रावणस्य गोदाम् उपविष्टा वैदेही, दुःखशोकसमाकुला, तं राक्षसराजं सान्त्वयन्ती अधोवाच — “स्वस्य हितं कुरु, रावण! मां विमोचय। मम पतिः, तव अधर्मेण कृतविग्रहः, भ्रातृसहितः, तव विनाशं करिष्यति। यदि मां न विमोचयसि, स तव नाशं निश्चितं करिष्यति; यत् तव बलात्कारेण मां हर्तुं यः निश्चयः, तेन एव त्वं विनष्टः भविष्यसि। तव निश्चयः, दुष्ट, व्यर्थः भविष्यति; अहं, देवैः तुल्यं पतिं न पश्यन्ती, शत्रोः वशे दीर्घकालं जीवितुं न शक्नोमि। शत्रोः अधीनायाः, पतिं विना, मम जीवितं दीर्घकालं न स्थास्यति; नूनं त्वं स्वस्य हितं न पश्यसि। मृत्युकाले यथा पुरुषः अनर्थं अन्विच्छति, तथा सर्वे मृत्युप्राप्ताः स्वस्य हितं न पश्यन्ति। अहं त्वां पश्यामि, मृत्युपाशेन ग्रीवायाम् बद्धम्; तथा अपि, अत्र भीषणे क्षणे, त्वं भयम् न जानासि, निशाचर। स्पष्टं, त्वं सुवर्णमयाः वृक्षाः पश्यसि, वैतरणीं च नदीं, रक्तप्रवाहिनीं। तथा त्वं शस्त्रपत्रवनं, तापितसुवर्णपुष्पं, श्रेष्ठवैदूर्यपरिच्छदं च पश्यसि। तीक्ष्णकण्टकयुक्तं साल्मलिवृक्षं अपि त्वं द्रक्ष्यसि; महात्मनः एतादृशं कर्म कृत्वा, तस्य फलात् न मोक्ष्यसे। दीर्घकालं त्वं न स्थास्यसि, विषं पानमिव, निर्दय; कालपाशेन बद्धः, रावण, यः न बाध्यते। मम पतिं विना, भ्रातरं विना, युद्धे, क्षणमपि शान्तिं क्व गमिष्यसि? येन चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः हताः; स वीरः रघुनन्दनः, सर्वास्त्रविद्, महाबलः, कथं विफलः भविष्यति? स त्वां तीक्ष्णैः शरैः न हन्यात्, अपि तु तव प्रिया भार्या हृताः; इत्येवम्, वैदेही, रावणस्य गोदाम् उपविष्टा, भयशोकसमाकुला, दारुणं विलपन्ती, कठोराणि वचनानि व्याहरत्। ततः, वैदेही, अत्यन्तदुःखिता, बहूनि वचनानि उवाच; सा तेजस्विनी, दारुणं विलपन्ती, रावणेन बलात् गृहीता, यत्नं कुर्वती, अंगानि कम्पयन्ती। अरण्यकाण्डस्य चतुर्दशसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। सा वैदेही, रावणेन अपहृता, रक्षां न पश्यन्ती, पर्वतशिखरे पञ्च श्रेष्ठवानरान् ददर्श। तेषु मध्ये, विशालाक्षी सा, उत्तमवपुषी, सुवर्णसदृशं पीतवाससं धारयन्ती, शुभाभरणैः भूषिता। सा वस्त्रं विसृज्य, रामाय वार्तां दातुं तेषां मध्ये अभरणानि च विसृज्य। रावणः, दशग्रीवः, तस्याः कर्म न अवदद्, उद्वेगात्; सा विशालाक्षी सीता, तेषां कपीनां पिङ्गाक्षाणां दृष्ट्या निरीक्षिता। ततः श्रेष्ठवानराः सीतां विलपन्तीं