ततः दशरथात्मजः रामः तं शैलसमूहं सम्बोध्य क्रुद्धः अब्रवीत्— "मम बाणाग्निना दग्धः त्वं भस्मसात् भविष्यसि। सर्वत्र त्वं दुर्गमः भविष्यसि, तृणवृक्षपर्णविहीनः; अथवा अद्य लक्ष्मण, इमां नदीं शोषयामि। यदि अद्य मे सीतायाः, यस्याः मुखं शशिसदृशं, न वदसि, तर्हि।" इति स क्रोधात् रामः दृष्ट्या दहन्निव बभूव। भूमौ तु सः रामः भीतया सीतया, रामस्य आकाङ्क्षया इह तत्र धावन्त्या, राक्षसस्य महत् पदचिह्नं दृष्टवान्। वैदेह्याः पृष्ठतः राक्षसस्य च पदचिह्नानि विकीर्णानि अपश्यत्। तथैव भग्नं धनुः, तूणीं, तथा बहुधा भग्नं रथं च ददर्श; सः रामः आकुलचित्तः प्रियं भ्रातरं लक्ष्मणं उवाच— "पश्य सौमित्रे, वैदेह्याः सुवर्णमयाः भूषणधाराः विकीर्णाः, विविधाः माल्याः च। पश्य सौमित्रे, भूमिः सर्वत्र दीप्तैः सुवर्णस्रवैरिव आवृता, विचित्रैश्च रुधिरबिन्दुभिः। मन्ये लक्ष्मण, वैदेही राक्षसैः रूपान्तरधारिभिः हता, विदीर्णा, अथवा भक्षितेव। अस्यां महावने, हे सुमित्रानन्दन, सीतायाः कारणेन द्वौ राक्षसौ घोरं युद्धं कृतवन्तौ।" "कोऽस्य महतः धनुषः, मुक्ताफलमणिविभूषितस्य, शोभनस्य, भूमौ भग्नस्य स्वामी? किमेतद् राक्षसानां धनुः, उत देवतानां, आदित्यसङ्काशं, वैडूर्यरत्नखचितं? कस्य सुवर्णमयः कवचः भग्नः पतितः, कस्य च शतपत्रीकं दिव्यमाल्यविभूषितं छत्रं? कस्य भग्नदण्डः एष भूमौ स्थितः, के चेमे खराः भीषणमुखाः सुवर्णकवचधारिणः?" "केऽमी घोररूपाः, स्थूलदेहाः युद्धे निपातिताः? कस्य युद्धध्वजः ज्वलनसङ्काशः भूमौ पतितः? कस्यायं रथः भग्नः परित्यक्तः, सौम्य? सुवर्णमयाः शराः चक्रवत् विकीर्णाः। लक्ष्मण, कस्येते निपातिताः, भीमदर्शनाः शराः विकीर्णाः? पश्य, द्वौ तूणी च भग्नौ, शरैः पूर्णौ। कस्य सारथिः अयं निपातितः, यः हस्तैः चर्मदण्डं धारयति? अयं नूनं कस्यचित् राक्षसस्य मार्गः।" "पश्य सौम्य, यथा मम राक्षसैः क्रूरैः मायाविभिः वैरं शतगुणं समभवत्, मृत्युम् उपनयन्। यदि वैदेही नीताऽपि, हता वा, भक्षिता वा, यदि तपस्विनी सीता नष्टा, तर्हि धर्मः अपि तां न रक्षति अस्मिन्महावने हृतां। यदि वैदेही भक्षिता वा नीताऽपि, लक्ष्मण, कः अस्मिन्लोके, सौम्य, देवेष्वपि, मां प्रहर्षयेत्?" "लक्ष्मण, यदि सर्वभूताधिपः अपि वीर्यवान् दयालुः च, सर्वैः जनैः अवज्ञातः स्यात् अज्ञानात्। नूनं देवेश्वराः मां मृदुत्वात्, लोकहिततया, दमेन, दयया च, दुर्बलमिव मन्यन्ते। पश्य लक्ष्मण, मम गुणः दोषत्वं गतः; अद्य सर्वभूतानां राक्षसानां च नाशः भविष्यति।" "यथा महान् आदित्यः उदितः चन्द्रस्य प्रकाशं हरति, तथा सर्वगुणान् संहरन् मम तेजः प्रकाशितं भविष्यति। न यक्षा, न गन्धर्वाः, न पिशाचा, न राक्षसाः, न किन्नराः, न नराः, लक्ष्मण, सुखं प्राप्स्यन्ति। पश्य लक्ष्मण, मे अस्त्रबाणैः आकाशं संपूर्णं; अद्य त्रिषु लोकेषु सर्वचरैः अगम्यं करिष्यामि।" "ग्रहगणाः निगृहीताः, चन्द्रः निरुद्धः, वह्निवायू नष्टौ, सूर्यप्रभा च छादिता; पर्वतशिखराणि भग्नानि, सरांसि शुष्काणि, वृक्षलतावनानि विनष्टानि, समुद्रः अपि नष्टः। त्रिलोक्यं कालमृत्युसंयुक्तं नाशयिष्यामि; यदि लोकपालाः सीतां मे अक्षतां नापनीयुः।" "एतेनैव क्षणेन सौमित्रे, मम वीर्यं द्रक्ष्यन्ति; न कश्चन भूतो, लक्ष्मण, दिवं गन्तुं शक्नोति। पश्य अद्य, लक्ष्मण, जगत् विक्षिप्तं विकृतं च, बाणैः, ये जीवितैः असह्याः, विदारितम्। मैथिल्याः कृते राक्षसान् पिशाचनश्च नाशयिष्यामि; देवाः अपि मम क्रुद्धबाणबलं द्रक्ष्यन्ति।" "अद्य देवाः द्रक्ष्यन्ति मम बाणान् क्रोधात् मुक्ताः, दीर्घगमिनः; न देवा, न दानवाः, न पिशाचा, न राक्षसाः, शेषिष्यन्ते, यदा मम रोषात् त्र्यलोक्यं विनश्यति; देवदानवयक्षराक्षसानां लोकाः बहुधा पतिष्यन्ति, बाणवृष्ट्या विदार्यन्ते। अद्य एतान् लोकान् बाणैः विध्वस्तान् धर्महीनान् करिष्यामि।" "यदि लोकपालाः मे सीतां नापनीयुः, हृतां वा मृतां वा, यदि मे प्रियां वैदेहीं तादृशीं न दद्युः, अहं समग्रं जगत् त्रैलोक्यं चराचरं विनाशयिष्यामि, बाणैः तर्जयिष्यामि यावत् तां पश्यामि।" एवं उक्त्वा, तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्ते, अधरौ कम्पमानौ; वल्कलं चाजिनं च बध्नन्, जटां च सम्यक् बबन्ध। तस्मिन् अवस्थायाम्, बुद्धिमतः रामस्य शरीरं, क्रुद्धस्य, तदा त्रिपुरविनाशिनः रुद्रस्य इव, दीप्तिमान् बभूव।