रावण! त्वं किल पूर्वं धर्मे स्थितः सत्यपरायणश्चासि स्म; भ्रातः, न त्वं इदानीं निन्दितं कर्म कर्तुमर्हसि। अहं जटायुः नाम, बलवान् गृध्रराजः, सर्वभूताधिपः, महेन्द्रवरुणयोः सदृशः। रामो दशरथात्मजः सर्वभूतहिते रतः; एषा या श्रीमती स्त्री, तस्य लोकनाथस्य धर्मपत्नी। सा सीता नाम रूपसंपन्ना या त्वया हर्तुमिच्छिता; कथं धर्मनिष्ठः राजा परदारं स्पृशेत्? विशेषतः राजा परदारान् रक्षितुमर्हति, महाबाहो; परदाराभिलाषणेऽस्मिन्पापमार्गे प्रत्यवर्तस्व। बुद्धिमान् पुरुषः न तदाचरेत् यदन्यैः निन्द्यते; यथा स्वदारं पररक्षणात् रक्षति, तथा परदारानपि रक्षेत्। लाभकाम्ययोः वा, धर्मज्ञाः, श्रुत्यनुज्ञातेष्वपि विषये, धर्ममार्गं विचिन्वन्ति, पुलस्त्यनन्दन। राजा, धर्मः, कामः, अर्थश्च—एते परमं धनं; राज्ञः एव धर्माधर्मौ, श्रेयश्च जायते। कथं त्वं, चपलः पापप्रकृतिश्च, राक्षसश्रेष्ठ, राज्यं प्राप्तवान्, यथा दुर्जनः दिव्यरथमधिरूढः? यद् रागमूलं, तत् सुलभं न निःश्रियते; सदाचारः चिरं न वसति दुष्टगृहे। न तव राज्ये न नगरे रामः धर्मात्मा बलवान् किंचित् अपराधं अकार्षीत्; कथं तं त्वं हिंससि? यदि खरः शूर्पणखाकारणात् जनस्थानं गतः, रामेण, निर्दोषेण, हतः—सीमालङ्घनात्—तर्हि ब्रूहि, रामः किम् अपराधं कृतवान्, येन त्वं लोकनाथपत्नीं हृत्वा गच्छसि? शीघ्रं वैदेहीं मुञ्च, न चेद् सा तीक्ष्णदृष्ट्या त्वां दहिष्यति, यथा वज्रेण इन्द्रेण वृत्रः अग्निसमेन दग्धः। त्वं न जानासि विषधरं वस्त्रे बध्नन् इव; नापि मृत्युपाशं ग्रीवायां बद्धं पश्यसि। सौम्य, तद् एव भारं धारयेत्, यन्न पुरुषं नाभिभवेत्; तद् एव भोज्यं भुञ्जीत, यत् पच्यमानं न हिनस्ति। किं कर्म यत् न धर्माय, न यशसे, न कीर्तये, केवलं शरीरक्लेशाय? षष्टिवर्षसहस्राणि, रावण, यथान्यायं पितृपैतामहं राज्यं पालयामि। अहं वृद्धः, त्वं तु युवा, धनुष्मान्, रथी, कवची; तथापि त्वं वैदेहीं मत्तः नयित्वा न शक्यसि निर्गन्तुम्। न त्वं बलात् वैदेहीं हर्तुं समर्थः, अहं पश्यन्, यथा न्याययुक्तं वेदज्ञानं नापहर्तुं शक्यते। यदि वीर्यवान् असि, युद्धं कुरु! क्षणं तिष्ठ रावण; भूमौ शयानः भविष्यसि, यथा खरः पूर्वम्। येन दैत्यदनवान् बहुशः संग्रामे निहतान्, तेन रामेण तपस्विवेषेण त्वं युद्धे शीघ्रं हन्यसे। किं करिष्यामि, यतो राजपुत्रौ दूरं गतौ; त्वं पापिन्, शीघ्रं तयोर्भयात् विनश्यसि, न संशयः। यावत् अहं जीवामि, तावत् त्वं एतां कल्याणीं सीतां, पद्मलोचनां रामपत्नीं, न नेष्यसि। अहं तु नूनं तस्य महात्मनः प्रियम् आचरिष्यामि, रामस्य कृते, प्राणान्परित्यज्य, दशरथस्य च। तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव! क्षणं स्थातुमर्हसि रावण; त्वां रथात् पतितुमिच्छामि, फलमिव शाखात्। युद्धश्रमणया त्वां सत्कारं दास्यामि, यथाशक्ति, निशाचर। शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतः एकपञ्चाशत्तमः सर्गः, अरण्यकाण्डे। एवं उक्तः स राक्षसराजः, कोपसंरक्तलोचनः, दीप्तस्वर्णकुण्डलधरः, जटायुषि वेगेन अभ्यपतत्। तयोः महायुद्धे महान् नादः समुत्पन्नः, घनयोः वातप्रेरितयोः आकाशे संघर्ष इव। तदा गृध्रराक्षसयोः दिव्ययोरिव पर्वतोः, अद्भुतं युद्धं अभवत्। ततः तीक्ष्णाग्रैः शरैः, शितैः शलाकैः, रावणः बलवतां गृध्रराजं तीव्रवृष्ट्या अभ्यवर्षयत्। स पक्षिराजः जटायुः तानि शरजालानि सम्यक् प्राप्य, युद्धे रावणात्। स महाबलः पक्षिराजः तीक्ष्णनखैः पादैः रावणस्य देहे बहूनि व्रणानि चकार। तदा क्रुद्धः दशग्रीवः दश भीषणान् बाणान् मृत्युदण्डोपमान् गृहीत्वा रिपोर्वधकाम्यया सन्धानं चकार। तैः सुशितैः सम्यक् मुक्तैः शरैः शिलावद् घोरैः, बलवान् रावणः गृध्रराजं विव्याध। जटायुः, रावणरथस्थां अश्रुपूर्णनेत्रां जानकीं दृष्ट्वा, तान् बाणान् अवज्ञाय, राक्षसं प्रति अभ्यधावत्। स तदा महाप्रभावान् पक्षिराजः पादाभ्यां रत्नमयम् धनुः शरसमन्वितं तस्य चकार। रावणः क्रोधसंरक्तः अन्यत् धनुः गृहीत्वा शतानि सहस्राणि च शराणां ससर्ज। तैः शरैः छन्नः संग्रामे पक्षिराजः पक्षीव स्वनीडं प्राप्नुवन् इव बभौ। स तानि शरगुच्छानि पंखाभ्यां निष्पतयामास; महाबलः पादाभ्यां रावणस्य महद्धनुः पुनः चकार। एवं तयोः जटायोरावणयोः तत्र महत्युद्धे धर्माधर्मयोः संग्रामः समजायत।