राघवस्य युद्धे जयः कस्यापि न सम्भवति, न जातस्य न अजातस्य; इन्द्रप्रमुखैः देवैः अपि स युद्धे दुर्जयः। एवं उक्तः वैदेही, मोहिता मनसा, अश्रूणि स्रावयन्ती, मम प्रति कठोरं वचनम् उवाच। तव मम प्रति भावः सर्वथा पापः; भ्राता नष्टः, अतः त्वं मां न प्राप्स्यसि। भरतस्य संकेतात् त्वं रामं अनुगच्छसि, स दुःखेन आक्रन्दति, तथापि त्वं तं न गच्छसि। त्वं गूढः शत्रुः, स्वार्थाय मां अनुगच्छसि, राघवम् हन्तुम इच्छसि, अतः तं न समीपयासि। एवं उक्तः वैदेह्या, लक्ष्मणः, क्रोधात् नेत्रे रक्ते, अधरं कम्पमानं, आश्रमं त्यक्त्वा निर्गच्छत्। एवं सौमित्रिणा उक्तः, रामः, शोकविह्वलः, भ्रमितः, उवाच—"हे सौम्य, त्वं सीतां विना अत्र आगतः, अयुक्तं कृतवान्। राक्षसाणां प्रति रक्षणे समर्थः इति ज्ञात्वा अपि, मैथिलीं त्यक्त्वा, क्रोधवाक्यैः प्रेरितः अत्र आगतः। तव कृत्येन अहं तुष्टः न अस्मि; मैथिलीं त्यक्त्वा, क्रुद्धायाः स्त्रियाः कठोरं वचनं श्रुत्वा अत्र आगतः। नूनं सीतायाः प्रेरणया, क्रोधेन आविष्टः, मम आज्ञां न अनुसृतवान्। स राक्षसः मम बाणेन हतः—यो मृगस्वरूपेण मां आश्रमात् दूरं निनाय। धनुः आकृष्य, बाणं संधाय, शीघ्रबाणेन तं ताडितवान्; मायाम् त्यक्त्वा, स्वरः क्षीणः, तं राक्षसं कंकणधारीं प्रकटितम्। ताडितः मम बाणेन, दुःखपूर्णं स्वरं कृत्वा, दूरात् भीषणं क्रन्दनं कृतवान्—यस्य कारणेन त्वं मैथिलीं त्यक्त्वा अत्र आगतः।" श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, षष्टितमः सर्गः श्राव्यः। ततः शीघ्रं गच्छन्, रामस्य वामं नेत्रं स्पन्दितम्, स भ्रमितः, कम्पितः, भयेन आक्रान्तः। तानि पुनः पुनः अशुभानि निमित्तानि दृष्ट्वा, "सीता सुरक्षितास्तु" इति पुनः पुनः उवाच। शीघ्रं गत्वा, सीतां द्रष्टुम् उत्सुकः, आश्रमं रिक्तं दृष्ट्वा, गम्भीरं चिन्तितः अभवत्। रघुनन्दनः आश्रमभूमौ सर्वत्र शीघ्रं विचरन्, सर्वत्र दृष्ट्वा। पर्णशालां सीतायाः विना, सौन्दर्यहीनां, शुष्कां, शरद्रुतस्य पद्मसरोवरस्य इव, दृष्टवान्। वृक्षाः अश्रूणि स्रवयन्ति इव, पुष्पाणि, मृगाः, पक्षिणः क्लान्ताः, स्थानं शून्यं, वनदेवताभिः त्यक्तम्। आश्रमं चर्मणि, कुशानि, विक्षिप्तानि, आसनं उल्टितम् दृष्ट्वा, पुनः पुनः विलपितवान्। "सा अपहृता वा, हता वा, नष्टा वा, भक्षितवा, भीता वा वनं प्रविष्टा, अथवा गुप्ता।" "फूलानि वा फलानि संग्रहीतुं गता, पद्मसरोवरं वा, नदीं वा जलार्थं गता।" सर्वशक्त्या वनं अन्वेष्य, प्रिया न दृष्टा; शोकात् नेत्रे रक्ते, श्रीमान् उन्मत्तवत् विचरन्। वृक्षात् वृक्षं, पर्वतान्, नदीन्, गच्छन्, रामः शोकसागरं निमग्नः विलपन् विचरति। "हे कदम्बवृक्ष, सीतां दृष्टवान् किम्? या कदम्बवृक्षान् प्रियं करोति, यदि जानासि, तस्याः मुखं वर्णय।" "यदि दृष्टवान्, या कोमलपर्णा, पीतवासना, हे बिल्ववृक्ष, तस्याः स्तनौ बिल्वफलसमानौ, तां कथय।" "हे अर्जुनवृक्ष, तां जानकीं कथय, या अर्जुनवृक्षान् प्रियं करोति; जीवति वा न जीवति वा।" "नूनं वृक्षाः मैथिल्याः जानन्ति, या वृक्षतुल्यजघना; अयं वृक्षः लता, पत्रैः, पुष्पैः, शोभते।" "यथा मधुकरैः स्तुतः, हे तिलकवृक्ष, तिलकप्रियां जानासि नूनम्।" "हे अशोकवृक्ष, शोकनाशक, मम मनः दुःखेन पीडितम्; शीघ्रं तव नामं सत्यं कुरु, मम प्रियायाः दर्शनं दत्तुम्।" "यदि दृष्टवान्, हे तालवृक्ष, तस्याः स्तनौ तालफलसमानौ, तां शोभनां कथय, यदि मयि दया अस्ति।" "यदि दृष्टवान्, हे जम्बुवृक्ष, या जम्बुनदगोल्डसमानवर्णा, यदि जानासि, तां प्रियां निर्भयम् कथय।" "हे कर्णिकारवृक्ष, शोभनं पुष्पितः, यदि कर्णिकारप्रियां दृष्टवान्, तां धर्मज्ञां कथय।" रामः, कीर्तिमान्, आम्र, निप, महाशाल, कटहल, कुरव, धव, दाडिमवृक्षान् समीपं गत्वा, अन्वेषणं कृतवान्। ततः वनं विचरन्, रामः बकुल, पुन्नाग, चन्दन, केतकवृक्षान् अपि पृच्छन्, उन्मत्तवत् प्रकटितः। "हे मृगाः, जानासि वा मैथिलीं, या मृगनेत्रा? या मृगदृष्टिः, मृगैः सह अस्ति किल।" "हे गज, यदि दृष्टवान्, या गजस्कन्धसमानजघना, तां जानासि, तां कथय, हे गजेन्द्र।" "हे व्याघ्र, यदि दृष्टवान्, या चन्द्रसमानमुखा, मैथिलीं निर्भयम् कथय; त्वं भयभीतः न भव।" "किमर्थं धावसि, हे प्रिये? नूनं दृष्टा; हे पद्मनेत्रे, वृक्षान् अन्वेष्य, किमर्थं न प्रत्युत्तरं ददासि?" एवं रामः, शोकविह्वलः, प्रियायाः अन्वेषणेन वनं विचरन्, वृक्षान्, मृगान्, गजान्, व्याघ्रान् पृच्छन्, सर्वत्र विलपन्, सीतायाः दर्शनाय आकाङ्क्षन्, दुःखसागरं निमग्नः।