रामस्य वियोगेन दुःखिता सीता वनमध्ये "राम! राम!" इति उच्चैः क्रन्दन्ती तत्र मृत्युसमः रावणः तां केशेषु गृहीत्वा जीवनस्य अन्ताय इव अपहरत्। वैदेह्याः अपहरणसमये सर्वं चराचरं जगत् धर्महीनं अभवत्, घनतमसाः आवृतम्। तत्र वायुः न प्रववेत्, सूर्यः तेजः अपहासितः, देवा दिव्यदृष्ट्या सीतां रावणेन गृहीतां दृष्ट्वा स्तब्धाः अभवन्। तदा प्रजापतिः उज्ज्वलः "कार्यं सम्पूर्णम्" इति घोषयामास, तैः महर्षिभिः हर्षशोकयोः मिश्रः भावः अभवत्। दण्डकारण्यवासिनः सीतायाः अपहरणं दृष्ट्वा, रावणवधः निश्चितः इति ज्ञात्वा, तुष्टाः अभवन्। राक्षसाधिपः रावणः तां "राम!" "लक्ष्मण!" इति क्रन्दन्तीं आकाशे अपाकर्षत्। राजकुमारी, तप्तकाञ्चनसदृशवर्णा, पीतवस्त्रधारिणी, मेघेषु विद्युत् इव प्रकाशितवती। तस्याः पीतवस्त्रं वातेन विचलितं रावणं अधिकं दीप्तयामास, यथा ज्वलितः पर्वतः। तस्याः शुभाङ्गन्याः सुमनसः रक्तपद्मपत्राणि रावणस्य उपरि विपतन्ति स्म। तस्याः पीतवस्त्रं आकाशे स्वर्णसदृशं सूर्यसदृशदीप्तिम् अदधात्, रक्तमेघः सूर्यप्रकाशे इव। तस्याः निर्मलमुखं रावणस्य उरःस्थले आकाशे स्थितं रामविहीनं न शोभते, यथा पद्मं नालविहीनम्। तस्याः सुन्दरमुखं, रम्यभ्रूरेखा, पद्महृदयसदृशं, निर्मलम्, नीलमेघात् उदितचन्द्रमिव प्रकाशते स्म। तस्याः मुखं, श्वेतदन्तैः शोभितं, रम्यनेत्रैः अलंकृतं, रावणस्य उरःस्थले आकाशे दीप्तिमान् अभवत्। अश्रुपरिमार्जितं मुखं, चन्द्रसदृशं, सुकोमलनासिका, रक्तोष्ठसम्पन्नम्, आकाशे स्वर्णदीप्त्या शोभते स्म। राक्षसराजेन कम्पितं तस्याः सुन्दरमुखं रामविहीनं न शोभते, यथा चन्द्रः दिवसे। सुवर्णवर्णा मैथिली कृष्णवर्णं राक्षसाधिपं आलिङ्ग्य शोभते, यथा सुवर्णमेखला नीलमहिषे। जनकनन्दिनी, पद्मसदृशदीप्त्या, रावणं विद्युत् मेघे इव प्रविश्य, ज्वलद्भूषणैः अलंकृता। वैदेह्याः भूषणध्वनिना राक्षसाधिपः शुद्धः कृष्णः इव वर्षमेघः अभवत्। सीतायाः शिरसः पुष्पवृष्टिः सर्वतः भूमौ पतिता। रावणस्य वेगेन पुष्पवृष्टिः सर्वत्र च्युत्वा पुनः दशग्रीवम् अभिगच्छत्। पुष्पवृष्टिः वैश्रवणभ्रातुः उपरि अभवत्, यथा निर्मलतारामालिका मेरुपर्वते। वैदेह्याः पदात् मणिभूषितं नूपुरं विद्युत्प्रभासदृशं भूमौ पतितम्। तस्याः कोमलाङ्गानि तरुणपल्लवैः रक्तानि राक्षसाधिपस्य शोभां वर्धयन्ति स्म, यथा सुवर्णमेखला गजपञ्जरे महिषे। वैश्रवणभ्राता आकाशे प्रविश्य सीतां तेजसा दीप्तां महाशिखामिव गृहीत्वा ययौ। तस्याः भूषणानि अग्निसदृशदीप्तानि भूमौ पतित्वा खगितानि, यथा नक्षत्राणि व्योम्नः क्षीणानि। तस्याः कण्ठमालिका, ताराधिपसदृशदीप्त्या, स्तनयोः मध्ये स्रष्टा, पतित्वा गङ्गा आकाशात् पतन्तीव शोभते स्म। वृक्षाः, अशुभवायुभिः शिखराणि कम्पितानि, विविधपक्षिसमूहैः पूर्णानि, "मा भैः!" इति वदन्ति इव। पद्माः, पुष्पाणि नष्टानि, मत्स्यजलचराः भीताः, मैथिलीं मित्रं निराशां शोकयन्ति इव। ततः सिंहाः, व्याघ्राः, मृगाः, पक्षिणः, सर्वतः एकत्रिताः, सीताया छायां क्रुद्धाः अनुसरन्ति स्म। पर्वताः, प्रवाहमुखानि, शिखराणि बाहुवत् उत्तोलितानि, सीतायाः अपहरणसमये विलपन्ति इव। वैदेह्याः अपहरणं दृष्ट्वा सूर्यः क्लान्तः, तेजस्वी, तेजः ह्रासितः, श्वेतमण्डलः इव अभवत्। यत्र रावणः रामस्य वैदेहीं अपहरति, तत्र न धर्मः, न सत्यम्, न शीलम्, न दया। सर्वाणि भूतानि समूहैः विलपन्ति, भीतानि, शोकान्मुखानि नीचैः, बालानि जन्तवः क्रन्दन्ति। वनदेवताः, भीषणकम्पिताङ्गाः, पुनः पुनः व्याकुलदृष्ट्या पश्यन्ति। सीतां दुःखिता, "राम! लक्ष्मण!" इति मधुरया वाचा क्रन्दन्तीं दृष्ट्वा— रावणः भूमिं पुनः पुनः वीक्ष्य, वैदेहीं, विकीर्णकेशां, विक्षिप्तभूषणां, स्वविनाशाय दशग्रीवः गृहीत्वा ययौ। ततः रम्यस्मिता, शुद्धस्मिता मैथिली, स्वजनविहीना, राघवम् लक्ष्मणं च अन्वेषयन्ती, शोकग्रस्तमुखा, भयभारात् पीडिता अभवत्। शृणु अधुना श्रीमद्वाल्मीकीरामायणस्य अरण्यकाण्डे त्र्यञ्चशततमं सर्गम्। तत्र रावणं आकाशे गच्छन्तं दृष्ट्वा जनकनन्दिनी मैथिली महद्व्यथिता, अत्यन्तं कम्पिता, भीषणभीता अभवत्। क्रोधशोकाभ्यां रक्ताक्षी सीता, राक्षसाधिपं भीषणनेत्रं, दुःखिता, आकाशे अपहर्यमाणा, शोकपूर्णं वचनं उवाच।