राक्षसराजस्य बारम्बारं गृध्रराजेन पीडितस्य कोपात् ओष्ठौ कम्पितौ, शरीरं च कम्पितम्। रावणः वैदेहीं वामोरूपे स्थापयित्वा, कोपाविष्टचित्तः, दुःखितं जटायुम् ताडयामास। तदा पक्षिराजः जटायुः तं विवृत्य, तेन चञ्चुना रावणस्य दश वामभुजान् विदारयामास। तस्य तदा छिन्ना भुजा: त्वरितं पुनः उत्पन्ना:—ते विषधाराभिः दीप्ताः, इव नागा: बिलात् निष्क्रान्ताः। ततः कोपसम्भृतः दशग्रीवः सीताम् अपसार्य, गृध्रराजम् पाणिपादाभ्याम् ताडयामास। ततः राक्षसश्रेष्ठस्य पक्षिराजस्य च, क्षणमात्रं घोरं युद्धम् अभवत्—उभौ महाबलौ। रावणः रामार्थे संघर्षमाणम् जटायुम् खड्गं निष्क्रान्त्य, तस्य पक्षौ चरणौ पार्श्वौ च छित्त्वा। राक्षसस्य घोरकर्मणा छिन्नपक्षः स महागृध्रः, प्रायः प्राणशेषः, भूमौ सहसा पतितः। जटायुम् भूमौ पतितं रक्तसिक्तं दृष्ट्वा, वैदेही दुःखिता, प्रियस्वजनम् इव, तं अभिगम्य। लङ्केश्वरः भूमौ जटायुम् मेघसमानम्, श्वेतवक्षसम्, महाबलम्, दग्धवनान्ते शान्ताग्निम् इव, विलोकयामास। तदा शशिसदृशमुखी सीता, भूमौ पतितं रावणबलात् अभिभूतं पक्षिराजम् पुनः आलिङ्ग्य, जनकनन्दिनी रुदती। शृणु इदानीं पञ्चाशद्वितीयं सर्गं श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे। ततः सीता, स्त्रीषु श्रेष्ठा, रावणेन हतं गृध्रराजम् दृष्ट्वा, गाढशोकम् उपैति। लक्ष्म्याः सुखदुःखेषु, निमित्तानि, स्वप्ना:, पक्षिणां शब्दा:, निश्चितं दृश्यन्ते। नूनम् रामः स्वदु:खम् न जानाति; ककुत्स्थनन्दन, पशुपक्षिणः ममार्थे धावन्ति। एष पक्षिराजः करुणया माम् रक्षितुम् आगतः, अद्य तु मम दैवात् भूमौ पतितः। "रक्षस्व माम् ककुत्स्थ! रक्षस्व लक्ष्मण!" इति सा महाभयात्, समीपस्थैः श्रोतुम् इच्छन्ती, आक्रन्दयति। सा विक्षिप्तमाल्याभरणा, त्यक्तेव विलपन्ती, रावणः वैदेहीम् अभिगम्य। सा महान् वृक्षान् आलिङ्ग्य, पुनः पुनः "मुञ्च माम्! मुञ्च माम्!" इति रुदती, राक्षसराजः ताम् आलम्ब्य। वनान्तरे "राम! राम!" इति क्रन्दन्ती, रामविहीना, रावणेन केशेषु धृताभवत्, मृत्युसदृशेन। वैदेहीम् अपहृत्य, चराचरं जगत् धर्महीनम् अभवत्, घनान्धकारेण आच्छन्नम्। तत्र वायुर्न न वाति, सूर्यः तेजः न प्राप्नोति; देवाः दिव्यदृष्ट्या सीतापहरणम् दृष्ट्वा। तदा प्रजापतिः "कार्यं सिद्धम्" इति उक्त्वा, ऋषयः हर्षशोकाभ्यां युक्ताः। दण्डकारण्यवासिनः सीतापहरणम् दृष्ट्वा, रावणवधः निश्चितः इति ज्ञात्वा। रावणः राक्षसाधिपः, सीतां "राम!" "लक्ष्मण!" इति रुदतीं, आकाशे अपहरत्। राजकुमारी, तप्तकाञ्चनसदृशाङ्गी, पीतवस्त्रधारिणी, मेघेषु विद्युत् इव दीप्तिम् प्राप्नोति। पीतवस्त्रं विक्षिप्तं, रावणं अधिकं दीप्तयामास, दग्धपर्वतं इव। तस्याः शुभायाः स्त्रियाः, सुरभिपद्मपत्राणि रावणम् उपरि पतितानि। तस्याः पीतवस्त्रं आकाशे विक्षिप्तं, सुवर्णसदृशम्, सूर्यरश्मिसदृशं, रक्तमेघं इव प्रकाशते। सा शुद्धमुखी, रावणोरूपे आकाशे स्थितम्, रामरहितम्, मूलरहितं पद्मम् इव न प्रकाशते। तस्याः मुखं, श्रोणिसुन्दरम्, केशरेखासहितम्, पद्महृदयसदृशम्, नीलमेघात् उदितचन्द्रमिव, शोभते। तस्याः मुखं, श्वेतदन्तसुसज्जितम्, सुन्दरनेत्रयुक्तम्, रावणोरूपे आकाशे दीप्तिमन्तम्। तस्याः रुदितं मुखं, अश्रुपरिमार्जितम्, चन्द्रसदृशम्, सुन्दरनासिका, रक्तोष्ठयुक्तम्, आकाशे सुवर्णवर्णम्। राक्षसराजेन कम्पितं तस्याः मुखं, रामरहितम्, दिवसचन्द्रमिव न शोभते। सा सुवर्णवर्णा मैथिली, श्यामराक्षसाधिपम् आलिङ्ग्य, सुवर्णमेखला श्यामगजम् इव दीप्तिम् अपादयति। जनकनन्दिनी, सुवर्णपद्मसदृशी, रावणम् विद्युत् मेघम् इव प्रविश्य, दीप्तभूषणैः शोभिता। वैदेह्याः भूषणध्वनिना राक्षसाधिपः शुद्धः श्यामः मेघः गर्जितः इव दृश्यते। तस्याः शिरःपुष्पाणि, रावणेन अपहृतायाः, भूमौ पतन्ति, सर्वतः पुष्पवृष्टिः अभवत्। रावणगतिरेण पुष्पवृष्टिः सर्वत्र विक्षिप्ता, पुनः दशग्रीवम् उपगता। पुष्पवृष्टिः, वैश्रवणभ्रातः उपरि पतिता, मेरुपर्वतस्य तारामालिका इव शोभते।