ती, राक्षसस्य पृष्ठतः पतितम्। तत्रापि सः वैदेह्याः पादचिह्नानि राक्षसस्य च पदानि व्यथितानि, व्यपेतानि निरीक्ष्य लक्ष्मणं प्रियतमं भ्रातरं समुपदिश्य उवाच— "पश्य सौमित्रे, वैदेह्याः सुवर्णमणिविभूषितानि आभरणरजतद्रवसमांशानि, विविधानि पुष्पमाल्यं च इह पतितानि।" "पश्य सौमित्रे, इयं भूमिः सर्वत्र सुवर्णद्रववर्णैः प्रभामयैः बिन्दुभिः, अपरैश्च रक्तबिन्दुभिः आच्छादिता। मन्ये लक्ष्मण, वैदेही राक्षसैः आहताऽथवा विदारिताऽथवा भक्षिताऽपि। रूपिणः राक्षसाः ताम् आक्रान्तवन्तः। अत्रैव सौमित्रे, सीताकारणात् द्वयोः राक्षसयोः घोरयुद्धं जातम्।" "कोऽस्य महतः धनुषः, मुक्ताफलरत्नमणिविचित्रस्य, शोभनस्य, भूमौ भग्नस्य स्वामी? एषः किं राक्षसानां धनुः, उत वा देवानां, सूर्यसमप्रभं, वैडूर्यरत्नमण्डितम्? कस्य स्वर्णमयकवचं भग्नं भूमौ पतितम्? कस्य वा शतपत्रं दिव्यमाल्यविभूषितं राजच्छत्रं?" "कोऽस्य भग्नदण्डः भूमौ स्थितः? एते च खराः, विकृताननाः, स्वर्णवर्मधराः, भीमाकृतयः, स्थूलदेहाः, युद्धे निपातिताः—कस्य एते? कस्य युद्धध्वजः, ज्वलनप्रभः, भूमौ पतितः? कस्य युद्धरथः, भग्नः, परित्यक्तः, सौमित्रे? स्वर्णमण्डिताः शराश्च चक्रवत् व्याप्ताः।" "कस्येतानि निपातितानि भीषणानि शराणि, व्याप्तानि? पश्य, द्वे तूणी, भग्ने, पूर्णे च शरैः। कस्य सारथिः, निपातितः, हस्तैः कशा-अङ्कुशं च धारयन्? अयं नूनं कस्यचित् राक्षसस्य पन्थाः।" "पश्य सौमित्रे, मम राक्षसैः, घोरचित्तैः, रूपिणः, शत्रुता शतगुणं वर्धिता, मृत्युमुपगता। यदि वैदेही हृता, हता, वा भक्षिता, यदि तपस्विनी सीता नष्टा, धर्मः तां न रक्षति, अस्मिन्महावने हृताम्। यदि वैदेही भक्षिता वा हृता, लक्ष्मण, कोऽत्र लोके, सौमित्रे, देवेष्वपि, मां प्रमोदयेत्?" "लक्ष्मण, सर्वभूताधिपः अपि, वीरः, करुणः, अज्ञानात् सर्वैः प्राणिभिः अवज्ञातो भवेत्। नूनं देवेश्वराः मां मृदुं, लोकहिते रतम्, जितेन्द्रियम्, दयालुं च, दुर्बलमिव मन्यन्ते। पश्य लक्ष्मण, मम गुणः दोषत्वं गतः; अद्य सर्वभूतानां राक्षसाणां च नाशः भविष्यति।" "यथा महातपाः सूर्यः उदितः चन्द्रस्य तेजः हन्ति, तथैव सर्वगुणान् संहरन् मम तेजः प्रकाशितुम् अर्हति। न यक्षाः, न गन्धर्वाः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, न किन्नराः, न मनुष्याः, लक्ष्मण, सुखं प्राप्स्यन्ति। पश्य लक्ष्मण, मम आयुधबाणैः आकाशं पूरितम्; अद्य त्रिषु लोकेषु विचरद्भिः सर्वैः अगम्यं करिष्यामि।" "ग्रहगणैः निगृहीते, चन्द्रेऽपि निरुद्धे, वह्निवाय्वोः नष्टे, सूर्यप्रभायाः च छन्नायाम्; पर्वतशिखराणि भग्नानि, सरांसि शुष्यन्ति, वृक्षलतानिकुञ्जाः नष्टाः, सागरः अपि लीनः। त्रैलोक्यं कालमृत्युसंयुक्तं विनाशयिष्यामि; यदि लोकनाथाः सीतां मम निरुपद्रवां न दास्यन्ति।" "अस्मिन्क्षणे सौमित्रे, मम पराक्रमं पश्यन्तु; न कश्चन प्राणी, लक्ष्मण, दिवं गमिष्यति। अद्य लक्ष्मण, मम बाणैः विदारितं, विक्षिप्तं, कृत्स्नं जगत् पश्य। मैथिल्याः कृते, राक्षसान्, पिशाचांश्च नाशयिष्यामि; देवाः अपि मम कोपितबाणानां प्रभावं द्रक्ष्यन्ति।" "अद्य देवाः मम बाणान्, क्रोधात् मुक्तान्, दूरं गच्छतः, पश्यन्तु; न देवाः, न दैत्याः, न पिशाचाः, न राक्षसाः शेषिष्यन्ते, यदा मम रोषेण त्रैलोक्यं नाशयिष्ये। देवदानवराक्षसयक्षलोकाः बहुधा मम बाणवृष्ट्या भग्नाः पतिष्यन्ति; अद्य एतान् लोकेनियमहीनान् करिष्यामि।" "यदि देवाः सीतां हृतां वा मृतां वा मम न दास्यन्ति, यदि प्रियां वैदेहीं न पुनः यथावत् उपनयन्ति, तर्हि समस्तं जगत्, चराचरं त्रैलोक्यं, मम बाणैः यावद् अहं तां पश्येयम्, तावद् नाशयिष्यामि।" एवं उक्त्वा, रामस्य नेत्रे क्रोधात् रक्तवर्णे, ओष्ठौ कम्पमानौ, सः वाल्कलं च मृगचर्म च धारयन्, जटाः बध्नन् तस्थौ। तस्मिन्नेव काले, क्रुद्धस्य रामस्य देहः, त्रिपुरदाहसमये रुद्रस्येव, दीप्तिमान् बभौ। ततः रामः लक्ष्मणात् धनुः गृह्य, सम्यक् संविधाय, दीप्तं घोरं बाणमिव तक्षकसर्पं समादत्त।