रावणेन सीता अपहृत्य गच्छति, तदा सा धर्मपत्नी दुःखात् रावणं प्रति क्रोधेन तथा विषादेन सम्बोधितवती — “हे शत्रुतापन! किं न तव शत्रुशमनधर्मः? किं न त्वं रावणस्य पापं दण्डयसि? अधर्मकृतस्य कर्मणः फलं त्वरितं न दृश्यते; कालस्यापि अत्र कारणं, यथा धान्यानां पक्वतायाम्। त्वया अयं कर्म कृतः, तव मनः कालग्रस्तम्; अधुनैव तव जीवनान्तमयं भयङ्करं दुःखं रामात् प्राप्स्यसि। कैकयी स्वजनैः सह हर्षं अनुभवतु; धर्मात्मनः प्रसिद्धस्य पत्न्याः अपहरणं सञ्जातम्। सा जनस्थानस्थे कर्णिकारवृक्षे अभ्यधावत् — “श्रीरामाय शीघ्रं निवेदयत, रावणः सीताम् अपहरति।” गोदावरीं नदीं, हंसक्रौञ्चसमूहैः निनादितां, प्रणम्य पुनः उक्तवती — “रामाय शीघ्रं निवेदयत, रावणः सीताम् अपहरति।” वनदेवताभ्यः विविधवृक्षेषु निवसद्भ्यः प्रणम्य — “मम पतये निवेदयत, मम अपहरणम् जातम्।” यत्र यत्र जीवाः, यथा मृगसमूहाः, पक्षिसमूहाः, सर्वेषु शरणं याचितवती। “यदा अहं धर्मपत्नी, प्राणात् अपि प्रियः, निरीषा, रावणेन अपहृता, तद् रामाय निवेदयत।” सा विश्वासेन उक्तवती — “बलवान् रामः, वीर्येन, वैवस्वतस्य अपि गृहीतायाः, माम् पुनः आनयिष्यति।” तथा करुणया, विषादेन, विलपन्ती, सा विशाललोचना, वृक्षे स्थितं जटायुम् दृष्टवती। रावणस्य वशे सती, शोकात् कम्पितया वाचा, भयात् आक्रान्ता, जटायुम् अभ्यधावत् — “माम्, धर्मात्मन्, राक्षसराजः, पापकर्मा, अनाथवत् अपहृत्य गच्छति। अस्य निशाचरस्य निवारणं तव न शक्यं; बलवान्, मायावी, शस्त्रधारी, दुष्टचित्तः। जटायो, रामाय सत्यं निवेदय, लक्ष्मणाय अपि सर्वं, किञ्चिद् न गूढय।” एवं सीता विलपन्ती, ततः श्रीवाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। जटायुः, पूर्णं न जागृतः, तं शब्दं श्रुत्वा, शीघ्रं दृष्टवान् — रावणं तथा वैदेहीम्। ततः, पर्वतशिखरतीक्ष्णचञ्चुः, वृक्षे स्थितः, स श्रेष्ठः पक्षिराजः, शुभं वचनम् उवाच — “दशग्रीव, पूर्वं धर्मनिष्ठः, सत्यपरायणः, भ्रातः, अधुनाऽधर्मं न कुर्याः। अहं जटायुः नाम, पक्षिराजः, सर्वजीवानां नृपः, महेन्द्रवरुणस्य तुल्यः। रामः, दशरथपुत्रः, सर्वजीवानां हिते स्थितः; अयं धर्मपत्नी तस्य जगन्नाथस्य। सा सीता नाम्ना, उत्तमवर्णा, तां त्वं हर्तुम् इच्छसि; कथं धर्मिष्ठः राजा परस्त्रीं स्पृशेत्? विशेषतः राजा परस्त्रीं रक्षितुम् अर्हति; अधर्मपथात् निवर्तस्व। बुद्धिमान् न तद् कुर्यात् यद् अन्यैः निन्द्यते; यथा स्वपत्नीं रक्षति, तथा परस्त्रीं रक्षेत्। लाभाय वा, कामाय वा, धर्मज्ञः, शास्त्रेषु अकल्पितेषु अपि, धर्ममार्गं विवेचयेत्, पुलस्त्यवंशज। राजा, धर्मः, कामः, अर्थः, उत्तमधनानि; राजात् धर्माधर्मौ, समृद्धिः च, उत्पद्यते। चञ्चलः, दुष्टप्रकृतिः, राक्षसश्रेष्ठ, कथं राज्यं प्राप्तवान्, यथा दुष्टः दिव्यरथं आरूढः? काममूलं दुःखं न सुलभं निवारयितुं; सदाचारः दुष्टगृहे न स्थिरः। राज्ये वा, नगर्यां वा, रामः, बलवान् धर्मात्मा, न किञ्चित् अपराधं कृतवान्; कथं तं अन्यायं करोति? यदि खरः, शूर्पणखायाः कारणात्, जनस्थानं आगत्य, रामेण, निर्दोषेण, हतः, सीमां उल्लङ्घ्य — तत्र, सत्यं वद — किं रामस्य अपराधः, यत् त्वं, जगन्नाथपत्नीं अपहृत्य, गन्तुम् इच्छसि? शीघ्रं वैदेहीं मुक्त्वा, तस्या उग्रदृष्ट्या दग्धः भविष्यसि, यथा वृत्रः इन्द्रवज्रेण, अग्निवत्। त्वं न जानासि, विषसर्पं वस्त्रे बद्धवान्; मृत्युपाशं कण्ठे न पश्यसि। मृदुजनः, तं भारं धारयेत्, यः न मनुष्यं अभिभवेत्; तं भोजनं भक्षयेत्, यः पच्यमानः न हानि करोत्। तं कर्म, यत् न धर्मं, न कीर्तिं, न स्थिरं यशः, केवलं शरीरश्रमं, कर्तव्यं न। षष्टिसहस्रवर्षाणि, रावण, अहं पितृपैतृकं राज्यं सम्यक् धारयामि, जन्मात्। अहं वृद्धः, त्वं युवा, धनुष्मान्, रथी, कवची; किंतु वैदेहीं मम सन्निधौ हर्तुं न शक्यः। मम साक्षात् वैदेहीं बलात् हर्तुं न शक्यं, यथा न्याययुक्तं वेदज्ञानं न हर्तुं। यदि त्वं वीरः, युद्धाय तिष्ठ! क्षणं स्थातुम् अर्हसि, रावण; भूमौ पतितः खरवत् भविष्यसि। येन दैत्यदानवाः बहुशः संग्रामे हताः, तेन रामेण, तपस्विवेषधारेण, त्वं शीघ्रं युद्धे हतः भविष्यसि।” इत्येवम् सीता रावणं प्रति, जटायुम् प्रति च, दुःखात्, धर्मात्, करुणया च, विलपन्ती, सर्वेषु जीवेषु, देवतासु, वृक्षेषु, नदीषु, शरणं याचित्वा, रामं स्मरन्ती, सर्वं निवेदयितुं प्रयत्नं कृतवती। जटायुः अपि धर्मवचनैः रावणं प्रतिवादयन्, सीतायाः अपहरणं न अनुमन्यते, तस्य धर्मस्य, न्यायस्य च, रक्षायै स्थितः।