तत्काले तातकाऽसुरात्मा, दुष्कृत्येन माला-दशानां च करुषाणां च विनाशं कर्तुं प्रवृत्ताऽभूत। सा मार्गं बाधते, योजनेन आधमं सन्निविष्टा। तस्माद्, हे राम, तातकायाः वनं गत्वा, स्वबलं प्रति निर्जीवय, तां दुष्कृतिं नाशय। मम आज्ञया, एष क्षेत्रं पुनः कर्णविहीनं कर्तुं यत्नं कुरु, यः इदं स्थलं दुष्कृत्येन न कश्चित् गन्तुं शक्नोति। हे राम, एष भूः तातकायाः क्रूरता द्वारा विनाशिता, यः दुष्ट वनं तातकायाः चिरकालं दुष्कृत्येन विहीनं सदा वर्तते। यदा तस्य वाक्यं श्रुत्वा रामः, महात्मा विष्वामित्रः, शुभवाणीं प्रकटयामास। "हे महर्षे, कथं दुरात्मा तातका, यः बलवती नास्ति, सहस्र-गजस्य सामर्थ्यं धारयति?" तं श्रुत्वा, राघवस्य वाक्यं, विष्वामित्रः हर्षितः, सौम्यं वदति। "शृणु, कथं सा बलवती जाताऽस्मिन्; वरदानेन, सा बलं धारयति, यद्यपि सा दुर्बला अस्ति।" एकस्मिन् कालः, एकः महायक्षः सुकेतु नाम, शक्तिमान् धर्मात्मा च आसीत्; सः पुत्रहीनः महादेवस्य तपः कृतवान्। तस्य पिता, यक्षराजः, अतिशयेन प्रसन्नः, तस्यै एकां रत्नवत् कन्यां तातकां प्रदास्यत। तस्य च सहस्र-गजस्य बलं दत्तं, किन्तु पुत्रं न दत्तं यक्षस्य, यः प्रसिद्धः आसीत्। यदा सा यौवनं प्राप्य, सौन्दर्यं च धारयन्ती, सः सुन्दं, जाम्भस्य पुत्रं, पतिं दत्ताम्। पश्चात्, एकः यक्षिणी, मारीचं नाम, महाबलः, उत्पन्नः जातः, शापेन राक्षसः जातः। यदा सुन्दः हतः, हे राम, तातका सह मारीचेन महर्षिं अगस्त्यं प्रति आक्रमणं कृतवती। भोजनस्य च क्रोधस्य प्रेरितः, सा प्रचण्डं गर्जन्ती, आगच्छन्ती, दृष्ट्वा तं महर्षिं अगस्त्यम्— "हे मारीच, राक्षसरूपं धारय!" इति अगस्त्यः क्रोधितः तातकां शापयामास। "हे महायक्षिणी, मनुष्यभक्षणी, विकृतमुखा, शीघ्रं एष रूपं त्यज; भीषणं रूपं भव!" इत्युक्त्वा, तातका शापेन परिवर्तनं कृत्वा, क्रोधेन ग्रस्ताऽभूत, अगस्त्यस्य पूर्वं पवित्रं क्षेत्रं विनाशयति। हे राघव, गवां च ब्राह्मणानां कल्याणाय, एष दुष्टं दुरात्मा तातकां हन्तुं यत्नं कुरु, यः दुष्कृत्यं महत् करोति। त्रिभुवनेषु कश्चित्, तव विना, हे रघुपतिः, तां हन्तुं न शक्यते, यः शापेन सामर्थ्यं धारयति। हे उत्तमपुरुष, तातकां हन्तुं विहितं न वर्जय; चतुर्योजनायाः कल्याणाय, राजपुत्रः कार्यं कुर्यात्। जनानां रक्षकः, यदि कार्यं क्रूरं वा, पापं वा, तदपि कार्यं कर्तव्यं रक्षकस्य। एष चिरकालीनं धर्मः, यः राजपदं वहति; दुष्टां ताम्, हे काकुत्स्थ, हन्तुं यत्नं कुरु, यः तस्य धर्मातीतं अस्ति। श्रुतं, हे राजन्, प्राचीनकाले इन्द्रः मन्थरां हन्तुं प्राप्य, विरेचनाय पृथ्वीं नाशयितुं प्रवृत्तः। पूर्वं, हे राम, विष्णुः काव्यपत्नीं, भृगु-पत्नीं हन्तुं प्रवृत्तः, यः इन्द्रं विना जगत् इच्छति। एतेषां च अन्येषां शूराणां, दुष्टाः स्त्रियः उत्तमपुरुषैः हताः; तस्माद्, संकोचं त्यक्त्वा, मम आज्ञया तां हन्तुं यत्नं कुरु, हे राजन्। तदनन्तरम्, विष्वामित्रस्य दृढवाक्यं श्रुत्वा, राघवः, उत्तमपुरुषाणां पुत्रः, हस्तयुग्मेन सन्नद्धः, दृढसंकल्पं प्रकटयामास— "पितुः आज्ञां च महर्षेः वाक्यं श्रुत्वा, एष कार्यं न हि वर्जयितव्यं। आयोध्यायां महतीं शिक्षां प्राप्य, पितुः दशरथस्य वाक्यं न त्यजेत्। गवां च ब्राह्मणानां कल्याणाय, देशस्य च हिताय, च ते वाक्यं च निःशङ्कं कर्तुं प्रवृत्तः।" इत्युक्त्वा, शत्रुं दमनकर्ता, धनुषं मध्यं धारयित्वा, तीव्रं ध्वनिं प्रकटयामास, यः दिशां संप्रवृत्तं कृतवान्। तस्य ध्वनिं श्रुत्वा, तातकायाः वनस्य निवासिनः च कुपिताः अभूत, तथा च तातका स्वकृत्येन क्रुद्धा च तस्य ध्वनिं श्रुत्वा, तत्र गत्वा प्रचण्डं गर्जन्ती। तां दृष्ट्वा, क्रुद्धां विकृतां, महाकायां च, राघवः लक्ष्मणं उवाच— "पश्य लक्ष्मण, एषा तातका, यः यक्षिणी दारुणं रूपं धारयति; तस्य दृष्ट्वा, किम् अपि तिमिदं हृदयम्। पश्य एषां महाबलां, दुष्कृत्येन युक्तां, आज्ञां च कर्तुं, अद्य तां नाशयिष्यामि, तस्य श्रवणं च नाशयिष्यामि। सत्यं, अहं तां हन्तुं न शक्नोमि, यः स्त्रीधर्मेण रक्षितः; किन्तु अहं तस्य बलं च गमनं च नाशयिष्यामि।" यदा रामः इदं वदति, तातका क्रोधेन ग्रस्ताऽभूत, बाहुं उन्नयित्वा गर्जन्ती, रामं प्रति प्रचण्डं गच्छति।