रावणः स्वजनैः, बन्धुभिः, मन्त्रिभिः, सेनया, परिचारकैः सह विषं जलवत् पिबति, तृष्णया तस्य विषस्य पानम् इच्छन्। ये जनाः स्वकृत्यानां परिणामं न जानन्ति, विवेकहीनाः, शीघ्रं विनश्यन्ति, यथा त्वं विनष्टः भविष्यसि। त्वं कालस्य पाशेन बद्धः, कुतः गन्तुं शक्नोषि? मत्स्यः इव बन्धनं प्राप्य विनाशाय गृहीतः। हे रावण, रघुसुतौ, ककुत्स्थवंशसम्भूतौ, न तव आक्रमणं न च आश्रमस्य लङ्घनं सहिष्यतः। यद्वृत्तं त्वया कृतम्, निर्जनं, लोकनिन्दितं, चौराणां मार्गः, न वीराणां पन्थाः। यदि त्वं वीरः असि, तर्हि युद्धं कुरु! एकक्षणं तिष्ठ रावण, भूमौ निपतिष्यसि, यथा तव भ्राता खरः निपतितः। मृत्युकाले यद्वृत्तं पुरुषः कुर्यात्, यदि अधर्मः, तस्य विनाशाय एव, यथा त्वया कृतम्। कः पापपरिणामं कर्म कुर्यात्? नापि स्वयम्भूः, नापि जगत्पतिर्वरः, नापि देवः तादृशं कर्म कुर्यात्। एवं शुभं वचनं उक्त्वा, महाबलः जटायुः दशग्रीवस्य पृष्ठे बलपूर्वकं पतितः। तं गृहीत्वा, जटायुः तस्य सर्वतः तीक्ष्णैः नखैः विदारयन्, यथा कुञ्जरपतिः दुष्टं गजं आक्रमेन्। तस्य पृष्ठे चञ्चुना पीडयन्, नखैः विदारयन्, पक्षैः चञ्चुना च केशान् अपाकर्षन्। एवं पुनःपुनः गृध्रराजेन पीडितः, राक्षसस्य ओष्ठौ कोपेन कम्पितौ, स कम्पितः अभवत्। रावणः वैदेहीं वामोरूपे स्थापयित्वा, दुःखितं जटायुम् ताडयामास, क्रोधेन मनसि अभिभूतः। जटायुः पक्षिराजः तं विमुञ्चन्, चञ्चुना दश रावणस्य वामबाहून् अपाकर्षत्। तानि बाहूनि छिन्नानि तत्क्षणात् पुनः उत्पन्नानि, विषधाराभिः दीप्तानि, यथा नागाः बिलात् निर्गच्छन्ति। ततः क्रोधेन पूर्णः दशग्रीवः सीताम् अपसार्य, गृध्रराजं पाणिपादाभ्यां ताडयामास। ततो राक्षसराजः पक्षिराजः च, बलसम्पन्नौ, क्षणमेकं घोरं युद्धं अकुर्वताम्। तत्र रामस्यार्थे युध्यमानः, रावणः खड्गं उत्क्षिप्य, जटायुः पक्षौ, पादौ, पार्श्वौ च छित्त्वा। तस्य पक्षौ छिन्नौ, गृध्रः महाबलः, प्रायः प्राणैः विहीनः, भूमौ सहसा पतितः। जटायुः भूमौ पतितं, रक्तेन सिक्तं दृष्ट्वा, वैदेही दुःखिता, प्रियबन्धुवत् तं अभिमुखं अभ्यधावत्। लङ्केश्वरः भूमौ जटायुः अपश्यत्, श्यामजलदसदृशं, श्वेतवक्षसम्, महाबलम्, दग्धारण्याग्निवत् शान्तम्। ततः सीता, चन्द्रमुखी, पुनः भूमौ पतितं, रावणबलात् निर्जितं पक्षिणं आलिङ्ग्य, जनकदुहिता विलपन्ती। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, द्विपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। ततः सीता, स्त्रीणां श्रेष्ठा, रावणेन हतं गृध्रराजं दृष्ट्वा, दुःखेन विलपन्ती। शान्ति-शुभाशुभानि, स्वप्नानि, पक्षिणां शब्दाः, मनुष्याणां सुखदुःखयोः निमित्तानि दृश्यन्ति। नूनं रामः तव महद् दुःखं न जानाति; ककुत्स्थवंशज, मृगाः पक्षिणः ममार्थे धावन्ति। अयं पक्षी, दयया, मम रक्षणाय आगतः, अधुना मम दैवात् भूमौ निपतितः। "रक्ष मम, हे ककुत्स्थ, हे लक्ष्मण!" इति सा भयात् उच्चैः विलप्य, समीपस्थैः श्रवणाय आह्वयन्ती। सा, विक्षिप्तमाल्याभरणा, परित्यक्तेव विलपन्ती, रावणः राक्षसराजः वैदेहीं अभिमुखं अभ्यधावत्। सा, महान् वृक्षान् आलिङ्ग्य, पुनःपुनः "मुञ्च मुञ्च" इति क्रन्दन्ती, राक्षसराजः ताम् आकर्षत्। "राम! राम!" इति वनान्तरे विलपन्ती, रामविहीना, रावणेन केशेषु गृहीता, मृत्युप्रायः। यदा वैदेही बलात् गृहीता, तदा चराचरं जगत् धर्महीनं अभवत्, घनान्धकारे आवृतम्। तत्र वायुः न प्रववात्, सूर्यः तेजः न प्राप, देवाः दिव्यचक्षुषः सीताग्रहणं दृष्ट्वा। तदा प्रजापतिः "कार्यं सम्पादितम्" इति उक्तवान्, ऋषयः हर्षशोकसम्बद्धाः अभवन्। सीताग्रहणं दृष्ट्वा, रावणविनाशं निश्चित्य, दण्डकारण्यवासिनः तद् बुबुधुः। रावणः राक्षसराजः, "राम! लक्ष्मण!" इति क्रन्दन्तीं तां आदाय, आकाशे उत्पतितः। राजकुमारी, तप्तस्वर्णसदृशाङ्गी, पीतवस्त्रधारिणी, मेघेषु विद्युत्प्रभेव दीप्तमाना। तस्य पीतवस्त्रं विक्षिप्तम्, रावणं अधिकं दीप्तयामास, यथा पर्वतः अग्निना दीप्तः। तस्य शुभायाः स्त्रियाः, सुरभ्यः रक्तपद्मपत्राणि रावणमूर्ध्नि पतितानि। तस्य पीतवस्त्रं आकाशे विक्षिप्तम्, सुवर्णसदृशं, सूर्यद्योतितं, रक्तमेघः सूर्यरश्मिभिः दीप्तमिव।