ततः महावीर्यः पक्षिराजः जयायूः तीक्ष्णनखैः शक्तिप्रदानेन रावणस्य शरीरे बहूनि व्रणानि अकरोत्। तदा दशग्रीवः क्रोधसम्पन्नः दश भीषणान् मृत्युशासनसदृशान् बाणान् गृहीत्वा शत्रुविनाशाय उद्यतवान्। तैः सम्पूर्णविसृष्टैः सुकुमारैः तीक्ष्णैः अश्मसारसदृशैः बाणैः महाबलः रावणः जयायूम् अभिव्याघातयत्। राक्षसस्य रथे अश्रुपूर्णनेत्रां जानकीं दृष्ट्वा जयायूः तान् बाणान् उपेक्ष्य राक्षसम् अभ्यधावत्। ततः महाप्रभवः पक्षिराजः जयायूः पादाभ्यां मणिविभूषितं धनुषं बाणसमेतं रावणस्य धनुषं चाच्छिदत्। रावणः क्रोधाविष्टः पुनः अन्यं धनुः आदाय शतशः सहस्रशः च बाणान् वर्षयामास। युद्धे बाणैः आच्छादितः पक्षिराजः पक्षिराजः स्वपक्षिणं इव नीडं प्राप्तः इव अभवत्। सः तान् बाणसमूहान् पक्षाभ्यां निःक्षिप्य महाबलः पादाभ्यां रावणस्य महाधनुषं पुनः चाच्छिदत्। महाप्रभवः पक्षिराजः रावणस्य ज्वलनसदृशं बाणवर्षं पक्षाभ्यां निःक्षिप्य व्यपोहत्। युद्धे रावणस्य शीघ्रगामिनः दिव्याः सुवर्णकवचवेष्टिताः राक्षसवदनाः अश्वान् पक्षिराजः पादाभ्यां अभिव्याघातयत्। ततः त्रिध्वजैः शोभितं यथेष्टगामिनं ज्वलनसदृशं मणिपादपैः विभूषितं महाचरित्रं रथं चाच्छिदत्। ततः पूर्णचन्द्रसदृशं छत्रं, चामरं, राक्षसांश्च ध्रुवताम् शीघ्रं निपातयामास। पक्षिराजः जयायूः तीक्ष्णचञ्चुना रावणस्य सारथ्याः महतीं शोभनां शिरः पुनः पुनः विदारयामास। धनुषि भग्नं, रथे नष्टे, अश्वेषु हतेषु, सारथ्ये च विनष्टे, रावणः वैदेह्यां बाहुभ्यां गृहीत्वा भूमौ पतितः। भूमौ रावणं पतितं रथं विनष्टं दृष्ट्वा प्राणीना पक्षिराजं स्तुत्वा "साधु साधु" इति व्याहरन्। पक्षिराजं क्षीणं वृद्धं च दृष्ट्वा रावणः हृष्टः मैथिलीं गृहीत्वा पुनः उत्पपात्। जानक्याः कन्यां गोदाम् स्थापयित्वा रावणः शस्त्रं केवलं शेषं सर्वसाधनानि नष्टानि कृत्वा निर्गन्तुं आरभत। पक्षिराजः जयायूः उत्थाय रावणं निवार्य महाप्रभवेन वाचा इदं उवाच। "रावण, अल्पबुद्धे! त्वं रामस्य भार्यां हरसि, यस्य बाणाः वज्रस्पर्शसदृशाः, राक्षसानां विनाशाय। मित्रैः बन्धुभिः मन्त्रिभिः सेनया सेवकैः च, त्वं विषं जलमिव पिबसि, यतः तव तृष्णा। ये कर्मफलान् न जानन्ति, विवेकहीनाः, शीघ्रं नश्यन्ति, यथा त्वं नश्यसि। कालपाशेन बद्धः त्वं कुतः गन्तुम् शक्यः? मत्स्यः बन्धनं यथा, त्वं विनाशाय गृहीतः। रावण, रघुसुतौ ककुत्स्थवंशजौ, न तव आक्रमणं न तपोवनस्य उल्लंघनं सहिष्येते। यत् कर्म कृतं त्वया, भीरुभिः निन्दितं, लज्जास्पदं, न वीराणां मार्गः, चौराणां पन्थाः। यदि त्वं वीरः, तर्हि युद्धं कुरु! क्षणं तिष्ठ रावण! भूमौ शयानं भविष्यसि, यथा तव भ्राता खरः। मृत्युकाले यः पुरुषः अधर्मं कुर्यात्, तस्य विनाशाय एव, यथा त्वया कृतं। कः पापफलम् कर्म कुर्यात्? न स्वयंभूः न जगत्पतिर्देवः अपि।" एवं शुभवचनं उक्त्वा महाबलः जयायूः दशग्रीवस्य पृष्ठे बलात् पतितः। तं गृहीत्वा जयायूः सर्वतो तीक्ष्णनखैः विदारयामास, यथा महागजपतिः क्रूरगजं अभ्यधावत्। चञ्चुना रावणस्य पृष्ठे निपीड्य नखैः विदार्य, नखैः पक्षैः चञ्चुना च केशान् अपाकर्षत्। पुनः पुनः पक्षिराजेन पीडितः राक्षसः क्रोधात् अधरं कम्पयन् कम्पितः अभवत्। रावणः वैदेहीं वामोरूपे स्थापयित्वा दुःखितं जयायूम् ताडयामास, क्रोधवशात्। जयायूः पक्षिराजः तं विमुक्त्वा चञ्चुना रावणस्य दश वामभुजाः विदारयामास। तानि भुजानि छिन्नानि त्वरितं पुनः उत्पन्नानि, विषधाराभिः ज्वलन्ति, यथा नागाः बिलात्। ततः क्रोधसंविष्टः दशग्रीवः सीतां तिरस्कृत्य पक्षिराजं पाणिपादाभ्यां ताडयामास। ततः राक्षसाधिपः पक्षिराजः च महाबलौ क्षणं युद्धं अकरोत्। रामस्यार्थे रावणः खड्गं निष्क्रान्तं पक्षिराजस्य पक्षौ पादौ पार्श्वौ च छित्त्वा। राक्षसस्य घोरकर्मणा पक्षिराजस्य पक्षौ छिन्नौ, सः महापक्षी जीवनं प्रायः त्यक्त्वा भूमौ पतितः। जयायूं भूमौ पतितं रक्तवर्णं दृष्ट्वा वैदेही शोकसंतप्तः प्रियबन्धुवत् तं अभ्यधावत्। लङ्काधिपः रावणः जयायूं भूमौ मेघसदृशं, श्वेतवर्णं वक्षः, महाबलम्, मृत्युसमं अग्निं यथा दग्धवनं, शयानं दृष्ट्वा।