रावणस्य तदा सिता क्रुद्धया वाचा प्रत्यभाष्य तं दुष्टं राक्षसम्, ‘‘देवैरपि दानवैर्वा त्वं यदि अभेद्यः स्याः, तथापि, रावण, एवं महद् वैरं कृत्वा तस्मात् न जीवन् मोक्ष्यसे। स महाबलः राघवस्तव शेषजीवनस्य अन्तः भविष्यति; यथा पशुः यूपमुपनीयते, तस्य जीवितस्य प्राप्तिरपि दुर्लभा, तथैव तवापि। यदि रामस्त्वां क्रुद्धेनेव नेत्रेण पश्येत्, तदा त्वं, राक्षस, अद्य एव रुद्रेण कामदेव इव दग्धः स्याः। यो चन्द्रमपि नभसो नयेत्, तं विनाशयेत्, अथवा सागरं शोषयेत्, केवलं स एव सीतां मोक्तुं शक्नुयात्। त्वं तु मृत एव, हृतश्रीः, हृतबलः, हृतेन्द्रियः; तव कारणेन लङ्का विधवा भविष्यति। एष पापकृत्यं न तव सुखाय; मां पतिसकाशात् बलात् हृत्वा, तं मम पतिं ममात् पृथक् कृत्वा, त्वया न किञ्चिद् शुभं प्राप्स्यते। मम पतिः, तेजस्वी महाबलश्च, दिव्यबलसमन्वितः, निर्भयः दण्डकारण्ये स्ववीर्येण वसति। स त्वां रणभूमौ शरवर्षेण देहे पतयन्, तव बलं तेजो दर्पं मदं च हरेत्। यदा प्राणिनां विनाशकालः कालप्रेरितः आगच्छति, तदा जनाः, दैववशात्, प्रमत्ताः कर्मसु भवन्ति। मां पीडयित्वा, तव कालः प्राप्तः, पाप राक्षस, स्वस्य राक्षसानां च, अन्तरपुरस्य च विनाशाय। यथा यज्ञमण्डपः पात्रैः स्रुवैश्च भूषितः, द्विजैः मन्त्रैः संस्कृतः, चाण्डालेनापि मध्ये स्थितः न लङ्घयितुं शक्यः, तथा धर्मपत्नी धर्मिष्ठस्य पतिव्रता च अहं, त्वया पाप राक्षस, न स्पृष्टुं शक्या। हंसीव पद्मवनमध्ये क्रीडती, कदाचित् शुष्कवने निलीनां बकुलकां न पश्यति, तथाहं तव अगोचरा। इदं शरीरं जडमेव; यथेष्टं बन्धय वा हन्य वा; न मम शरीरस्य नापि प्राणस्य रक्षणं कर्तव्यम्, हे राक्षस। किं तु, कीर्तिं पृथिव्यां त्यक्तुं न शक्नोमि। एवं उक्त्वा वैदेही क्रुद्धया तीक्ष्णवचनानि व्याहरत्। एतदनन्तरं जनकात्मजा रावणं प्रति न किञ्चित् अपि अवदत्, तीक्ष्णानि रोमाञ्चकराणि च वचनानि उक्त्वा। ततः रावणः सीताम् भयप्रदं वचनं उवाच— ‘‘शृणु मैथिलि, मम वचनानि शोभने, द्वादशमासान्। यदि तस्मिन्काले त्वं माम् नाभिगच्छसि, सुहासिनी, तर्हि मम पाचकाः त्वां प्रातःकाले खण्डयिष्यन्ति।’’ एवं तीक्ष्णवचनानि उक्त्वा रावणः, रिपूणां रिपुः, राक्षसीः क्रुद्धः संबोधयामास। ‘‘इमाः राक्षस्यः, विकृताननाः, भयङ्करदर्शनाः, मांसशोणितभक्ष्याः, तस्याः मानं विनयिष्यन्ति।’’ तस्याज्ञया ताः घोररूपाः, विकटदर्शनाः राक्षस्यः, अञ्जलिपुटाः मैथिलीं पर्यवारयन्। तदा रावणः, भीषाणः, भूमिं पदैः प्रातपतन्, राक्षसीः इदं वचनं उवाच— ‘‘आशोकवनिकामध्ये मैथिलीं नयत; तत्र तया रक्षितव्या, गुह्यया, युष्माभिः परिवृता। तत्र तां मिथिलात्मजां तिक्ष्णैः भयवचनैः, पुनश्च सौम्यवाक्यैः, यथा दन्तिन्याः वन्या निगृह्यते, तथा निगृह्णीत।’’ रावणस्य आज्ञया ताः राक्षस्यः मैथिलीं गृहीत्वा आशोकवनिकाम् अगच्छन्। सा वनिका सर्वकामफलद्रुमैः परिवृता, नानाफलपुष्पैः शोभिता, सदा मदगन्धिभिः पक्षिभिः सेव्यमाना आसीत्। तत्र जनकात्मजा मैथिली, शोकाभिहता, राक्षसीनां वशे अगच्छत्, मृगीव व्याघ्राणां मध्ये। सा जनकात्मजा महतीं शोकवेदना उपगम्य, न शान्तिम् अविन्दत्, यथा भीता मृगी पाशबद्धा। तत्र सा मैथिली, विकृताक्षिभिः ताभिः राक्षसीभिः तीक्ष्णवचनैः ताड्यमाना, प्रियं पतिं भ्रातरं च स्मृत्वा, भयशोकाभ्यां संतप्ता, संविग्ना अभवत्, न च किञ्चित् सुखं लेभे। शृणु, इदानीं वाल्मीकिना रचितस्य श्रीरामायणस्य, अरण्यकाण्डस्य सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः। तत्र रामः शीघ्रं मारीचं मृगरूपिणं, कामरूपिणम्, बाणेन हत्वा, पुनः शीघ्रं पथ्यम् प्रतिनिवृत्तः। स मैथिलीं द्रष्टुम् उत्सुकः शीघ्रं यावत् प्रतिपद्यते, तावत् तस्य पृष्ठतः क्रूरस्वरः काकः अत्यन्तं विकृतं निनादम् अकरोत्। तं भीषणं रोमाञ्चकरं शब्दं श्रुत्वा रामः संशयं जगाम, काकस्य निनादस्य कारणं चिन्तयामास। ‘‘हन्त, अयं काकस्य शब्दः पापस्य निमित्तं इव; वैदेही कुशलिनी अस्तु, राक्षसैः नापि पीड्यताम्।’’ ‘‘यदि सौमित्रिः अपि तं शब्दं शृणोति, यं मारीचः मम स्वरं अनुकरणं कृत्वा मृगरूपेण उत्पादितवान्— तर्हि सौमित्रिः तं स्वरं श्रुत्वा मैथिलीं परित्यज्य शीघ्रं मया प्रेषितः मम समीपं आगमिष्यति। नूनं राक्षसाः सीतायाः वधम् इच्छन्ति; मृगमिव भूत्वा माम् आश्रमात् दूरं नीतवन्तः। मां दूरं नीत्वा मारीचः मम बाणेन हतः, ‘हा लक्ष्मण, मया हतः’ इति चक्रन्द। यौ तौ वने मया परित्यक्तौ, तयोः कल्याणं स्यात्; जनस्थानकारणात् अहं राक्षसानां शत्रुः अभवम्। अद्य बहूनि भीषणानि अपशकुनानि दृश्यन्ते; एवं चिन्तयन् रामः तं काकस्य निनादं शुश्राव।