तदा खगाधिपः जयायूः, पत्रिणां श्रेष्ठः, रावणेन समरे प्रक्षिप्तान् बाणवर्षान् सम्यक् प्रत्यगृह्णात्। स महाबलः पक्षिराजः तीक्ष्णनखपदाभ्यां रावणस्य शरीरे बहूनि व्रणानि चकार। ततो दशग्रीवः क्रोधसंरक्तः, शत्रोः नाशाय, यमदण्डोपमान् दश भीषणान् बाणान् जग्राह। तैः सम्यगुत्सृष्टैः, ऋजुवर्तिभिः, तीक्ष्णैः शिलायुधोपमैः बाणैः, महाबलवान् रावणः सुभृशं गृध्रराजम् विव्याध। राक्षसस्य रथे अश्रुपूर्णलोचनां जानकीं दृष्ट्वा, जयायूः तान् बाणान् अवज्ञाय, राक्षसं प्रति वेगेन अभ्यधावत्। तदा स महाप्रभवाः पक्षिराजः, रत्नैः शस्त्रैः च भूषितं रावणस्य धनुः पादाभ्यां चकर्ष। रावणः क्रोधपरवशः अन्यत् धनुः आदाय, शतशः सहस्रशः च बाणान् वर्षयामास। बाणैः आच्छादितः समरे स पक्षिराजः, स्वपक्षिणः इव, स्वपक्षं प्राप्त इव दृष्टः। स पक्षैः तान् बाणगुच्छान् अपाकरोत्, महाबलपादाभ्यां च रावणस्य महाधनुः पुनः चकर्ष। महाप्रभवः खगेश्वरः, ज्वलदग्निसमं बाणवर्षं रावणस्य पक्षैः अपाकरोत्। युद्धे रावणस्य सुवर्णकवचैः आवृतान्, दैवतुल्यान्, राक्षसमुखसम्बद्धान्, शीघ्रगामिनः अश्वान् स गृध्रराजः पक्षिराजः निपातितवान्। ततः त्रिध्वजोपेतं, स्वेच्छाचरं, ज्वलदग्निसमं, रत्नशोभितं महाचित्ररथं स पादाभ्यां चकर्ष। शशिनं सममण्डलं छत्रं, चामराणि, तान् च राक्षसान् ये तानि धारयन्ति, स शीघ्रं निपातितवान्। महाबलवान् पक्षिराजः, चञ्चुना रावणस्य सारथेः महद्विराजमानं शिरः पुनः पुनः चकर्त। तेन तस्य धनुः भग्नं, रथः नष्टः, अश्वाः सारथिश्च हताः; रावणः वैदेहीं गृहीत्वा भूमौ पतितः। रावणं भूमौ पतितं, रथं च नष्टं दृष्ट्वा, प्रजाः गृध्रराजं प्रशशंसुः — “साधु! साधु!” इति। गृध्रश्रेष्ठं श्रान्तं वृद्धं च दृष्ट्वा, रावणः प्रमुदितः मैथिलीं जग्राह, पुनः आकाशं प्रतिपेदे। जानक्याः कन्यां गोदाम् उपवेश्य, रावणः, शस्त्रैः सर्वैर् नष्टैः, केवलं खड्गमावहन्, गन्तुं प्रचक्रमे। तदा गृध्रराजः जयायूः उत्थाय रावणं प्रति वेगेन अभ्यधावत्, तं निरोध्य, महाप्रभया वचनमुवाच— “रावण, अल्पबुद्धे! राघवस्य पत्नीं त्वम् आदत्ते, यस्य बाणाः वज्रस्पर्शसमाः, राक्षसानां नाशाय। बान्धवैः, सखिभिः, मन्त्रिभिः, सैन्येन, परिचारकैः च सह, त्वं विषं जलवत् पिबसि, तृष्णया विवशः। ये कर्मणां परिणामं न जानन्ति, विवेकशून्याः, शीघ्रं नश्यन्ति, यथा त्वम् अपि नशिष्यसि। कालपाशेन बद्धः त्वम्, कुत्र गमिष्यसि? बडिशेन गृहीतमीनवत्, त्वं विनाशाय गृहीतः। हे रावण, ककुत्स्थान्वयौ रघुसुतौ न तव आक्रमणं, नापि आश्रमस्य लङ्घनं सहिष्येते। यद् अकर्तव्यं, लोकनिन्दितं, भीरूणां मार्गः, न वीराणां पन्थाः। यदि त्वं कर्ता, तर्हि युद्ध्यस्व! क्षणमत्र तिष्ठ, रावण! भूमौ शयानं त्वां पश्यन्ति, यथा खरं भ्रातरं तव। मृत्युकाले यत् पुरुषः कर्म कुर्वीत, अधर्मयुक्तं चेत्, तस्यैव नाशाय भवति—एवं त्वया कर्म कृतम्। को हि पापफलदं कर्म कुर्यात्? न स्वयं विश्वेशः स्वयम्भूः अपि।" इत्येवमङ्गलवचः उक्त्वा, जयायूः महाबलः दशग्रीवस्य पृष्ठे वेगेन पतितः। तं गृहित्वा, जयायूः तीक्ष्णनखैः सर्वतो विदारयामास, यथा कृतविद्यः हस्तिपः दुष्टरुतं हस्तिनं आक्रमेत्। चञ्चुना पृष्ठे दधतः, नखैः विदारयन्, पक्षैः च चञ्चुना च तस्य केशान् अपाकरोत्। पुनः पुनः पक्षिराजेन पीडितः, राक्षसस्य ओष्ठौ क्रोधात् कम्पितौ, शरीरं च कम्पितम्। रावणः, वैदेहीं वामोरूपरि स्थाप्य, तं पीडितं जयायूं तलेन ताडयामास, कोपसमाविष्टचित्तः। जयायूः पक्षिराजः तस्य प्रहारं विमुच्य, चञ्चुना रावणस्य दश वामभुजाः चकर्त। तानि भुजानि छिन्नानि तत्क्षणात् एव पुनः अपि जातानि, विषस्रोतः ज्वलितानि, इव फणिनः बिलात् निर्गच्छन्ति। ततः कोपसंरक्तः दशग्रीवः सीतां तिरस्कृत्य, गृध्रराजं पाणिपादप्रहारैः ताडयामास। ततः तस्मिन् क्षणे, राक्षसाधिपेन पक्षिराजेन च महाबलिना, घोरं युद्धं समपद्यत। रामस्य हेतोः युध्यतः, रावणः खड्गं निष्कृष्य, जयायुषः पक्षौ पादौ पार्श्वौ च छित्त्वा पतितवान्। तेन राक्षसेन क्रूरकर्मणा छिन्नपक्षः सुमहान् गृध्रः, प्रायः प्राणैः विहीनः, सहसा भूमौ पतितः। जयायूं भूमौ पतितं, शोणितार्द्रं दृष्ट्वा, वैदेही दुःखिता, स्वजनमिव त्वरितं तं प्रति जगाम।