तदा वैदेही रावणस्य समीपे स्थित्वा, धर्मपत्नी धर्मात्मनः पतिव्रता सत्यम् उवाच — “यथा यज्ञवाटिका द्विजातिभिः मन्त्रैः संस्कृता, पात्रोपकरणैः शोभिता, चाण्डालेनापि मध्ये स्थापिता न शक्या दूषयितुं, तथैव अहम् अपि धर्मिणः पतिव्रता सत्यव्रता त्वया दुष्ट राक्षस न स्प्रष्टुं शक्या। यथा हंसः पद्मवनमध्ये क्रीडन्, सरसीषु गुड्गुडायमानाम् बकपक्षिणीं न जानाति, तथैव अहम् अपि तव गम्ये नास्मि। इदं शरीरं निर्जीवम्; यथा इच्छसि, बन्धय वा, हन्य वा। न शरीररक्षा न प्राणरक्षा मम कार्यम्, हे राक्षस। किंतु पृथिव्यां कुलधर्मत्यागः मया न कदापि साध्यः।” एवं क्रुद्धा वैदेही कठोराणि वाक्यानि प्रोवाच। ततः जानकी रावणं प्रति न किञ्चित् अपरं वदामास, तस्याः कठोराणि रोमाञ्चनानि वचनानि श्रुत्वा। तदा रावणः सीतायै भयावहानि वाक्यानि उवाच — “शृणु मे वचनानि, मैथिलि सुन्दरी! द्वादशमासान् यावत्। यदि तस्मिन्न् काले माम् न उपैष्यसि, प्रिये, तर्हि मम पाकशालायाम् भक्ष्यार्थम् त्वां खण्डयिष्यन्ति राक्षसाः।” एवं तीक्ष्णवचनं उक्त्वा, रावणः शत्रूणां शत्रुः क्रुद्धः राक्षसीः सम्बोधयामास। ततः ताः विकृतदर्शना भीमदर्शनाः रुधिरमांसभोजिन्यः राक्षस्यः तां अभिमानिनीं मैथिलीं निग्रहीतुम् उद्युक्ताः। रावणस्य आज्ञया ताः भीषणरूपाः राक्षस्यः अञ्जलिं कृत्वा मैथिलीं परिवव्रुः। तदा रावणः, भूमिं पदैः कम्पयन्, ताः उवाच — “आशोकवने मध्ये मैथिलीं नयन्तु; तत्र तां रक्षितुं, गुह्यां परिवृत्य, युष्माभिः कार्यम्। तत्र भीषणैः उपायैः, सौम्यैः च वचोभिः, गजवधूमिव तां वशीकुरुत।” रावणस्य आज्ञया ताः राक्षस्यः मैथिलीं आदाय आशोकवनं प्रति जग्मुः। स आशोकवनः सर्वकामफलद्रुमैः परिवृतः, नानाफलपुष्पैः विभूषितः, मदोत्कटविहङ्गैः नित्यं कूजितः। तत्र जनकात्मजा मैथिली दुःखेन पीडिता राक्षसीनां वशं ययौ, यथा हरिणी व्याघ्रयूथमध्ये। सा दुःखातुराभूत्वा शान्तिं न लेभे, यथा जाले बद्धा भीता हरिणी। तत्र ताः विकृतलोचनाः राक्षस्यः ताम् उग्रैः भयवचनैः पीडयन्त्यः, सा पतिं लक्ष्मणं च स्मरन्ती, शोकभयार्त्ता मूर्च्छिता बभूव। इत्येवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आरण्यकाण्डे सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। तत्र रामः शीघ्रं मारीचं मायामृगवपुषं स्वच्छन्दगामिनं जघान, ततो मार्गे प्रत्यावृत्तः। मैथिलीदर्शनकाङ्क्षी शीघ्रं प्रत्यागतः, तदा तस्य पृष्ठतः क्रूरस्वरः काकः शब्दं कृतवान्। तं भीषणं रोमाञ्चनं शब्दं श्रुत्वा, रामः संशयं प्रपेदे, तम् अर्थं विचिन्त्य उवाच — “अहो, अयं काकस्य शब्दः पापसूचकः; वैदेही कुशलिनी भूयात्, राक्षसैः अप्रपीडिता। यदि लक्ष्मणः मम स्वरम् आचरितं मारीचेन मायामृगेण श्रुत्वा, मैथिलीं परित्यज्य, शीघ्रं मम समीपम् आगमिष्यति। नूनं राक्षसाः सीतावधायै इच्छन्ति; तं मृगं रूपं कृत्वा माम् आश्रमात् दूरं नीतवन्तः। तत्र मारीचः मम बाणेन विद्धः, 'हा लक्ष्मण, हतोऽस्मि' इति उच्चैः शब्दं कृतवान्। तत्र मया त्यक्तौ तौ वनवासिनौ कुशलिनौ भूयाताम्; जनस्थानकारणात् अहम् राक्षसानां शत्रुः अभवम्। अद्य बहवः भीषणा अपशकुनाः दृश्यन्ते; एवं चिन्तयन् रामः काकस्य शब्दं पुनः शुश्राव। ततः शीघ्रं प्रत्यावृत्तः, आत्मवान् रामः आश्रमं प्रति प्रस्थितः, राक्षसेन मायामृगवपुषा आत्मानं दूरं नीतम् इति स्मरन्। चिन्तया व्याकुलः रामः जनस्थानं प्रत्यागच्छन्, तस्य दुःखितस्य समीपे वन्यपक्षिणः मृगाश्च समेता, तस्य दुःखं अन्वभवन्। ते तं महात्मानं वामभागे स्थित्वा, भीषणा शब्दान् अकुर्वन्; तान् अपशकुनान् दृष्ट्वा, रामः शीघ्रं स्वाश्रमं प्रत्युत्पत्य गच्छन्। तत्र सः लक्ष्मणं समीपं आगतम् अपश्यत्, तस्य तेजः शिथिलम्, दुःखितः च। सः रामं नातिदूरे आगतः। तदा रामः स्वयं दुःखितः भ्रातरं दुःखितं समुपस्थितम् आलोक्य, लक्ष्मणं परुषैः मधुरैः च वाक्यैः शुश्रूषमाणः उवाच। “अहो लक्ष्मण, त्वया राक्षसाकुलं वनं सीतां परित्यज्य आगतम्, एष दोषः। त्वं सौम्य, सीतां परित्यज्य आगतः — कुशलम् अस्तु! न तु संशयं मम — जनकात्मजा, सा किल, नष्टा वा, राक्षसैः वा भक्षिता; केवलं अमंगलानि लक्षणानि मम पुरतः दृश्यन्ते। हे लक्ष्मण, किम् अपि चिन्हं वयं जनकात्मन्याः जीवितस्य प्राप्स्यामः?” एवं रामस्य दुःखमिश्रितं चिन्तनं, मैथिल्याः दुःखकथां, राक्षसीनां भीषणान् उपक्रमान्, लक्ष्मणस्य आगमनम् च, सर्वं तत्र प्रवृत्तम्।