एवं विदित्वा महाबाहुः पराक्रमी रामः वैवस्वतग्रहात् अपि मां स्ववीर्येण पुनरानेष्यति इति जानकी निश्चितवती। तदा सा विशाललोचना सीता, कृपणवचनानि उच्चारयन्ती, महतीं व्यथां प्रपन्ना, वृक्षे उपविष्टं गृध्रराजं दृष्टवती। रावणवशगता सा सुमध्यमाः, भयाभिभूता दुःखसंज्ञितया गिरा रुदती, तम् गृध्रं अवलोकयामास। "जटायो, पश्य माम्! हे महाबाहो, दयालो, राक्षसराजेनानेन दुष्टकर्मणा रावणेन रक्ष्यमाणां मां अनाथवत् अपहृतां पश्य।" इति सा विलपन्ती तम् अवोचत्। "एष क्रूरः निशाचरः त्वया न शक्यते वारयितुं; स बलवान्, मायावी, सशस्त्रः, पापकृत् च।" इति। "जटायो, रामाय मम अपहरणस्य यथार्थं सर्वं निवेदय, लक्ष्मणाय अपि किंचिद् अपि न रहस्यं किञ्चिद् अपि न निगूह्य सर्वं कथय।" इति पुनः पुनः प्रार्थयामास। एवमस्ति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चाशत्तमः सर्गः। ततः स गृध्रराजः जटायुः, न पूर्णतया प्रमुदितः सन्, तं शब्दं श्रुत्वा शीघ्रं दृष्ट्वा रावणं ददर्श, वैदेहीं च अपश्यत्। ततः पर्वतशृङ्गधारासमानतुण्डः स महागृध्रः, वृक्षे उपविष्टः, शुभानि वचनानि प्रोवाच। "दशग्रीव, त्वं पूर्वं धर्मनिष्ठः सत्यपरायणश्च आसीः; भ्रातः, त्वं इदानीं न कर्तव्यमिदं निन्दितं कर्म। अहं नाम्ना जटायुः, महाबलवान् गृध्रराजः, सर्वभूताधिपः, महेन्द्रवरुणयोः सदृशः। रामो नाम दशरथात्मजः, सर्वभूतहिते रतः; एषा यशस्विनी सा तस्य लोकनाथस्य धर्मपत्नी। एषा सीता नाम रूपसम्पन्ना या त्वया हर्तुमिच्छिता; कथं धर्मस्थः राजा परदारं स्पृशेत्? विशेषतः राजा परदारान् रक्षितुमर्हति, महाबाहो; परदाराभिलाषिणः अधर्ममार्गात् निवर्तस्व। बुद्धिमान् कदाचित् अन्यैः निन्दितं कर्म न कुर्यात्; यथा स्वदारं पररक्षणात् रक्षति, तथा परदारान् अपि रक्षेत्। अर्थकामाभ्यां वा, धर्मात्मानः, शास्त्रेऽपि अनुक्तेषु विषये, यथावत् धर्ममार्गं विविच्य चरन्ति, पुलस्त्यनन्दन। राजा धर्मः कामः च अर्थः च एते त्रयोऽपि श्रेष्ठाः; राज्ञः एव धर्माधर्मौ, सम्पदः च स्रवन्ति। कथं त्वं, चपलः पापात्मा, राक्षसश्रेष्ठ, राज्यं प्राप्तः, यथा दुष्टः दिव्ययानमधिरूढः? यत् काममूलं तद् दुरपाकर्षम्; सदाचारः तु दुष्टगृहे न चिरं वसति। त्वदीये राष्ट्रे पुर्यां वा रामः धर्मात्मा महाबलः, किञ्चिदपि अपराधं न कृतवान्; कथं तस्य अपराधं करोति? यदि खरः शूर्पणखायाः कृते जनस्थानं प्राप्तः, रामेण निर्लज्जेन, स्वसीमामतिक्रम्य, हतः— कथ्यतां सत्यम्—किं पापं रामः कृतवान्, यत् लोकनाथस्य भार्यां हृत्वा त्वं गन्तुमिच्छसि? शीघ्रं वैदेहीं मुञ्च, न चेत्त्वं तस्याः तीक्ष्णेन चक्षुषा दग्धः भविष्यसि, यथा वृत्रः इन्द्रवज्रेण वह्निसदृशेन दग्धः। त्वं न जानासि, विषधरं सर्पं वस्त्रे बध्नासि; न च मृत्युपाशं कण्ठे बध्नासि। सौम्य, तद् एव भारं धारयेत् यत् पुरुषं न बाधते; तद् एव अन्नं भक्षयेत् यत् पच्यमानं न हिंसति। किं कर्म कर्तव्यं येन न धर्मः, न यशः, न कीर्तिः, केवलं शरीरक्लेशः? षष्टिसहस्रवर्षाणि, रावण, अहं पितृपैतामहं राज्यं सम्यक् पालयामि। अहं वृद्धः, त्वं तु तरुणः, धनुष्मान्, रथी, कवची; तथापि त्वं वैदेहीं मम सन्निधौ हर्तुं न शक्नोषि। यथा न्याययुक्तं वेदज्ञानं नापह्रियते, तथा मम पश्यतः वैदेहीं बलात् नेष्यसि। यदि वीरः असि, युद्धं कुरु; तिष्ठ क्षणं रावण! भूमौ निपातितः भविष्यसि, यथा खरः। येनेन्द्रियाणि दैत्यदानवान् बहुधा युद्धे हतानि, तेन रामेण तपस्विवेषधरेण त्वं शीघ्रं हन्ये। किं करोमि, यदा राजपुत्रौ दूरं गतौ? त्वं, पाप, ताभ्यां भीतः शीघ्रं नश्यसि—नात्र संशयः। यावत् जीवामि, तावत् त्वं एतां शुभदर्शनीं सीतां, पद्मलोचनां, रामस्य प्रियभार्यां, न नेष्यसि। अहं तु तस्य महात्मनः प्रियतमे कर्तव्ये प्राणान् अपि उत्सृज्य, रामस्य च, दशरथस्य च कृते, कर्तव्यं निश्चितमपि करिष्यामि। तिष्ठ, तिष्ठ, दशग्रीव! क्षणं प्रतीक्षस्व, रावण! उत्तमार्थरथात् त्वां फलमिव शाखायाः पतितं पातयिष्यामि। यथाशक्ति युद्धस्य आतिथ्यं दास्यामि, निशाचर!" एवं अस्ति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे एकपञ्चाशत्तमः सर्गः। एवं उक्तः स राक्षसराजः, रक्तलोचनः, दीप्तहेमकुण्डलधारी, क्रोधसंरक्तः, गृध्रराजं प्रति वेगेन प्रत्युद्ययौ। तत्र महान् शब्दः समभवत्, भीषणः, तयोः महायोधयोः, यथा आकाशे वायुसंघट्टितमेघयोः। ततः अद्भुतं युद्धं गृध्रस्य राक्षसस्य च अभवत्, उभयोः पक्षिणोः, पुष्पितमालिनोः, यथा द्वयोः महाशैलयोः। तदा तीक्ष्णाग्रैः बाणैः, शल्यान् च निक्षिप्य, रावणः तम् महाबलिनं गृध्रराजं भीषणं वृष्टिमिव वर्षयामास।