शृणु, रामस्य अद्भुतं चरित्रम् यथा वाल्मीकिर्मुनिः कथयति। तत्र एकदा विश्वामित्रमुनिना रामलक्ष्मणौ अद्भुतं वृत्तान्तं शशंस। ताटका नाम्नि एकं यक्षिणीं आसीत्, या सहस्रगजबलसम्पन्ना, बुद्धिमतः सुन्दस्य भार्या आसीत्। तस्या अपि पुत्रः आसीत्—मारीचः नाम राक्षसः, इन्द्रसामान्यवीर्यः, वृत्तबाहुः, महाशिराः, विशालमुखः, स्थूलदेहश्च। सः राक्षसः भीमस्वरूपः सततं जनान् भीषयति, द्वौ जनपदौ विनाशयति, हे राघव। ताटका अपि दुष्टाचारिणी, मालदाः करूषांश्च नाशयति; सा अर्धयोजनमात्रे पन्थानं निरुद्ध्य तिष्ठति। अतः त्वं ताटकावनं गन्तव्यम्; स्वबलं आश्रित्य, एनां दुष्टां विनाशय। मम आज्ञया एषः देशः पुनः कंटकशून्यः क्रियताम्; यः कोऽपि इह आगन्तुं न शक्नोति। हे राम, क्रूरया दुःसहया यक्षिण्या एषः देशः विनष्टः; सर्वं ते उक्तं भीषणस्यास्य वनस्य यद् यक्षिण्या विनाशितं तिष्ठति। एवमुक्त्वा, विश्वामित्रस्य वचः श्रोतुं रामः, नरव्याघ्रः, शुभया वाचा प्रत्युवाच—"भगवन्, श्रूयते यक्षिणी अल्पबलाऽस्ति; कथं सा दुर्बला सहस्रगजबलं धारयति?" तदा विश्वामित्रः प्रमुदितः रघुपुत्रं लक्ष्मणं च सौम्यया वाचा प्रत्युवाच—"शृणु, कथं सा बलवती जाता। किल किञ्चिद् वरदानात् सा बलसम्पन्ना अभवत्। कदाचित् सुकेतुर्नाम महान् यक्षः आसीत्, बलवान् धर्मात्मा च; सः पुत्राभावात् तीव्रं तपः अकरोत्। तदा यक्षपतिः तेन तुष्टः, कन्यां रत्नसदृशीं ताटकां नाम दत्तवान्, हे राम। तस्यै सहस्रगजबलं दत्तं, न तु पुत्रम्। सा तु सौन्दर्ययौवनसम्पन्ना जात्वा, सुन्दाय जाम्भपुत्राय पत्नीत्वेन दत्ता। अनन्तरं काले, सा यक्षिणी मारीचं नाम पुत्रं प्रसूता, यो भीमः शापात् राक्षसत्वं प्राप्तवान्। अथ सुन्दस्य निधनानन्तरं, ताटका पुत्रेण सह अगस्त्यं मुनिं आक्रम्य अभ्यधावत्। सा क्रोधतृष्णाभ्यां प्रेरिता, भीमस्वरेण गर्जन्ती, अगस्त्यं मुनिं प्रधावती। अगस्त्यः मारीचं प्रति उवाच—'राक्षसस्वरूपं गृहाण' इति; ताटकां च कोपात् शप्तवान्। 'हे महायक्षिणि, नरमांसभक्षिणि, विकटमुखे, त्वं शीघ्रं एतद्रूपं त्यज, घोरं रूपं ते भवतु' इति। एवं शापवशात् विकृतरूपा सा ताटका क्रोधसंरक्तचित्ता, अगस्त्याश्रमक्षेत्रं विनाशयति। 'हे राघव, गवां ब्राह्मणानां च हितार्थं, एतां दुष्टां घोरकर्मणीं ताटकां हन्तुम् अर्हसि। त्वां विना अन्यः कश्चन त्रिषु लोकेषु एनां न हन्तुं शक्नोति, सा शापसमर्था हि। हे नरश्रेष्ठ, स्त्रीवधः अत्र न विचार्यः; चातुर्वर्ण्यस्य रक्षार्थं राज्ञा कर्तव्यम्। जनानां रक्षार्थं, क्रूरं वा अकृपया वा, पापं दोषयुक्तं वा, रक्षकैः कर्तव्यम्। एषः सनातनः धर्मः राज्ञां, त्वं अधर्मिणीं हन्याः, धर्मः तस्यां नास्ति। श्रूयते, पूर्वं इन्द्रेण मन्थरा विरोचनसुता हता, या पृथिवीं नाशयितुम् इच्छन्ती आसीत्। विष्णुना च काव्यपत्नी भृगुपत्नी हता, या इन्द्ररहितं जगत् इच्छन्ती आसीत्। एवं बहवः पुण्यशीलाः नरश्रेष्ठाः अधर्मिण्यः स्त्रियः हत्वा धर्मं स्थापयन्ति। अतः त्वं मम आज्ञया संदेहं त्यक्त्वा एनां हन्याः।' एवं विश्वामित्रस्य निश्चययुक्तं वचनं श्रुत्वा, राघवः कृताञ्जलिः, दृढनिश्चयः प्रत्युवाच—"पितुः आज्ञया, कौशिकस्य वचनेन च, कर्तव्यं न सन्देहः। अयोध्यायाम् आचार्यैः पितरं दशरथं गुरुम् अनुसृत्य शिक्षितोऽस्मि; तस्य वचनं न लङ्घनीयम्। गवां ब्राह्मणानां च हिताय, देशस्य च कल्याणाय, भवतः अपि अगाधं वचनं पूर्त्यर्थं अहं कर्तुं उद्यतः।" एवं उक्त्वा, शत्रुनिग्रही रामः धनुषः मध्ये जटिलं बद्ध्वा, तीक्ष्णनादं निर्ममे, यः शब्दः दिशः व्याप्य व्यनदत्। तेन नादेन ताटकावनवासिनः भीताः, सा ताटका अपि कोपेन मूर्च्छिता, शब्देन सम्मोहिता। तं शब्दं श्रुत्वा, सा राक्षसी क्रोधात् तत्र यत्र शब्दः उत्पन्नः तत्र वेगेन धावितवती। तां दृष्ट्वा, कोपसंरक्तां, विकृतमुखीं, महाकायां, रामः लक्ष्मणं उवाच—"पश्य, लक्ष्मण, एतां भीमान् घोररूपां यक्षिणीं; यस्याः दर्शनमात्रेण दीनानां हृदयानि विदीर्यन्ते।