सर्वं तु रावणस्य दुश्चरितं दृष्ट्वा, वैदेही तम् उग्रराक्षसं क्रुद्धा प्रति उवाच—"दुष्ट राक्षस, मां आक्रम्य तव कालः प्राप्तः, येन त्वं, राक्षसाः च, अन्तःपुरं च सर्वं विनश्यिष्यति। यथा यज्ञकुण्डं पात्रैः स्रुचः च भूषितं, द्विजैः मन्त्रैः विशुद्धं, मध्येस्मिन्यज्ञे अपि चाण्डालेन अपवित्रं कर्तुं न शक्यते, तथैव धर्मपत्नी पतिव्रता अहं, दृढव्रता, त्वया दुष्ट राक्षस स्प्रष्टुं न शक्या। यथा हंसः नित्यं पद्मिनीषु विहरन्, तृणे लीनां बकपक्षिणीं न पश्यति, तथैव अहम् अपि तव अगोचरा। एष मे शरीरं जडमिव, यथेष्टं बद्ध्वा वा हन्य वा, न मम शरीरस्य जीवनस्य वा रक्षणं कार्यं, हे राक्षस। किं तु पृथिव्यां कीर्तिं परित्यक्तुं न शक्या।" एवं सती वैदेही कोपेन कठोराणि वचनानि उवाच। ततो जनकात्मजा रावणं प्रति अन्यद् वचनं न उवाच, तस्याः वाक्यानि कठोराणि रोमाञ्चनानि च आसन्। तदा रावणः सीतां भयावहानि वचनानि उवाच—"शृणु मैथिलि, वदामि ते द्वादशमासान्। यदि त्वं मम समीपं न आगमिष्यसि, वरवर्णिनि, तदा मम पाकशालायाम् पाचकाः त्वां खण्डशः कृत्वा प्रातःकाले भक्षयिष्यन्ति।" एवं कठोरं वचनं उक्त्वा, शत्रूणां शत्रुः रावणः क्रोधात् राक्षसीः प्रति उवाच—"इमाः विकृतदर्शनाः, भयावहाः, मांसशोणितभक्ष्याः राक्षस्यः, शीघ्रं अस्याः गौरवं अपकुर्युः।" तस्य आज्ञया ताः भीषणरूपाः राक्षस्यः, अञ्जलिं कृत्वा, मैथिलीं परिवव्रुः। अथ रावणः, भूमिं पदैः कम्पयन्, ताः राक्षसीः उवाच—"माथिलीं अशोकवनिकामध्ये नयत, तत्र तां छन्नां रक्षितव्यां भवतु। तत्र भयानकैः तर्जनैः, सौम्यैः च वाक्यैः, इमां मिथिलात्मजां दन्तिन्यां यथा निगृह्णीयात् तथैव निगृह्णीत।" एवं रावणस्य आज्ञया ताः राक्षस्यः मैथिलीं अशोकवनिकां निनयुः। सा वनिका सर्वकामफलद्रुमैः, नानाविधैः पुष्पफलैः, मदोत्कटैः पक्षिभिः च नित्यं सेविता आसीत्। तत्र जनकात्मजा मैथिली, शोकाभिभूता, ताभिः राक्षसीभिः परिवृता, मृगीव व्याघ्रयोः मध्ये न्यपतत्। महता शोकाग्निना दग्धा सा मैथिली, जाले बद्धा हरिणीव, शान्तिम् न लब्धवती। तत्र ताः विकृतलोचनाः राक्षस्यः ताम् उग्रेण तर्जनेन पीडयन्त्यः, सा मैथिली पतिं लक्ष्मणं च स्मरन्ती, भयशोकाभ्याम् मूर्च्छिता अभवत्। इति श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, सप्तपञ्चाशत्तमः सर्ग आरभ्यते। तत्र रामः शीघ्रं मारीचं मृगरूपिणं, कामरूपिणं, जघान; ततः पन्थानं प्रतिपद्य मैथिलीं द्रष्टुम् उद्यतः अभवत्। तस्मिन् समये, तस्य पृष्ठतः क्रूरस्वरेण शृगालः व्याहरत्। तं भीषणं रोमाञ्चनं शब्दं श्रुत्वा, रामः सन्देहं चकार—"हन्त, अयं शृगालस्य शब्दः पापसूचकः, वैदेही राक्षसैः अनभिभूता अस्तु। यदि लक्ष्मणः मम स्वरमिव मारीचेन मृगरूपेण कृतं तं शब्दं श्रुत्वा, मैथिलीं त्यक्त्वा शीघ्रं मम समीपं आगमिष्यति।" "नूनं राक्षसाः सीतावधायै मृगरूपेण मां आश्रमात् अपास्य, दूरं नीतवन्तः। मारीचः मम बाणेन हतः, 'हा लक्ष्मण, हतोऽस्मि' इति उच्चैः व्याहरत्। तौ द्वौ वनमध्ये मया त्यक्तौ कुशलं स्यात्, जनस्थानकारणात् अहं राक्षसानां शत्रुः अभवम्। अद्य बहूनि भीषणानि निमित्तानि दृश्यन्ते।" इति चिन्तयन् रामः तं शृगालस्य शब्दं पुनः श्रुत्वा, शीघ्रं प्रत्यागच्छन्, राक्षसेण मृगरूपेण आत्मानं दूरं नीतमिति मनसि चक्रे। राघवः चिन्तायुक्तः जनस्थानं प्रत्यागच्छन्, तं शोकसन्तप्तं दृष्ट्वा, वनचराः पक्षिणः च तं समाश्रित्य दुःखिताः अभवन्। ते तम् वामभागे स्थापयित्वा, भीषणस्वरं कृत्वा, राघवस्य स्वाश्रमं प्रति शीघ्रं गन्तुम् उद्युक्ताः। तदा सः लक्ष्मणं समीपं आगच्छन्तं, मलिनवर्णं दृष्ट्वा, स्वयं दुःखितः सन्, दुःखितं भ्रातरं अपि तद्वद् अपश्यत्। तदा रामः, दुःखार्तः सन्, लक्ष्मणं समीपं आगतम् उपालभत्—"हा लक्ष्मण, वनमध्ये राक्षसैः पीडितायाः सीतायाः परित्यागः तव दोषः। त्वं सौम्यः सन्, सीतां त्यक्त्वा अत्र आगतः, सर्वं कुशलं स्यात्। न सन्देहः—जनकात्मजा सा वा नष्टा, वा राक्षसैः विपिने भक्षिता, यतः केवलं अशुभानि निमित्तानि मम पुरतः दृश्यन्ते।" एवं वाल्मीकिरामायणस्य अरण्यकाण्डे, रावणसीता संवादः, सीतायाः अशोकवनिकायां गमनं, रामस्य दुःखमिश्रितः प्रत्यागमनः, लक्ष्मणस्यापि आगमनं च क्रमशः अभवत्।