रावणः, अल्पबुद्धिः, रामस्य पत्नीं तदनयन्, यस्य शराः वज्रस्पर्शसमानाः, राक्षसविनाशाय तं कार्यं कृतवान्। सः मित्रैः, बन्धुभिः, मन्त्रिभिः, सेनया, परिचारकैः सह विषं जलमिव पिबन्, तृष्णया तदर्थं यत्नं कृतवान्। ये जनाः कर्मणां परिणामं न जानन्ति, विवेकहीनाः, शीघ्रं नश्यन्ति, यथा त्वं नशिष्यसि। कालपाशेन बद्धः त्वं, क्व गमिष्यसि तस्य विमोचनाय? मत्स्यः बन्धनस्य ग्रासे यथा गृहीतः, तव विनाशाय गृहीतः। हे रावण, रघुसुतौ ककुत्स्थवंशसम्भूतौ न तव आक्रमणं न च अस्य आश्रमस्य लङ्घनं सहिष्येते। यत् कर्म त्वया कृतम्, निर्जनम्, लोकनिन्दितम्, चौराणां मार्गः, न वीराणां पन्थाः। यदि वीरः असि, तदा युद्धाय स्थित्वा क्षणं तिष्ठ, रावण। भूमौ निपातितः भविष्यसि, यथा तव भ्राता खरः निपातितः। मृत्युकाले यः पुरुषः अधर्मं कृतवान्, तस्य विनाशाय एव तद् कर्म फलति; एवं तव कृतम्। कः कर्म पापफलम् कुर्यात्? नापि लोकस्य स्वामी, स्वयंभूः, देवः अपि तद् कर्म कुर्यात्। एवं शुभं वचनं उक्त्वा बलवान् जटायुः दशग्रीवस्य पृष्ठे बलात् पतितः। तं गृहीत्वा जटायुः तीक्ष्णैः नखैः सर्वतः विदारयन्, यथा कुशलः हस्तिपालः दुष्टं हस्तिनं आक्रमेत्। तस्य चञ्चुना रावणस्य पृष्ठे दब्ध्वा, नखैः विदारयन्, नखैः, पक्षैः, चञ्चुना च तस्य केशान् उच्छिनद्। एवं शाकुनिराजेन पुनः पुनः पीडितः राक्षसस्य ओष्ठः क्रोधेन कम्पितः, सः कम्पमानः अभवत्। रावणः वैदेहीं वामोरूपे स्थापयित्वा, दुःखितं जटायुम् ताडयामास, क्रोधेन मनः आविष्टः। किन्तु जटायुः पक्षिराजः तं वञ्चयित्वा, चञ्चुना रावणस्य दश वामबाहून् अपातयत्। तानि बाहवः क्षणेन पुनः अभवन्, विषधाराभिः दीप्यमानाः, यथा सर्पाः बिलात् निर्गच्छन्ति। ततः क्रोधेन पूर्णः दशग्रीवः सीतां तिरस्कृत्य, जटायुम् पाणिपादाभ्यां ताडयामास। ततः राक्षसश्रेष्ठः पक्षिराजः च, महाबलौ, क्षणं घोरं युद्धं अकुर्वताम्। रामस्य कृते संघर्षन् रावणः खड्गं उत्थाय जटायुः पक्षौ, पादौ, पार्श्वौ च छिनत्। तीक्ष्णकर्मणा राक्षसेन छिन्नपक्षः महाशकुनिः प्रायः मृतः भूमौ पतितः। जटायुः भूमौ पतितं रक्तेन सिक्तं दृष्ट्वा, वैदेही दुःखिता, प्रियजनमिव तं अभिगच्छत्। लङ्केशः भूमौ जटायुम् मेघवर्णम्, शुक्लवक्षसम्, महाबलम्, अग्निमिव वनदाहान्ते शान्तम्, अपश्यत्। ततः सीता, मुखचन्द्रिका, भूमौ पतितं, रावणबलात् पराजितं पक्षिणं पुनः आलिङ्ग्य, जनकदुहिता रुदती अभवत्। शृणु, इदानीं वाल्मीकि-रामायणस्य आरण्यकाण्डे द्विपञ्चाशत्तमः सर्गः। ततः सीता, स्त्रीणां श्रेष्ठा, रावणेन हतं पक्षिराजं दृष्ट्वा गहनं शोकं अन्वभवत्। निमित्तानि, स्वप्नाः, पक्षिणां क्रन्दनानि च, पुरुषाणां सुखदुःखयोः निश्चितं दृश्यन्ते। नूनं रामः तव महद् दुःखं न जानाति; ककुत्स्थवंशसम्भूतः, मृगाः पक्षिणः च मम कृते धावन्ति। अयं पक्षी दयया मम रक्षणाय आगतः, किंतु मम दुःखात् भूमौ हतः स्थितः। "रक्षस्व मां ककुत्स्थ! लक्ष्मण!" इति सा सती, भयंकरा, समीपस्थैः श्रवणाय आक्रन्दत्। सैव विक्षिप्तमाल्याभरणा, परित्यक्तेव विलपन्ती, रावणः राक्षसराजः वैदेहीं अभिगच्छत्। सा, महावृक्षान् आलिङ्ग्य, पुनः पुनः "मां त्यज, मां त्यज" इति क्रन्दन्ती, राक्षसराजः ताम् गृहीत्वा। "राम! राम!" इति वनान्तरे, रामविहीना, तया केशेषु गृहीता, मृत्युप्रायः रावणः ताम् अपहृत्य। वैदेह्यां लङ्घितायां, चराचरं जगत् धर्महीनं अभवत्, घनतमः आवृतम्। तत्र वायुः न ववौ, सूर्यः तेजः न ददौ, देवाः दिव्यदृष्ट्या सीतां गृहीतां दृष्ट्वा। ततः प्रजापतिः "कार्यं सिद्धम्" इत्युक्त्वा, महर्षयः हर्षशोकौ अनुभूय। सीतायाः हरणं दृष्ट्वा, रावणवधः निश्चितः इति जानित्वा, दण्डकारण्यवासिनः तद् अवगच्छन्। रावणः राक्षसराजः ताम् "राम!" "लक्ष्मण!" इति क्रन्दन्तीं गृहीत्वा, आकाशे जगाम। सा राजकुमारी, सुवर्णसदृशवर्णा, पीतवाससा, मेघेषु विद्युत्समया दीप्तिम् अदात्। पीतवस्त्रं विक्षिप्य, सीता रावणं अधिकं द्योतयामास, यथा पर्वतः अग्निना दीप्तः। तस्याः शुभायाः, सुरभिलोत्पपत्राणि रावणस्य उपरि पतितानि। एवं रामायणस्य एते श्लोकाः एकीभूतं कथा-रूपेण सम्यक् अनुवर्णिताः।