सा तदा रावणेन बलात् ह्रियमाणा, पतिस्नेहया जीवितादपि प्रियतमा, निरुपायता सती, लक्ष्मणसहितस्य रामस्य प्रियायाः जनकात्मजायाः अपहरणं कथयित्वा रामाय निवेदयेत् इति जटायुषं प्रति पुनः पुनः व्याहरति स्म। सा मनसा चिन्तयामास—रामः महाबाहुः महाबलश्च, यदा एतद् ज्ञास्यति, तदा सः वैवस्वतस्यापि हस्तात् मां स्ववीर्येण नूनं पुनरानेष्यति। एवं दुःखार्ता सा विशालाक्षी, करुणं वचनं विलपन्ती, महतीं व्यथां प्राप्य, वृक्षे निषण्णं गृध्रश्रेष्ठं ददर्श। रावणस्य वशवर्तिनी सा सुन्दरनितम्बिनी, भयाविष्टा दुःखशोकाभिहता, तं निरीक्ष्य, आकुलया वाचा आक्रन्दयामास—"जटायो, आर्य, मां पश्य! अहं राक्षसराजेन, दुष्टकर्मणा, अनाथवत् बलात् नीयमाना।" पुनः सा प्राह—"एष निशाचरः पापकर्मा त्वया निग्रहीतुं न शक्यः; बलवान् मायावी शस्त्रपाणिश्चायं दुष्टबुद्धिः। जटायो, यथार्थं रामाय मम अपहरणं निवेदय, लक्ष्मणाय च सर्वं वद, किंचन नापराद्धम्।" ततः पुण्यश्लोके वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चाशत्तमः सर्ग आरभ्यते। तदा जटायुः, सुप्तिमन्दः सन्, तं शब्दं श्रुत्वा शीघ्रं चक्षुषा रावणं ददर्श, वैदेहीं च अपश्यत्। स तर्हि गृध्रश्रेष्ठः, पर्वतशृङ्गनिभेन तीक्ष्णेन च्छदेना, वृक्षे निषण्णः, शुभानि वचनानि उवाच—"दशग्रीव, त्वं पूर्वं धर्मे स्थितः सत्यनिष्ठश्चासीत्; भ्रातः, इदानीं त्वं निन्द्यं कर्म न कर्तुमर्हसि। अहं नाम्ना जटायुः, गृध्राणां राजा महाबलः, सर्वभूताधिपः, महेन्द्रवरुणोपमः। रामो दशरथात्मजः सर्वभूतहिते रतः; एषा च विश्रुतकर्मणा तस्य जगन्नाथस्य धर्मपत्नी। एषा या त्वया हर्तुमिच्छिता, सा सीता नाम, उत्तमवपुषी; कथं धर्मिष्ठः राजा परदारं स्प्रशेत्? विशेषतः राजा परदारान् रक्षितुमर्हति, महाबल; परदाराभिलाषात् अधर्ममार्गं मा गमः।" "पण्डितः स्वयमेव निन्दितं कर्म न कुर्यात्; यथा स्वदारं पररक्षणात् रक्षेत्, एवं परदारान् अप्यवमानात् रक्षेत्। लाभकामाभ्यां वा, धर्मो न विहितेष्वपि कार्येषु, पण्डितैः पथ्यं विविच्यते, पुलस्त्यनन्दन। राजा धर्मः कामः च अर्थश्चैव परमं धनम्; राज्ञः एव धर्माधर्मौ, श्रेयश्च जायते। त्वं चपलः पापकर्मा, राक्षसश्रेष्ठ, कथं राज्यं प्राप्तवान्, यथा पापः स्वर्गयानं लभेत। यद् रागसमुत्थानं, तत् दुष्करं विनाशयितुं; सदाचारः चिरं दुष्टगृहे न तिष्ठति। न ते राज्ये न नगरे रामः महाबलः धर्मात्मा किंचित् अपराधं कृतवान्; कथं तस्य वधाय त्वं प्रवृत्तः?" "यदि खरः शूर्पणखायाः कृते जनस्थानं प्राप्तः, रामेण च धर्मात्मना हतः, स सीमां लंघयित्वा; तर्हि ब्रूहि—रामेण किं अपराधं कृतं, येन त्वं जगन्नाथपत्नीं हृत्वा गन्तुमिच्छसि? शीघ्रं वैदेहीं मुञ्च, न चेद् अस्या दीप्तया दृष्ट्या दग्धः भविष्यसि, यथा वज्रेण वृत्रोऽग्निना इन्द्रेण। न त्वं जानासि—विषधरं सर्पं वस्त्रे बद्धवानसि; मृत्युपाशं च ग्रीवायाम् अपश्यन् असि।" "मृदु, यः भारः न पुरुषं बाधते, स एव धार्यः; तथा यद् अन्नं पच्यमानं न बाधते, तत् भोज्यम्। किम् एवम् अकुशलं कर्म कर्तव्यं, यत्र न धर्मो, न यशः, न स्थायी कीर्तिः, केवलं शरीरक्लेशः? षष्टिसहस्रवर्षाणि, रावण, यथान्यायं पितामहैः पितृभिश्च दत्तं राज्यं अहं पालयामि। अहं वृद्धः, त्वं तु तरुणः धनुष्मान् रथी कवची च; न त्वं वैदेहीं मम सन्निधौ हृत्वा सुखेन गन्तुम् अर्हसि। यथा न्याययुक्तं वेदविद्यां दृढां न कश्चन हर्तुम् अर्हति, तथा मम पश्यतः त्वं वैदेहीं न हर्तुम् अर्हसि।" "यदि वीरः असि, युद्धाय तिष्ठ, रावण; क्षणमात्रं स्थातुमर्हसि; भूमौ निहतः भविष्यसि, यथा खरः पूर्वम्। येन दैत्यदानवान् समरे बहुशः हतान्, तेन तपस्विवेषधारिणा रामेण त्वं शीघ्रं निहन्ये। किं करिष्यामि, यतः राजपुत्रौ दूरं गतौ; त्वं तु शीघ्रं तयोः भीतया नश्यिष्यसि—नात्र संशयः। यावत् अहं जीवामि, तावत् त्वं एतां शुभां सीतां, पद्मलोचनां रामस्य प्रियतमां न हर्तुम् अर्हसि। तथापि महात्मनः रामस्य प्रियतमं कर्तव्यं मम, प्राणान् अपि उत्सृज्य, दशरथस्य च।" "तिष्ठ, तिष्ठ, दशग्रीव! क्षणमेकं प्रतीक्षस्व, रावण; उत्तमात् रथात् त्वां फलमिव शाखायाः पतयिष्यामि। यथाशक्ति युद्धेन त्वां अतिथिं करिष्यामि, निशाचर।" एवं उक्ते, शृणुत तु एकपञ्चाशत्तमं सर्गं पुण्ये वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे। तदा राक्षसराजः, क्रोधात् रक्तलोचनः, दीप्तस्वर्णकुण्डलधारी, गृध्रराजं प्रति वेगेन प्रधावितवान्। तत्र तयोः महद् युद्धं समभवत्, यथा आकाशे वातेन समाहतानां मेघानां संघर्षः। तदा गृध्रस्य राक्षसस्य च, उभयोः पक्षिवरमालिनोः, अद्भुतं युद्धं समजायत, यथा द्वयोः पर्वतयोः।