ददृशुः; रावणः पम्पासरः लङ्घयित्वा, लङ्कानगरं प्रति जगाम। राक्षसराजः, रोदन्तीं मैथिलीं आदाय, प्रहृष्टः, आत्मनः विनाशाय अपहृत्य प्रववर्त। स ताम् गोदाम् उपविष्टां, तीक्ष्णदंष्ट्रसर्पः इव, वनानि, नदीनि, पर्वतानि, सरांसि च लङ्घयामास। स शीघ्रं, धनुषः निष्क्रान्तबाणमिव, वरुणालयं, मकरग्रहाश्रयम्, जगाम। नदीनां आश्रयं प्राप्य, समुद्रं लङ्घयामास; तस्य उद्वेगात् तरङ्गाः प्रतिहता, मत्स्यनागान् निवार्य। सा वैदेही अपहृता, वरुणालयं दृष्ट्वा, दिव्यगन्धर्वैः आकाशे शब्दः अभूत्। सिद्धाः ऊचुः — ‘दशग्रीवस्य अन्तः अयम्’; रावणः यत्नं कुर्वन्तीं सीतां गोदाम् उपविष्टां कृतवान्। स लङ्कानगरं प्रविष्टः, यः तस्य आत्मनः मृत्युरूपः आसीत्; लङ्कां, सुविस्तीर्णमार्गां, आसन्नः। स स्वं अन्तःपुरं प्रविष्टः, सुरक्षितपरिखं, विशालम्; तत्र सीतां, श्यामलोचनां, शोकविह्वलां स्थापयामास। रावणः तां सीतां तत्र बद्धवान्, यथा मायः मायासुरि अपहृत्य। ततः दशग्रीवः भीमदर्शनीय राक्षसीभ्यः उवाच — “अनुमत्यां विना, न कश्चन नरः न स्त्री सीतां पश्येत्। मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, वस्त्राणि, आभरणानि — यत् इच्छति, मम आज्ञया तस्याः दत्तव्यम्। यदि कश्चित् वैदेह्याः प्रति अप्रियं वचनम् उवाचेत् — अज्ञानात् वा, ज्ञानात् वा, तस्य जीवितं मम प्रियं न भविष्यति।” इत्येवम् उक्त्वा, बलवान् राक्षसराजः, अन्तःपुरं निर्जगाम, किम् कर्तव्यं चिन्तयन्। स अष्ट राक्षसान्, बलिनः, मांसभक्षान् ददर्श। तान् दृष्ट्वा, महाबलः, वरदानमोहितः, तेषां वीर्यं बलं च प्रशंसन्, इदं वचनम् उवाच — “नानायुधैः युक्ताः शीघ्रं गच्छत; जनस्थानं, यत्र खरः आसीत्, यत्र राक्षसाः विनष्टाः। तत्र जनस्थाने, रिक्ते, निर्हरिते, निर्भयाः, स्वबलं आश्रित्य, स्थित्वा। तत्र महान् बलवान् सैन्यः आसीत्, दूषणखरसहितः; तं रामशरैः युध्ये विनष्टम्। तस्मात् मम अपूर्वः कोपः उत्पन्नः, धैर्यं अतीत्य, रामे प्रति घोरः शत्रुत्वम्। तं शत्रुत्वं रामे, महाशत्रौ, व्याहरितुम् इच्छामि; न शान्तिम् लप्स्ये, शत्रुं यावत् न हन्याम्। खरदूषणघ्नं रामं हत्वा, शान्तिम् प्राप्स्यामि, यथा दरिद्रः धनलाभे।” एवं रावणस्य अधर्मकृत्यं, सीतायाः दुःखम्, तस्य राक्षससैन्यस्य विनाशः, लङ्कानगरप्रवेशः, सीतायाः राक्षसीभिः रक्षणम्, रावणस्य शत्रुत्वनिश्चयः च, महर्षेः वाल्मीकिना रामायणस्य अरण्यकाण्डे विस्तरेण वर्णितम्।