तदा वैश्रवणभ्रातुः शिरसि सुरभिपुष्पवृष्टिः पपात, यथा शुद्धतारामालिका महती मेरुशिखरे स्रवेत्। तस्याः वैदेह्याः पादात् रत्नभूषितं नूपुरं विद्युत्प्रभं भूमौ पतितम्। सा वैदेही, तरुणपल्लवैः अङ्गानि रक्तीकृता, तं कृष्णाङ्गं राक्षसराजं विभूषयन्ती, यथा सुवर्णमेखला गजेऽन्तःपुरस्थे शोभां ददौ। वैश्रवणस्य भ्राता आकाशमाविश्य, स्वप्रभया द्युतिमतीं सीतां महाशिखामिव दीप्तां गगने जग्राह। तस्या भूषणानि, अग्निसदृशप्रभाणि, पतित्वा भूमौ शब्देन च निपेतुः, यथा क्षीणतारागणाः नभसः पतन्ति। तस्या हारः, ताराधिपप्रभः, उरःस्थलात् स्रंसमानः पतन् गङ्गेव दिवः पतितः प्रभया स्फुरन् ददृशे। तदा शाकिनः पादपाः, अमङ्गलवातैः शिरोभागेषु कम्पिताः, नानाविहगसमाकीर्णाः, "मा भैः" इति शब्दयन्त इव सन्तः। कमलानि, विकीर्णपुष्पाणि, मीनमकरादयश्च भयाकुलाः, निराशां सखीमिव मैथिलीं विलपन्त इव बभूवुः। सिंहव्याघ्रमृगपक्षिणः सर्वतः समागत्य, कोपात् सीताया छायामन्वधावन्। पर्वतानि, निर्झरमुखानि, शिखरहस्तानि, "हा हा" इति रुदन्ति इव सीतायाः हरणे सन्दृश्यन्ते। वैदेह्याः ह्रियमानायाः दृष्ट्वा, सूर्यः संतप्तः सव्यसनीव, स्वदीप्तिं जहाति स्म, पाण्डरमण्डलः सञ्जातः। यत्र रावणः रामस्य वैदेहीं हरति, तत्र न धर्मः, न सत्यम्, न शीलम्, न दया; एवं सर्वे भूतगणाः समवेत्य विललापुः, भयाकुलमुखाः, शिशवः क्रन्दन्तः। वनदेवताः, कम्पिताङ्ग्यः, सशङ्कविस्मितलोचनाः पुनः पुनरवलोकयन्त्यः तस्थुः। सीतां दुःखिताम्, "राम, लक्ष्मण" इति मधुरया वाचा क्रोशन्तीं दृष्ट्वा—दशग्रीवः ताम् अवलोकयन्, विस्रस्तकेशाभरणां, भूमौ पुनः पुनः पश्यन्तीं, स्वविनाशाय जग्राह। सा रम्या शुद्धस्मिता मैथिली, बान्धवहीना, रामलक्ष्मणयोः पृष्ठतः निरीक्षन्ती, भीतेन मनसा, विवर्णमुखी बभूव। शृणुत, श्रीवाल्मीकि रामायणेऽरण्यकाण्डे त्रिपञ्चाशत्तमे सर्गे कथा प्रवर्तते। तत्र रावणं व्योम्नि पतन्तं दृष्ट्वा, जनकात्मजा मैथिली, महतीं शोकव्यथां प्राप, भीतिसन्तप्तहृदया बभूव। साऽपि सीता, कोपशोकबाष्परक्तलोचना, राक्षसेन्द्रं विकृतलोचनं रावणं, ह्रियमानापि, शोकार्ता वचनमुवाच— "न लज्जसे, दुष्ट, रावण! एकां मामपहरन्, चौरवत् पलायसे। निश्चितमेव त्वमेव, कपटनयेन मृगरूपधारणेन, मम पतिं दूरं नीत्वा, मामप्सितवान्। योऽपि मां रक्षितुमुत्थितः, स जटायुः, पितृसखः, सापि त्वया हतः। धन्यं ते बलं दृश्यते, राक्षसाधम, यत् नामोच्चारयित्वापि, मां न युद्धेन विजितवान्। कथं न लज्जसे, परदारहरणं कृत्वा, पापकर्मन्, गूढेन च? लोकेषु पुरुषाः तव कर्म निन्दन्ति, क्रूरं, अधार्मिकं, वीर्यगर्वितस्य च। धिक् ते वीर्यं, धिक् शीलं, यदिदं कृतवान्, कुलस्य ते लज्जां जनयति—किं वदामि। किं करोमि, त्वं शीघ्रं पलायसे; तिष्ठ क्षणमपि, पुनर्न प्रतियास्यसि। न त्वं सैन्येनापि, तयोः राजपुत्रयोः समीपे, क्षणमपि जीवितुमर्हसि। न त्वं तयोः शरस्पर्शं सहितुं समर्थः, यथा पक्षी वह्निस्पर्शं वनान्तरे न सहते। कुरु हितं स्वस्य, रावण, मां विमुञ्च; कोपितः मे पतिः भ्रात्रा सहितः तव विनाशं करिष्यति। यदि मां न मुञ्चसि, स ते विनाशं करिष्यति, यत् यत्नेन त्वं मां बलात् गृहीत्वा गन्तुमिच्छसि, तेनैव त्वं नश्यसि। ते यत्नः, पाप, व्यर्थः; न हि अहं देवरूपस्य पतिं अदृष्ट्वा, शत्रुभावेन जीवितुं शक्नोमि। नाहं शत्रुशासनया, पतिं विना, चिरं जीवितुं शक्नोमि; न हि त्वं स्वहितं पश्यसि। यथा मरणकाले पुरुषः अहितमेव सेवते, एवं मृत्युप्राप्ताः स्वहितं न पश्यन्ति। द्रष्टुमिच्छामि त्वां, मृत्युपाशेन कण्ठे बद्धं; इदानीं त्वं, रात्रिचर, भयमपि न वेत्सि। स्पष्टं त्वं सुवर्णमयान् वृक्षान् पश्यसि, रक्तस्रोतसम् वैतरणीं च घोराम्। पश्यसि च त्वं, रावण, तिक्तपत्रवनं, तप्तसुवर्णपुष्पं, वैडूर्यच्छदं च। तीक्ष्णशाल्मलिवृक्षं लोहकण्टकसंछन्नं च द्रक्ष्यसि; तादृशं कर्म कृत्वा महात्मनि, न त्वं तस्य फलात् मोक्ष्यसे। न त्वं चिरं स्थातुमर्हसि, विषं पीत्वेव, निर्दय; कालपाशेन बद्धोऽसि, रावण, स निवारयितुं न शक्यते।" एवं सा सीता, रावणहस्ते ह्रियमाणा, शोकभीतिपरिप्लुता, धर्मनियमविरुद्धं तद् दुःखमपि सहमाना, रामलक्ष्मणयोः स्मरणेन, स्वधैर्यं प्रकटयन्ती, तम् अधर्मपरायणं रावणं शप्तुम् आरब्धा।